ธรรม : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 499 / 737

ประโยค๘ - วิสุทธิมรรคแปล ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 52 ธรรมทั้งหลายคือ โกธะ อุปนาหะ มกขะ ปลาสะ อิสสา มจุฉริยะ ดังนี้เป็นต้น ย่อมเป็นไปมากแก่คนโทสจริต ธรรมทั้งห…

เนื้อหาที่นำเสนอในบทนี้เกี่ยวข้องกับธรรมต่างๆ ที่มีผลต่อบุคลิกภาพและจิตใจของคนในรูปแบบต่างๆ เช่น ความโกรธ, ความหลง, และความเชื่อมั่นในธรรม ซ…

…า เป็นอาทิก็ดี หามีไม่ จริงอยู่แม้ในเมฆยสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้า ก็ได้ตรัสคำนี้ ( แก่พระเมฆิยะ ) ว่า ธรรม ๔ ประการ เธอพึงเจริญ ให้ยิ่งขึ้นไป คือ อสุภทั้งหลาย เธอพึงบำเพ็ญเพื่อละราคะ เมตตา เธอพึงบำเพ็ญเพื่อ…

บทนี้แสดงถึงการบำเพ็ญกรรมฐาน ๔ ประการที่สำคัญในวิสุทธิมรรค โดยเน้นถึงการพัฒนาธรรมที่เกี่ยวข้องกับศรัทธา การละราคะ การเจริญเมตตา และการเข้าใจอัสมิมานะ นอกจากนี้ ยังมีการเน้นย้ำว่าฝ่า…

…พร้อมโดย อาการ ๖ นี้เถิด อนึ่ง พระโยคีจึงเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยอธิมุติ โดยความเป็นผู้ ( มีจิต) น้อมไปในธรรม ( ที่จะกล่าวต่อไป) นั้น อธิบายว่า จึง เป็นผู้ (มีจิต ) น้อมไปในสมาธิ หนักไปในสมาธิ โน้มไปในสมาธิ แล…

…ทนี้กล่าวถึงพระโยคีที่มีอัชฌาสัยในปวิเวก และการเห็นโทษของสังคณิกา การพิจารณาคุณวิเศษของบุคคลที่บรรลุธรรมตามอาการ 5 ข้อ โดยเฉพาะความเชื่อมโยงระหว่างจิตและสมาธิ ซึ่งสนับสนุนให้เกิดอธิมุติในพระนิพพาน พระอาจา…

…มวิจยสัมโพชฌงค์] ก็ในอธิการนี้ พึงทราบการเจริญสัมโพชฌงค์ ๓ มีธัมมวิจย สัมโพชฌงค์เป็นต้นโดยเนื่องด้วยธรรมอันเป็นอาหารของโพชฌงค์นั้นๆ จริง อยู่ ข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสไว้ว่า " มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย…

…ารอธิบายถึงอาหารแห่งธัมมวิจยสัมโพชฌงค์และวิริยสัมโพชฌงค์ โดยกล่าวถึงความสำคัญของการทำโยนิโสมนสิการในธรรมที่เกี่ยวข้อง เพื่อเสริมสร้างและนำไปสู่การบรรลุผลที่ดีในทางพระพุทธศาสนา และการพัฒนาศักยภาพของสัมโพชฌ…

… คมฺภีรญาณจริยปจฺจเวกขณา การพิจารณาสอดส่องด้วยปัญญา อันลึก ตทธิมุตฺตตา ความน้อมจิตไปในธัมมวิจยะนั้น ธรรม ๑๑ ประการเป็นทางเกิดขึ้นแห่งวิริยสัมโพชฌงค์ คือ อปายาทิภยปจฺจเวกขณตา ความพิจารณาเห็นภัยมีอบาย เป็นต…

เนื้อหานี้เน้นความสำคัญของการไต่ถามและการพิจารณาด้วยปัญญาในแง่ของวิริยสัมโพชฌงค์ โดยกล่าวถึงหลักธรรม ๑๑ ประการที่เป็นทางเกิดขึ้นแห่งวิริยาสัมโพชฌงค์ เช่น การทำวัตถุให้สละสลวย, การปรับอินทรีย์ให้เสมอกั…

