กระ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 151 / 283

…ประมาณเท่าใด เหมือนคำพูดในภาษาของเราว่า คนผู้หนึ่ง ถือสมุด ๒ เล่น ดินสอขาว ๓ แท่ง ดินสอฝรั่ง 4 แท่ง กระดาษ ๕ แผ่น เดินไป เป็นต้น, ปูรณสังขยานั้น สำหรับนับนามนาม ที่เต็มในที่นั้น ๆ คือ นับเป็นชั้น ๆ เป็นต…

เนื้อหาว่าด้วยศาสตร์ของการแบ่งประเภทคำที่ใช้สำหรับนับนามในภาษาบาลี โดยแบ่งเป็นสองประเภทหลักคือ ปกติสังขยาและปูรณสังขยา พร้อมตัวอย่างการใช้งานในประโยค ภายในเนื้อหายังมีการอธิบายเกี่ยวกับการแยกประเภทคำใ

…ว่า สุท ได้ยินว่า นิบาตบอกปริกัป เป หากว่า อถ ถ้าว่า ยม ผิว่า อปเปว นาม ชื่อแม้ไฉน สเป ถ้าว่า ยนนูน กระไรหนอ นิบาตบอกความถาม หรือ, อะไร นน มิใช่หรือ กฏ อย่างไร อุทาห หรือว่า กจฺจิ และหรือ อาท หรือว่า นุ …

เอกสารนี้มุ่งเน้นไปที่การศึกษาวจีวิภาคที่ ๒ ในภาษาบาลี ซึ่งครอบคลุมการใช้คำต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับนามและอัพพยศัพท์ โดยมีการนำเสนอคำและประโยคที่มีความหมายต่าง ๆ ที่สามารถใช้ในบทสนทนา เช่น นิบาตบอกความไ

ประโยค - อภิธมฺมตฺถวิภาวินิยา ปญฺจิกา นาม อตฺถ โยชนา (ปฐโม ภาโค) - หน้าที่ 372 อภิธมฺมตฺถวิภาวินิยา หน้า 372 วา ฯ ชาตปริจยาติ พาลทารกาติ ปทสฺส วิเสสน์ ฯ พาลทารกาติ ทิสฺวา ททนฺติ วา วนฺทนฺติ วาติ ปทตฺต

…รถช่วยในการเข้าใจการดำรงอยู่และการเกิดขึ้นในบริบทต่าง ๆ โดยพูดถึงความสำคัญของการศึกษาทางอภิธรรมและผลกระทบของการปฏิบัติต่อจิตใจและการตระหนักรู้ คุณลักษณะเฉพาะของพาลทารกสามารถนำไปใช้ในการวิเคราะห์เชิงลึกเพ…

…นใจ ฯ จิตที่สหรคตด้วย โทมนัสนั้น เหตุนั้น จึงชื่อว่าโทมนัสสสหคตะ ฯ મૈં ที่ชื่อว่าปฏิฆะ เพราะอรรถว่า กระทบกระทั่งในอารมณ์ ได้แก่ โทสะ ฯ จริงอยู่ โทสะนี้ ย่อมเป็นไปดุจกระทบกระทั่งอารมณ์ เพราะ มีความดุร้ายเ…

บทความนี้อธิบายถึงการพิจารณาอารมณ์ของใจที่เกี่ยวข้องกับโทมนัสและปฏิฆะ โดยมีการระบุถึงจิตที่มีความแตกต่างจากโสมนัสในสถานการณ์ต่างๆ รวมถึงความสัมพันธ์ที่ละเอียดในข้อดีและข้อเสียของอารมณ์ที่สามารถส่งผลต่

…้ผ่องใสเท่านั้น ดุจศัพท์ว่า มยุร เป็นต้น จำกัดในนกพิเศษเป็นต้น ฉะนั้น ๆ ถึงแม้ก้อนเนื้อที่กำหนดด้วย กระดูกคิ้ว ท่านก็เรียกว่า จักขุ โดยเป็นไปร่วมกับจักขุ ฯ แต่ใน อรรถกถา พระอรรถกถาจารย์ ทำในใจว่า เพราะธา…

เนื้อหาในบทนี้พิจารณาถึงแนวคิดเกี่ยวกับประสาทสัมผัสโดยเฉพาะจักขุและโสต ว่ามีบทบาทในการรับรู้และความรู้สึกต่อรูปและเสียง โดยเชื่อมโยงกับคำสอนของพระพุทธเจ้าที่ชี้ให้เห็นถึงเหตุผลในความชอบและการรับรู้เป็

