กระ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 151 / 276

…៩ ฯ บรรดากาล ทั้ง ๕ มีกาลนอนกเป็นต้นนั้น เวลาของภวังค์ เหมือนเวลาที่ บุรุษนั้นนอนหลับฯ เวลาที่อารมณ์กระทบที่ประสาท เหมือนเวลาที่ ผลมะม่วงหล่น ฯ เวลาแห่งอาวัชชนะ เหมือนเวลาที่ตื่นขึ้นด้วย เสียมะม่วงหล่น ฯ…

บทความนี้นำเสนอการตีความเกี่ยวกับอุปมาในการดำเนินชีวิต ซึ่งเปรียบเทียบเหตุการณ์ต่างๆ ในชีวิตด้วยการอุปมาเกี่ยวกับมะม่วง เช่น การนอนหลับ การตื่น การรับรู้ การเก็บ และการเสวยรสของอารมณ์ โดยเฉพาะหลักการท

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 192 พรหมชั้นสุทัสสี, ๑๖,๐๐๐ กัลป์ เป็นประมาณแห่งอายุของพวกพรหม ชั้นอกนิฏฐาฯ วิบากแห่งอรูปฌานมีอรูปฌานที่ ๑ เป็นต้น ย่อมเป็นไปในภูมิ แห่

…าตนะ และชั้นวิญญาณัญจายตนะ พร้อมกล่าวถึงกรรม 12 อย่างที่เกี่ยวข้องกับการเกิดและสนับสนุนอำนาจแห่งกิจ กระบวนการที่เกิดขึ้นในวงจรของชีวิต ในบทนี้เราได้เจาะลึกถึงความสำคัญของกรรมในความเป็นจริงและอิทธิพลของมั…

…ดังนี้ เมื่อ ครบ 4 ครั้ง 4 หนแล้ว ในครั้งสุดท้าย จึงพินาศด้วยลมฯ ใน พรหมโลกชั้นนั้น ๆ โลกพินาศด้วยไฟกระทั่งถึงชั้นปฐมฌาน ด้วยน้ำ กระทั่งถึงชั้นทุติยฌาน และตติยฌาน ด้วยลมกระทั่งถึงชั้นจตุตถฌาน แลฯ สมจริงด…

ในบทนี้กล่าวถึงการพินาศของโลกซึ่งเกิดจากไฟ น้ำ และลม โดยอธิบายถึงอำนาจของฌานที่ส่งผลต่อการพินาศในแต่ละชั้นของพรหมโลก คำอธิบายสรุปถึงการเปลี่ยนแปลงของโลกในแต่ละกลุ่มเวลา โดยแบ่งแยกตามพฤติกรรมและอำนาจที

…ีประมาณเท่าศีรษะเล็น ในท่ามกลางแห่งแววตาดำ อันธาตุทั้ง ๔ มีหน้าที่ทรงสมานให้อบอุ่น และให้เคลื่อนไหว กระทำอุปการะแล้ว ประดุจขัตติยกุมารอันพระ พี่เลี้ยงทั้ง ๔ มีหน้าที่อุ้มให้สรงสนาน แต่งพระองค์และถวายอยู่…

เนื้อหาพูดถึงธาตุสี่ที่ประกอบสร้างสรีระมนุษย์ ได้แก่ ปฐวี, อาโป, เตโช, และวาโย ซึ่งแต่ละธาตุนั้นมีลักษณะของตนเอง ทว่าเมื่อรวมกันจะก่อให้เกิดและเสริมสร้างการดำรงอยู่ของชีวิต พร้อมกับการทำงานของประสาทรู

…ห่งธาตุ อันทำความชักช้าเป็นสมุฏฐาน ชื่อลหุตา ฯ รูปวิการมีปัจจัยที่เป็นข้าศึกแก่ความกำเริบแห่งธาตุอันกระทำความเป็นของ กระด้างเป็นสมุฏฐาน ชื่อมุทุตา ฯ รูปวิการมีปัจจัยที่เป็นข้าศึกแก่ความ กำเริบแห่งธาตุอัน…

บทความนี้อธิบายเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยเน้นที่การพิจารณารูปและลักษณะที่แตกต่างกัน รวมถึงความสำคัญของสรีระและการเข้าใจหลักธรรมที่เกี่ยวข้องกับความไม่เที่ยง (อนิจจัง) แ

… ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 286 อาศัย อันใด อันนั้น เป็นดุจการกระทบกระทั่งกัน เหตุนั้น จึงชื่อว่า ปฏิฆะ ๆ เหมือนอย่างว่า เมื่อคน ๒ คนมีการกระทบกระทั่งกันขึ้น “ความหว…

เนื้อหานี้พูดถึงการกระทบกระทั่งระหว่างคนและวัตถุ โดยเชื่อมโยงเข้ากับภวังคจิตที่ไม่มีกำลังและการประจวบกันด้วยอารมณ์ นอกจากน…

…นในธรรมทั้งหลายที่เป็นอย่างเดียวกัน โดยความเป็นสภาว ธรรมเสมอกัน ความพิเศษอันนั้นควรเพื่อจะคลุกเคล้า กระทำให้เป็น ดุจธรรมอื่น ๆ เพราะความเข้าใจอรรถพิเศษ ย่อมมีได้ด้วยอาการ อย่างนี้ ฯ บทว่า อสมฺปตฺตวเสน คว…

…สิ่งต่าง ๆ ที่อยู่นอกเหนือจากตัวตน รวมถึงความเชื่อมโยงระหว่างอารมณ์และประสาทสัมผัส โดยมีการอธิบายถึงกระบวนการรับรู้และการสัมผัสกับสถานที่ที่ไกลออกไป เช่น รูปและเสียงที่ส่งผ่านการโคจร.

… ธรรม ๖๕ ด้วยสามารถเจตสิก, สุขุมรูป และนิพพาน ถึงการนับว่า ธัมมายตนะและธัมมธาตุฯ มนายตนะ อย่างเดียว กระจายออกไปด้วยสามารถแห่งวิญญาณธาตุ ๓ อย่าง ฯ [สังคหคาถา] ธรรม ๕ เหล่านี้ คือ รูป เวทนา สัญญา เจตสิกที่…

เนื้อหานี้เสนอความเข้าใจเกี่ยวกับธรรม ๖๕ ที่สัมพันธ์กับเจตสิกและนิพพาน ในการศึกษาอุปาทานขันธ์ ๕ ร่วมกับการพิจารณาความสัมพันธ์ของทวารอารมณ์และธาตุที่มีอยู่ให้กว้างขวาง โดยชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่า

…้งหลาย ดุจของเน่าไหลออกจากแผลฉะนั้น ๆ อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าอาสวะ เพราะอรรถว่า ไหลไป คือเป็นไปจากภพจนกระทั่ง ภวัคคพรหม จากธรรมจนกระทั่งโคตรๆ ก็ อา อักษร ในคำว่า นี้ มีอวธิ (เขตแดน) เป็นอรรถ ฯ ก็เขตแดนมี ๒…

…หม อธิบายถึงเขตแดนที่เกิดขึ้นจากมริยาทและอภิวิธี และการมีอาสวะเกี่ยวข้องกับโลภะและธรรมอื่นๆ ที่ส่งผลกระทบถึงสภาวะที่เกิดขึ้นในบุคคล เช่นเดียวกับการทำให้เกิดความเมา มีการอธิบายลักษณะต่าง ๆ ของอาสวะและการเ…

…งสมมาดี ฌาน โคตรภู โวทาน และมรรคเป็นต้น ให้หนักแน่นแล้วพิจารณาโดยนัยเป็นต้นว่า บุคคลให้ทานสมาทานศีล กระทำอุโบสถกรรม แล้วกระทำทานเป็นต้นนั้นให้หนัก ย่อมพิจารณา ดังนี้ ฯ ท่านอาจารย์กล่าวคำเป็นต้นว่า อนนุตร…

…หว่างกุศลธรรมและอกุศลธรรมในบริบทของอภิธรรม โดยให้ความสำคัญกับธรรมชาติของปัจจัยที่ส่งผลต่อจิตใจและการกระทำ กุศลและอกุศลธรรมมีบทบาทสำคัญในลักษณะการพัฒนาที่เป็นไปตามสันดานของบุคคล รวมถึงขั้นตอนการทำทานและกา…