…้าน สมฺมปุปธานปจฺจเวกขณตา ความพิจารณาเห็น (อานุภาพ) สัมมัปปธาน ตทธิมุตฺตตา ความน้อมใจไปในวิริยะนั้น ธรรม ๑๑ ประการเป็นทางเกิดขึ้นแห่งปีติสัมโพชฌงค์ คือ พุทฺธานุสสติ ระลึกพระพุทธคุณ ธมฺมานุสสติ ระลึกพระธรร…

…รับเปลี่ยนสัญญาในใจและหลักการในการเลือกคบหาบุคคลที่มีความเพียรและหลีกเลี่ยงความเกียจคร้าน โดยเน้นที่ธรรม 11 ประการ รวมทั้งความระลึกถึงพระพุทธคุณ พระธรรมคุณ และพระสังฆคุณ รับรู้ถึงธรรมที่ส่งเสริมปีติและสร้…

…ุตฺตตา ประโยค๘ - วิสุทธิมรรคแปล ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 115 ความน้อมใจไปในปีตินั้น พระโยคาวจร เมื่อยังธรรมเหล่านั้นให้เกิดขึ้นด้วยอาการเหล่านี้ ดังกล่าวมา ชื่อว่าทำสัมโพชฌงค์ ๓ มีธัมมวิจยสัมโพชฌงค์เป็นต้น ใ…

…ารดับกองไฟที่ไม่มีการใช้วิธีที่ถูกต้อง ซึ่งชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการเลือกเวลาที่เหมาะสมในการเจริญธรรม.

…ค์ ที่เกิดแล้วบ้าง " ดังนี้ [อาหารแห่งอุเบกขาสัมโพชฌงค์] นัยเดียวกัน ตรัสว่า " มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายอัน เป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขาสัมโพชฌงค์ ความทำโยนิโสมนสิการให้มากใน ธรรมเหล่านั้น นี้เป็นอาหารเ…

…ิ่งที่เป็นอาหารเพื่อการเกิดขึ้นแห่งสมาธิสัมโพชฌงค์และอุเบกขาสัมโพชฌงค์นั้นควรให้ความสำคัญแก่ตรรกะและธรรมต่างๆ โดยการทำโยนิโสมนสิการให้มาก ยังมีแนวทางในการเข้าใจธรรมทั้ง ๓ เพื่อให้เกิดปัสสัทธิและสมาธิอย่าง…

…วชฺชนตา หลีกเว้นบุคคลผู้มีกายกระสับ กระส่าย ปสฺสทฺธกายปุคฺคลเสวนตา คบหาบุคคลผู้มีกายสงบ ตทธิมุตฺตตา ธรรม ๑๑ ประการเป็นทางเกิดขึ้นแห่งสมาธิสัมโพชฌงค์ คือ น้อมจิตไปในปัสสัทธินั้น วตถุวิสทตา ความสละสลวยแห่งว…

…็นที่น่ารื่นรมย์และการพัฒนาจิตเพื่อสร้างสมาธิ โดยมีการอธิบายถึงความสำคัญของการคบหาผู้มีจิตสงบ รวมถึงธรรม ๑๑ ประการที่เป็นแนวทางในการฝึกสมาธิและการควบคุมอารมณ์เพื่อการทำสมาธิที่มีประสิทธิภาพ ทั้งยังพูดถึงค…

…บุคคลผู้มีจิตเป็นสมาธิ ฌานวิโมกฺขปจฺจเวกขณตา พิจารณาวิโมกข์ในฌาน ตทธิมุตฺตา น้อมจิตไปในสมาธินั้น ๑. ธรรม ๕ ประการ เป็นทางเกิดขึ้นแห่งอุเบกขาสัมโพชฌงค์ คือ สตฺตมชุฌตฺตตา สงฺขารมชุฌตฺตตา ความวางเฉยในสัตว์ ค…

…การหลีกเลี่ยงบุคคลที่ไม่มีสมาธิและการร่วมสนทนากับผู้มีสมาธิ รวมถึงการพิจารณาวิโมกข์ในฌานและการเข้าใจธรรมที่เกิดจากการวางเฉยในสัตว์และสังขาร โดยยกตัวอย่างถึงการเจริญสติในสมาธิและผลทางจิตใจที่เกิดขึ้นจากการ…