…ทั้ง ๒ ฝ่าย มีจักขุวิญญาณเป็นต้นทั้ง ๔ ก็สหรคตด้วยอุเบกขาทั้งในอนิฏฐารมณ์ ทั้งในอิฏฐารมณ์ เพราะความ กระทบกันแห่งอารมณ์กับวัตถุ เป็นธรรมชาติมีกำลังทรามฯ จริงอยู่ จักขุเป็นต้น ที่เป็นวัตถุแห่งวิญญาณแม้ทั้ง…

…าโทมนัสไม่สามารถเกิดขึ้นได้ในสภาวะอกุศลวิบากโดยปราศจากปฏิฆะ ส่วนคนที่มีกำลังอ่อนแอก็ต้องยอมแพ้ต่อการกระทำของคนที่มีกำลังเข็มแข็ง ปรากฏการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นเกี่ยวกับจิต และอรรถธรรมที่มีความซับซ้อนของจริ…

…ๆ ก็ในอธิการนี้มีคาถา แสดงความย่อต่อไปนี้ :- เพราะกิริยาที่รูปอาศัยภูตซึ่งมีวัตถุและ อารมณ์เป็นสภาพ กระทบกัน ทุรพล ฉะนั้น จิต ๔ มีจักขุเป็นต้น จึงสัมปยุตด้วยอุเบกขา ฯ ส่วนวิญญาณที่เกิดทางกายไม่มีอุเบกขา …

…ตเหตุ และแสดงให้เห็นว่าเพราะเหตุใดบางจิตจึงได้รับการพิจารณาว่าเป็นกุศลวิบาก ขอบเขตนี้ยังบรรยายถึงการกระทำและภูตที่มีความหมายแก่การศึกษาอย่างละเอียด โดยเชื่อมโยงกับหลักการแห่งปัจจัยที่สร้างความแตกต่างของจ…

…ยส่วนเดียว ฯ ด้วยว่าการประกอบตามที่จะพึง ได้มีอยู่ ๆ เช่นในประโยคมีอาทิว่า (จะพึงเห็น) ทั้งก้อนกรวด กระเบื้องถ้วยทั้งฝูงปลาเที่ยวอยู่ก็มี ตั้งอยู่ก็มี กิริยาที่เที่ยวทรงประกอบ โดยทรงเล็งฝูงปลา เพราะก้อนก…

…งเวทนา ญาณ และสังขาร รวมถึงการสำรวจอัตรา ๒๔ ในกามาวจรจิต ทำให้เห็นว่าความต่างกันระหว่างญาณและสังขาร กระทำแล้วมีความหมายแตกต่างกันได้อย่างไร คำถามที่เกิดขึ้นเกี่ยวกับความแตกต่างนั้นจึงมีการตอบคำถามอย่างชั…

…ราะอรรถว่า ไม่มีจิตที่ยิ่งกว่าจิตเหล่านี้ ฯ นักปราชญ์ คือบัณฑิตผู้มีการพิจารณาอรรถ โดยพิเศษเป็นสภาพ กระทำประเภทจิต ๘๕ ด้วยอำนาจความต่างแห่งจิตเป็นไปในภูมิ ๔ ซึ่งมีความต่างกันโดยความต่างแห่งชาติ แล้วจำแนก…

ในบทนี้กล่าวถึงการศึกษาจิตยอดเยี่ยมในอรูปภพ โดยระบุถึงอรูปจิตและวิเคราะห์ประเภทของจิตที่มีความแตกต่างกันออกไปตามภูมิและความแตกต่างแห่งชาติ ซึ่งนักปราชญ์หรือบัณฑิตสามารถแจกจิตออกไปได้หลากหลายประเภทและม

… ฯ ๆ ชนทั้งหลายย่อมพูดกันว่า กรรมที่ชื่อว่ากุกกตะ เพราะอรรถว่า บุคคลทำอย่างน่าเกลียด ได้แก่ทุจริตที่กระทำแล้วและสุจริตที่มิได้กระทำฯ แท้จริง กรรมแม้ที่ มิได้กระทำ ชนทั้งหลายก็เรียกว่า กุกกตะ ชนทั้งหลา กร…