…เป็นสมุฏฐานเกิดร่วมกับจิตและเจตสิก ไม่มีกำหนดในปวัติกาล ฯ รูปทั้งหลายที่กำลังเกิด เพราะกรรมที่สัตว์ กระทำ ชื่อว่ากตัตตารูป ฯ ประกอบความว่า ธรรมทั้งหลายประกอบด้วยกาล ๓ คือ มี ๓

…ที่ทำให้เกิดการต่อเนื่องในรูปแบบต่าง ๆ ขณะเดียวกัน ยังมีการอธิบายถึงความเชื่อมโยงระหว่างจิตและกรรมในกระบวนการเกิดขึ้นของรูปธรรม โดยยกตัวอย่างเรื่องสหชาตรูปและกตัตตารูป รวมทั้งการที่ธรรมมีอยู่ในเวลาที่แตก…

…ตัดขาดในท่ามกลาง ๑ วิกขายิตตกะ อสุภที่สัตว์กัด เป็นแผลเหวอะหวะต่าง ๆ ๑ วิกขิตตกะ อสุภมีมือและเท้าขาดกระจัด กระจาย ๑ หตวิกขิตตกะ อสุภที่เขาสับฟันเป็นริ้วรอยทิ้งเรี่ยราย ๑ โลหิตกะ อสุภที่มีโลหิตไหล ๑ ปุฬวก…

เนื้อหาในอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา มีการอธิบายเกี่ยวกับกสิ 10 ประเภท และซากศพ 10 อย่าง รวมถึงความระลึก 10 อย่างที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้าซึ่งประกอบด้วยเมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกข

…ในสมาบัตินั้น เห็นชัดเจนอยู่ในสมาบัตินั้น ๆ นั่นแล ตามลำดับ ดำเนินไปจนถึง อากิญจัญญายตนะ ต่อจากนั้น กระทำบรพกิจมีการอธิษฐานเป็นต้น แล้วเข้าเนวสัญญานาสัญญายตนะ ฯ ข้างหน้าอัปปนาชวนะทั้ง ๒ ของ เนวสัญญานาสัญ…

เนื้อหานี้พูดถึงความแตกต่างของบุคคลในพระพุทธศาสนา โดยกล่าวถึงพระอนาคามีและพระอรหันต์ที่ละกิเลสได้เด็ดขาด ไม่มีเหลือ นอกจากนั้นยังอภิปรายถึงสมาบัติ ผลของสมาบัติ และการเข้าถึงนิโรธสมาบัติ ซึ่งเป็นขั้นพื

…กิน โดยอาการต่าง ๆ ชื่อว่าวิกขายิตกะ ฯ ซากศพที่สุนัขบ้านและสุนัขจิ้งจอกเป็นต้นกัดขาด โดยอาการต่าง ๆ กระจัดกระจายไปในที่นั้น ๆ ชื่อว่าวิกขิตตกะ ฯ ซากศพที่ถูกเขาเอาศัลตราสับฟันโดยอาการเป็นริ้วรอย มีรูปกากบ…

เนื้อหานี้กล่าวถึงประเภทของซากศพต่าง ๆ ที่มีการกัดกินหรือมีการทำลาย รวมถึงคำอธิบายเกี่ยวกับการระลึกถึงคุณของพระพุทธเจ้าหรือ จาคานุสสติ โดยมีการแบ่งประเภทการระลึกถึงเป็นหลายลักษณะ เช่น อนุสสติที่เกี่ยว

… ไม่เกิดขึ้นแห่งองค์มีวิตกเป็นต้นที่หยาบ กว่าฌานมีทุติยฌานเป็นอาทิ ในขณะแห่งฌาน ฯ บทว่า ปทหนฺโต คือ กระทำบริกรรมอยู่ๆ แต่ บัณฑิตพึงเห็นว่า อุปจารภาวนาของพระโยคีนั้น จัดว่าสำเร็จแล้ว จำเดิมแต่ข่มความยินดี…

เนื้อหานี้เกี่ยวกับการอธิบายเสนอในอภิธัมมัตถสังคหบาลีซึ่งเขียนถึงการออกทางจิตและความคล่องแคล่วในการพิจารณา โดยระบุถึงบทบาทของวิตกและฌาน รวมทั้งความสำคัญของอันตรายขององค์ที่หยาบที่อาจเกิดขึ้นในระยะต่าง