เป็นวาระแห่งภวังคไป ประโยค๘ - วิสุทธิมรรคแปล ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 127 ฝ่ายพระโคทัตตเถระนักอภิธรรม อ้างสูตรนี้ว่า "ธรรมทั้งหลาย" อันเป็นกุศลที่เกิดก่อน ๆ ย่อมเป็นปัจจัยโดยเป็นอาเสวนปัจจัยแห่ง "ธรรมท…

เนื้อหานี้อธิบายเกี่ยวกับความสำคัญของอัปปนาและชวนะในอภิธรรม โดยเฉพาะในการวิเคราะห์ธรรมทั้งหลายและปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดกุศล ภายใต้การนำเสนอของพระโคทัตตเถระ คว…

…ัณฑิตพึงทราบอรรถในบทว่า วิเวกช์ (ดัง) นี้ ความสงัดชื่อ วิเวก หมายความว่า ปราศไปจากนิวรณ์ อีกนัยหนึ่งธรรมใดสงัดแล้ว เหตุนั้น ธรรมนั้นจึงชื่อว่า วิเวก คือธรรมอันสงัดจากนิวรณ์ หมาย ถึงกองธรรมอันสัมปยุตด้วยฌา…

เนื้อหานี้อธิบายถึงความสัมพันธ์ระหว่างวิตกและวิจารในบริบทของการปฏิบัติธรรมในวิสุทธิมรรค โดยใช้ภาพเปรียบเทียบกับช่างทำภาชนะ ศึกษาเพื่อเข้าถึงสภาพสงบ (วิเวก) ที่ปราศจากนิวรณ์แล…

… 138 แต่วิเวกนั้น หรือเกิดในวิเวกนั้น [แก้อรรถบท ปีติสุข] พึงทราบอรรถในบทว่า ปีติสุข (ดังต่อไป) นี้ ธรรมชาติใดทำ ให้อิ่ม เหตุนั้น ธรรมชาตินั้นจึงชื่อว่า ปิติ ปีตินั้นมีความปรีย์เปรม เป็นลักษณะ มีอันยังกาย…

ในบทนี้ว่าด้วยธรรมชาติของปีติสุขที่มีรสชาติแห่งการอิ่มเอิบ ทั้งนี้ปีติสามารถแบ่งออกเป็น 5 ประเภท ได้แก่ ขุททกาปีติ, ขณ…

…กิดขึ้น นางโลดลิ่วไปในอากาศ ลงที่ลานพระเจดีย์ลอยฟ้าก่อนกว่ามารดาบิดาเสียอีก ไหว้พระเจดีย์ แล้วยืนฟังธรรมอยู่ พอมารดาบิดามาถึงจึงทักนางว่า " แม่เอ๊ย เจ้ามา ทางไหนกัน "นางบอกว่า "ดิฉันมาทางอากาศ มิได้มาตามท…

…ลานพระเจดีย์ได้เมื่อได้เห็นแสงจันทร์และมีพระพุทธเป็นอารมณ์ โดยการอธิบายถึงประสบการณ์นี้ช่วยให้เข้าใจธรรมะในระดับลึกยิ่งขึ้น โดยปีติเหล่านี้จะทำให้ผู้ปฏิบัติสัมผัสถึงความสุขและความเบาสบายในร่างกาย สรุปถึงก…

…ติที่ท่าน ประสงค์เอาในอรรถนี้ ส่วนบทนอกนี้ ( คือสุข ) มีอรรถดังนี้ ความสำราญชื่อว่า สุข อีกนัยหนึ่ง ธรรมชาติใดกัดเสีย ( หรือ ) ขุดเสีย ( คือ ) กำจัดเสียด้วยดี ซึ่งอาพาธในกายและใจ เหตุนั้น ธรรมชาตินั้นจึงช…

…ณ์และสุขที่มีอยู่ตลอดเวลาซึ่งช่วยให้เกิดสมาธิได้อย่างเต็มที่ โดยเฉพาะในช่วงการตั้งครรภ์และการแก่ชรา ธรรมชาติของสุขและวิธีการที่ช่วยให้เกิดสุขเป็นการสำคัญที่ผู้ปฏิบัติธรรมควรเข้าใจ เพื่อให้สามารถปฏิบัติตนใ…