… ส่วนอิสสิขาและมัจฉริยะมีความริษยาและการอยากครอบครองที่ชัดเจน นอกจากนี้ การทำกรรมกุกกตะซึ่งรวมถึงการกระทำที่ทุจริตหรือสุจริตที่ไม่ได้กระทำก็เป็นประเด็นที่สำคัญ ที่ทำให้เกิดความเศร้าโศกต่อผลจากการกระทำในอ…

…ัติ เพราะเว้นจากทุจริตตามที่กล่าวแล้ว ฯ [อธิบายอัปปมัญญาเจตสิก] ය ธรรมชาติชื่อว่ากรุณา เพราะอรรถว่า กระทำในเมื่อคนอื่น มีความทุกข์ คือให้เกิดความลำบากใจของคนดีทั้งหลาย หรือเพราะ กระจาย คือช่วยสลัดทุกข์ขอ…

บทความนี้พูดถึงการทำงานที่ถูกต้องตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะการงดเว้นจากการกระทำที่ไม่ดี รวมถึงการงดเว้นจากการทำชีวิตสัตว์ การถือเอาสิ่งของที่ไม่ควรเอา และการประพฤติผิดในกาม นอกจ…

…ท่านั้น ฯ อนึ่ง อิสสา มัจฉริยะ และกุกกุจจะ ย่อมได้เฉพาะในพวกปฏิฆจิตเท่านั้น เพราะเป็นไปด้วยอำนาจการ กระทบในอารมณ์นั้น ๆ นั่นแล ของบุคคลผู้ริษยาสมบัติของคนอื่น ผู้ ไม่ปรารถนาให้สมบัติของตนทั่วไปกับคนอื่น …

…มารถเกิดขึ้นได้เฉพาะในปฏิฆจิต พร้อมอธิบายถึงความสัมพันธ์ระหว่างเจตสิกและจิตที่แตกต่างกัน โดยเฉพาะการกระทำในพวกอสังขาริกจิต และการเกิดเจตสิกในโลภมูลจิต, โทสมูลจิต ในบทวิเคราะห์ดังกล่าว ท่านอาจารย์ได้กล่าว…

…៩ ฯ บรรดากาล ทั้ง ๕ มีกาลนอนกเป็นต้นนั้น เวลาของภวังค์ เหมือนเวลาที่ บุรุษนั้นนอนหลับฯ เวลาที่อารมณ์กระทบที่ประสาท เหมือนเวลาที่ ผลมะม่วงหล่น ฯ เวลาแห่งอาวัชชนะ เหมือนเวลาที่ตื่นขึ้นด้วย เสียมะม่วงหล่น ฯ…

บทความนี้นำเสนอการตีความเกี่ยวกับอุปมาในการดำเนินชีวิต ซึ่งเปรียบเทียบเหตุการณ์ต่างๆ ในชีวิตด้วยการอุปมาเกี่ยวกับมะม่วง เช่น การนอนหลับ การตื่น การรับรู้ การเก็บ และการเสวยรสของอารมณ์ โดยเฉพาะหลักการท

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 192 พรหมชั้นสุทัสสี, ๑๖,๐๐๐ กัลป์ เป็นประมาณแห่งอายุของพวกพรหม ชั้นอกนิฏฐาฯ วิบากแห่งอรูปฌานมีอรูปฌานที่ ๑ เป็นต้น ย่อมเป็นไปในภูมิ แห่

…าตนะ และชั้นวิญญาณัญจายตนะ พร้อมกล่าวถึงกรรม 12 อย่างที่เกี่ยวข้องกับการเกิดและสนับสนุนอำนาจแห่งกิจ กระบวนการที่เกิดขึ้นในวงจรของชีวิต ในบทนี้เราได้เจาะลึกถึงความสำคัญของกรรมในความเป็นจริงและอิทธิพลของมั…

…ดังนี้ เมื่อ ครบ 4 ครั้ง 4 หนแล้ว ในครั้งสุดท้าย จึงพินาศด้วยลมฯ ใน พรหมโลกชั้นนั้น ๆ โลกพินาศด้วยไฟกระทั่งถึงชั้นปฐมฌาน ด้วยน้ำ กระทั่งถึงชั้นทุติยฌาน และตติยฌาน ด้วยลมกระทั่งถึงชั้นจตุตถฌาน แลฯ สมจริงด…

