อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา : หน้า 38/442

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 38 อิฏฐารมณ์และอิฏฐมัชฌัตตารมณ์ ฯ ถามว่า ถ้าเช่นนั้น แม้ในสันตีรณะฝ่ายอกุศวิบาก ก็พึงมีความ ต่างแห่งเวทนาได้ ด้วยสามารถแห่งอนิฏฐารมณ์และอนิฏฐมัชฌัตตารมณ์ ฯ เฉลยว่า สันตีรณะฝ่ายอกุศลวิบากนี้ ท่านไม่พึงเห็นอย่างนั้น เพราะโทมนัสแม้ที่จะพึงเกิดขึ้นในอนิฏฐารมณ์ เว้นปฏิฆะเสียแล้ว ก็ เกิดขึ้นไม่ได้ และเพราะ ราะปฏิฆะที่มีสภาพเป็นอกุศลแท้ ๆ ไม่เกิดใน พวกอัพยากฤต ฯ ด้วยว่า ธรรมที่มีชาติต่างกัน ย่อมไม่ได้ในธรรมที่มี ชาติต่างกัน เพราะฉะนั้น โทมนัสจึงไม่มีในอกุศลวิบาก เพราะไม่มี ปฏิฆะที่ควรแก่ความประกอบที่เสมอกับตน เพราะฉะนั้น ท่านอาจารย์ จึงไม่กล่าวความที่สันตีรณะฝ่ายอกุศลวิบากสหรคตด้วยโทมนัสนั้นไว้ อีกอย่างหนึ่ง บุรุษที่มีกำลังอ่อนแอบางคนถูกคนมีกำลังเบียดเบียน ไม่อาจเพื่อจะโต้ตอบเขาได้ จำต้องวางเฉยในบุรุษนั้น ฉันใด ความ เกิดขึ้นแห่งโทมนัส ไม่มีแม้ในอนิฏฐารมณ์ เพราะอกุศลวิบากเป็น สภาพมีกำลังน้อย ฉันนั้นนั่นแล เพราะฉะนั้น สันตีรณะ จึงสหรคต ด้วยอุเบกขาอย่างเดียว ฯ แม้วิบากแห่งวิญญาณทั้ง ๒ ฝ่าย มีจักขุวิญญาณเป็นต้นทั้ง ๔ ก็สหรคตด้วยอุเบกขาทั้งในอนิฏฐารมณ์ ทั้งในอิฏฐารมณ์ เพราะความ กระทบกันแห่งอารมณ์กับวัตถุ เป็นธรรมชาติมีกำลังทรามฯ จริงอยู่ จักขุเป็นต้น ที่เป็นวัตถุแห่งวิญญาณแม้ทั้ง ๔ อย่างนั้น เป็นอุปาทายรูป แท้ฯ รูปเป็นต้นแม้ที่เป็นอารมณ์ก็เช่นนั้น ฯ การที่อุปทายรูปกับ อุปาทายรูปกระทบกันมีกำลังน้อยยิ่งนัก ประดุจปุยนุ่นกับปุยนุ่นกระทบ