…ญญา ๑ การกำหนด ๑ ที่เหลือจากกรรมฐาน อันนำอัปปนามา ๓๐ มีกสิณเป็นต้น ฯ สองบทว่า ปริกมุม กตฺวา ความว่า กระทำบริกรรมโดยวิธีที่กล่าวแล้วเป็นต้นว่า พระผู้มีพระภาค เจ้านั้น พระองค์เป็นพระอรหันต์ เพราะเหตุแม้นี้…

บทนี้กล่าวถึงการเจริญกรรมฐานและความสำคัญของสมาธิในพระพุทธศาสนา โดยเน้นการประณีตและการข่มนิวรณ์เพื่อพัฒนาจิตสู่ระดับอภิญญา ซึ่งเป็นการรู้ยิ่ง และการใช้กรรมฐาน ๑๐ เพื่อเจริญจิตอันเป็นเลิศ รวมถึงความหมาย

…อมเกิดด้วยอำนาจแห่งสันดานของพระขีณาสพ (ฉะนี้) ได้แก่การกำหนดสมุทยสัจ ชื่อว่ากังขาวิตรณวิสุทธิ เพราะ กระทำวิเคราะห์ว่า ปัญญา ชื่อว่ากังขาวิตรณา เพราะข้าม คือก้าวล่วง ความสงสัย ๑๖ อย่าง มีอาทิว่า ในอดีตกาล…

เนื้อหานี้พูดถึงกระบวนการเกิดของนามรูปในพระพุทธศาสนา โดยเจาะลึกถึงเหตุการณ์ที่เกิดจากอวิชชา ตัณหา อุปทาน และกรรม ทั้งยั…

…ะ (คือสายฟ้า) ที่พระอินทร์ฟาดลงมา ๑ สติ กล่าวคืออุปัฏฐานะ ซึ่งเป็นสติปัฏฐาน สามารถตามระลึกถึงกิจที่ กระทำแล้วนาม ๆ เป็นต้นได้ ๑ อุเบกขา แม้ทั้ง ๒ คือ ตัตรมัชฌัตตุ เปกขา ที่เป็นอุเบกขาสัมโพชฌงค์ เกิดร่วมก…

เอกสารนี้อภิปรายเกี่ยวกับความสำคัญของวิริยสัมโพชฌงค์ในการบรรลุมรรคผลผ่านการวิปัสสนาที่สัมพันธ์กับไตรลักษณ์ โดยเน้นให้เห็นถึงการกำหนดและวินิจฉัยลักษณะที่ถูกต้องเพื่อหลีกเลี่ยงการเข้าใจผิดในทางธรรมและเส

…์นี้เท่านี้ ไม่หย่อนและยิ่งกว่านี้ไป (ไม่มีหย่อนหรือยิ่งกว่าทุกข์นี้ไป) 1 บทว่า สจฺฉิกโรนฺโต ได้แก่ กระทำให้ประจักษ์ โดยอำนาจการกระทำให้เป็นอารมณ์ ฯ บทว่า มคฺคสจฺจภาวนาวเสน ได้แก่ ด้วยอำนาจแห่งการให้สัจจ…

เนื้อหานี้อธิบายความสำคัญของญาณทัสสนะที่เกี่ยวข้องกับการรู้ไตรลักษณ์และการเห็นโดยประจักษ์ รวมทั้งการเข้าใจในลักษณะต่างๆ ของวิปัสสนาและการวางเฉยในสังขาร การวิเคราะห์ปรัชญานี้สามารถช่วยให้ผู้ศึกษาเข้าถึ

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 438 ความว่า กระทำบุรพกิจ ๔ อย่าง มีการอธิษฐานเป็นต้น คือการ อธิษฐานบริขารมีจีวรเป็นต้น ซึ่งเก็บไว้เป็นส่วน ๆ เว้นขอ…

ในหน้าที่ 438 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกาได้กล่าวถึงการกระทำบุรพกิจ 4 ประการที่รวมถึงการอธิษฐานและการเตรียมบริขาร เช่น จีวรและที่อยู่อาศัย เพื่อใช้ในการปฏิบัต…