ในบทนี้กล่าวถึงการพินาศของโลกซึ่งเกิดจากไฟ น้ำ และลม โดยอธิบายถึงอำนาจของฌานที่ส่งผลต่อการพินาศในแต่ละชั้นของพรหมโลก คำอธิบายสรุปถึงการเปลี่ยนแปลงของโลกในแต่ละกลุ่มเวลา โดยแบ่งแยกตามพฤติกรรมและอำนาจที

…ีประมาณเท่าศีรษะเล็น ในท่ามกลางแห่งแววตาดำ อันธาตุทั้ง ๔ มีหน้าที่ทรงสมานให้อบอุ่น และให้เคลื่อนไหว กระทำอุปการะแล้ว ประดุจขัตติยกุมารอันพระ พี่เลี้ยงทั้ง ๔ มีหน้าที่อุ้มให้สรงสนาน แต่งพระองค์และถวายอยู่…

เนื้อหาพูดถึงธาตุสี่ที่ประกอบสร้างสรีระมนุษย์ ได้แก่ ปฐวี, อาโป, เตโช, และวาโย ซึ่งแต่ละธาตุนั้นมีลักษณะของตนเอง ทว่าเมื่อรวมกันจะก่อให้เกิดและเสริมสร้างการดำรงอยู่ของชีวิต พร้อมกับการทำงานของประสาทรู

…ห่งธาตุ อันทำความชักช้าเป็นสมุฏฐาน ชื่อลหุตา ฯ รูปวิการมีปัจจัยที่เป็นข้าศึกแก่ความกำเริบแห่งธาตุอันกระทำความเป็นของ กระด้างเป็นสมุฏฐาน ชื่อมุทุตา ฯ รูปวิการมีปัจจัยที่เป็นข้าศึกแก่ความ กำเริบแห่งธาตุอัน…

บทความนี้อธิบายเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยเน้นที่การพิจารณารูปและลักษณะที่แตกต่างกัน รวมถึงความสำคัญของสรีระและการเข้าใจหลักธรรมที่เกี่ยวข้องกับความไม่เที่ยง (อนิจจัง) แ

… ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 286 อาศัย อันใด อันนั้น เป็นดุจการกระทบกระทั่งกัน เหตุนั้น จึงชื่อว่า ปฏิฆะ ๆ เหมือนอย่างว่า เมื่อคน ๒ คนมีการกระทบกระทั่งกันขึ้น “ความหว…

เนื้อหานี้พูดถึงการกระทบกระทั่งระหว่างคนและวัตถุ โดยเชื่อมโยงเข้ากับภวังคจิตที่ไม่มีกำลังและการประจวบกันด้วยอารมณ์ นอกจากน…

…นในธรรมทั้งหลายที่เป็นอย่างเดียวกัน โดยความเป็นสภาว ธรรมเสมอกัน ความพิเศษอันนั้นควรเพื่อจะคลุกเคล้า กระทำให้เป็น ดุจธรรมอื่น ๆ เพราะความเข้าใจอรรถพิเศษ ย่อมมีได้ด้วยอาการ อย่างนี้ ฯ บทว่า อสมฺปตฺตวเสน คว…

…สิ่งต่าง ๆ ที่อยู่นอกเหนือจากตัวตน รวมถึงความเชื่อมโยงระหว่างอารมณ์และประสาทสัมผัส โดยมีการอธิบายถึงกระบวนการรับรู้และการสัมผัสกับสถานที่ที่ไกลออกไป เช่น รูปและเสียงที่ส่งผ่านการโคจร.

… ธรรม ๖๕ ด้วยสามารถเจตสิก, สุขุมรูป และนิพพาน ถึงการนับว่า ธัมมายตนะและธัมมธาตุฯ มนายตนะ อย่างเดียว กระจายออกไปด้วยสามารถแห่งวิญญาณธาตุ ๓ อย่าง ฯ [สังคหคาถา] ธรรม ๕ เหล่านี้ คือ รูป เวทนา สัญญา เจตสิกที่…

เนื้อหานี้เสนอความเข้าใจเกี่ยวกับธรรม ๖๕ ที่สัมพันธ์กับเจตสิกและนิพพาน ในการศึกษาอุปาทานขันธ์ ๕ ร่วมกับการพิจารณาความสัมพันธ์ของทวารอารมณ์และธาตุที่มีอยู่ให้กว้างขวาง โดยชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่า