…สุข อีกนัยหนึ่ง ปีติด้วย สุขด้วย ชื่อว่า (ปีติสุข) ปีติและสุข ดุจบททวันทวะทั้งหลาย มีบท ธัมมวินยะ ( ธรรมและวินัย) เป็นต้น ปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกมีอยู่แก่ฌานนั้น หรือมีอยู่ในฌานนั้น เหตุนั้น ฌานนี้ท่านจ…

…่เกิดจากวิเวก โดยมีการอธิบายบทบาทของปีติสุขซึ่งสัมพันธ์กับวิเวก ทำให้เกิดความเข้าใจในจิตใจผู้ปฏิบัติธรรมได้ดีขึ้น สิ่งนี้สะท้อนถึงความสำคัญของปีติและสุขในกระบวนการทางจิตวิญญาณ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความเชื่อม…

… ก็พึงทราบโดยว่าเป็นความสำเร็จกิจแห่งญาณอันทำให้ผ่องแผ้ว โดยยัง ภาวะ คือ ความไม่เป็นไปล่วงเลยกันแห่งธรรมทั้งหลายเป็นอาทิให้ สำเร็จ” ถามว่าคำที่กล่าวนี้มีอรรถาธิบายอย่างไร ? แก้ว่า ก็อัปปนา เกิดขึ้นในวาระใ…

เนื้อหานี้ว่าด้วยการอัปปนาในวิสุทธิมรรค แสดงให้เห็นถึงบทบาทของจิตที่หมดจดจากกิเลสและนิวรณ์เพื่อนำไปสู่สมถนิมิตสายกลาง โดยอธิบายว่าจิตต้องเผชิญกับปัจจัยที่ทำให้เข้าถึงสถานะมั่นคงและทำให้เกิดความปราศจาก

…ปกขา นุพฺรูหนา บัณฑิตพึงทราบโดยว่าเป็นกิจแห่ง ตตฺรมชุณตฺตุเปกขา โดย นัยดังกล่าวมาฉะนี้ อนึ่ง ยุคนัทธธรรม (ธรรมคู่ ดุจคู่โคที่เขาจับเทียมแอกเข้าด้วย กัน ) กล่าวคือ สมาธิกับปัญญา ที่เกิดในฌานจิตนั้น อันอุเบ…

…จด โดยพระโยคาวจรไม่มีความกังวลต่อการชำระจิตอีกต่อไป อธิบายถึงความสำคัญของสมาธิกับปัญญาในฌาน ซึ่งเป็นธรรมที่ไม่ล่วงเลยกัน ยุคนัทธธรรมเป็นกรอบการทำงานร่วมของสมาธิกับปัญญาที่สร้างความมั่นคงและการหลุดพ้นจากกิ…

…ิตพึงทราบ โดยว่าเป็นความสำเร็จกิจแห่งญาณอันทำให้ผ่องแผ้ว โดยยังภาวะคือ " ความไม่เป็นไปล่วงเลยกันแห่งธรรมทั้งหลายเป็นอาทิให้สำเร็จ " ดังนี้ เพราะเหตุที่ในภาวนาจิตนั้น ญาณย่อมปรากฏด้วยอำนาจแห่ง อุเบกขา ดังพ…

…รรลุญาณสามารถทำให้สัมผัสถึงความสำเร็จและความสงบของจิต รวมถึงการคงไว้ซึ่งความคล่องแคล่วและการพัฒนาคุณธรรมในจิตใจ สิ่งเหล่านี้ดำเนินไปตรงตามอำนาจของปัญญาและความพึงพอใจในธรรม.

…ิภาวศัพท์ ( แก้ เจตโส เอ โกทิภาว์ ) (ต่อไป) นี้เป็นอรรถโยชนา ( คำประกอบความ ) ในเอโกทิภาว ศัพท์นั้น ธรรมใดเป็นหนึ่งผุดขึ้น เหตุนั้น ธรรมนั้นจึงชื่อ เอโกทิ หมายความว่า เป็นเลิศ เป็นใหญ่ผุดขึ้น เพราะไม่ถูกว…

…ามใสผ่องของใจควบคู่ไปกับการวิเคราะห์เจตโสในอรรถวิกัป การแสดงถึงคุณลักษณะและความสำคัญของการเป็นเลิศในธรรมเพื่อจิตที่สุขสงบและปราศจากวิตกวิจาร ซึ่งคำว่า 'เอโกทิ' มีความหมายถึงความเป็นเอกและยิ่งใหญ่ในธรรม ซึ…