จาก : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 374 / 673

…จโดยประจักษ์และโดยอนุมาน เพราะฉะนั้น พอกันทีไม่ควรจะ ชักช้าเกินไป ฯ ธรรมชาตที่ชื่อว่านิพพาน เพราะออกจากตัณหา กล่าวคือ เพราะร้อยรัด คือเย็บไว้ ซึ่งธรรมอันเป็นไปในไตรภูมิ ต่างโดยขันธ์ เป็นต้น ด้วยสามารถเป็…

…ให้แจ้งเกี่ยวกับธรรมชาติและการตัดกิเลส พร้อมการวิเคราะห์เชิงครรลองที่สามารถเกิดขึ้นในผู้ปฏิบัติจริง จากนั้นการอธิบายถึงนิพานซึ่งตรงกันข้ามกับสังขตธรรมและสมมติธรรมซึ่งมีความสำคัญต่อการทำให้กิเลสขาดได้ รวม…

…ะวิญญาณ ตรัสเรียกว่า ขันธ์ ๕ ฯ อนึ่ง ธรรมที่เป็นไปในภูมิ ๓ ตรัสเรียกว่า อุปาทานขันธ์ ๕ พระนิพพานพ้น จากการสงเคราะห์เข้าในขันธ์ เพราะไม่มีการ จำแนก ฯ โดยความต่างแห่งทวารและอารมณ์ อายตนะมี ๑๒ และธาตุมี ๑๘ …

…ะการเข้าถึงพระนิพพานที่มีอิทธิพลต่อวัฏฏะ มีการกล่าวถึงโลกุตตรมรรคและมรรคผลที่มีประโยชน์ต่อการหลุดพ้นจากสัจจะ ๔ และปัจจัยที่เป็นไปในภูมิ ๓ สรุปว่าการศึกษาอภิธรรมมีความสำคัญในเส้นทางการเดินทางสู่การเข้าถึง…

…ยอาสวะกิเลสเครื่องดอง ชื่อว่าอาสวะ โดยอรรถว่า หมักอยู่นาน เพราะไม่ปรากฏที่สุด เบื้องต้น หรือเพราะไหลจากทวาร ๖ มีจักขุทวารเป็นต้น ไปใน อารมณ์ทั้งหลาย ดุจของเน่าไหลออกจากแผลฉะนั้น ๆ อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าอา…

เนื้อหาเกี่ยวกับความหมายของอาสวะซึ่งมีความหมายในการเป็นสิ่งที่หมักอยู่และไหลไปจากภพถึงภวัคคพรหม อธิบายถึงเขตแดนที่เกิดขึ้นจากมริยาทและอภิวิธี และการมีอาสวะเกี่ยวข้องกับโลภะและธรรมอื…

…อเพราะเป็นกิริยาที่สัตว์ยึดมั่น ซึ่งกาม) ฯ การถือศีลวัตรเป็นต้น ด้วยเข้าใจอย่างนี้ว่า ความบริสุทธิ์ จากสงสารของเราจะมีได้ด้วยศีลวัตรเป็นต้นนี้ ชื่อว่า สีลัพพตุปาทาน ฯ สภาพที่ชื่อว่า วาทะ เพราะอรรถว่า เป็…

ในบทนี้ มีการอธิบายเกี่ยวกับการยึดมั่นและการถือศีลวัตรในทางพระพุทธศาสนา ซึ่งการยึดถือเหล่านี้ส่งผลต่อกรรมและวัฏฏะของสัตว์. คำว่า กามุปาทาน และ สีลัพพตุปาทาน ถูกกล่าวถึงเพื่อชี้ให้เห็นถึงการมีอยู่ของคว

…่ทรงยกขึ้นเป็น องค์ฌาน เพราะไม่มีอาการคือการเข้าไปเพ่ง เพราะปัญจวิญญาณเป็น เพียงตกไปในอารมณ์ โดยเว้นจากวิตก ฯ แท้จริง พระผู้มีพระภาค ตรัสองค์ฌาน มีวิตกเกิดความหลังฯ สมาธิแม้มีอยู่ในจิต ๑๖ ดวงนั้น ก็ไม่ถึ…

…ถึงการตรัสของพระผู้มีพระภาคเกี่ยวกับองฌานและปัญจวิญญาณ โดยมีการกล่าวถึงสมาธิและอาการต่างๆ ของจิต นอกจากนี้ยังนำเสนอความแตกต่างระหว่างอเหตุกจิตและจิตปกติ เกี่ยวกับการเกิดของอธิบดีในจิต และการปรุงแต่งของจิ…

…ีนีฎีกา - หน้าที่ 342 เมื่อมีการตั้งลงแห่งปัจจัยมีกรรมเป็นต้น เพราะกระทำวิเคราะห์ว่า ทุกข์ ย่อมเกิด จากตัณหานี้ ฯ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ชื่อว่าทุกขสมุทัย ฯ ที่ชื่อว่า ทุกขนิโรธ เพราะอรรถว่า เป็นที่ หรือเป็นเ…

บทความนี้กล่าวถึงการวิเคราะห์ทุกข์ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยชี้ให้เห็นว่าทุกข์เกิดจากตัณหาและสาเหตุแห่งทุกข์นั้นมีชื่อเรียกว่า 'ทุกขสมุทัย' พร้อมแสดงให้เห็นถึงความดับแห่งทุกข์ในธรรมชาติ…

… ตัณหา อุปาทาน ภพ ชาติ ชรา มรณะ ฯ ก็คำว่าโสกะเป็นต้น ในปฏิจจสมุปบาทนัยนี้ เป็นการแสดงผลที่ไหลออกมา (จากชาติ) ฯ แต่ในปฏิจจสมุปบาทนัยนี้ ทั้งตัณหา อุปาทาย และภพ ย่อมเป็น อันท่านถือเอาแล้วด้วยศัพท์ว่า อวิชช…

เนื้อหาในบทนี้กล่าวถึงปฏิจจสมุปบาทนัยซึ่งอธิบายการเกิดขึ้นของทุกข์ โดยเริ่มต้นจากสฬายตนะซึ่งเป็นปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดผัสสะและเวทนาจนถึงชาติและมรณะ ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นตามลำดับของปัจจั…

…าธิการนี้ ฯ ก็ด้วย อัทธา ศัพท์ หมายเอาพวกธรรมมีอวิชชาเป็นต้น นั่นเอง เพราะกาละอะไร ๆ ที่พ้น ที่พ้นไปจากธรรมนั้นหาไม่ได้ฯ จริงอยู่ ธรรมทั้งหลายที่ดับไปแล้วและยังไม่เกิดขึ้นนั่นแล บัณฑิตย่อมกล่าว ด้วยอำนาจ…

…กี่ยวกับปัจจัยและเวลาในธรรม โดยชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างอดีต ปัจจุบัน และอนาคตในแง่มุมต่างๆ จากอวิชชาและสังขารถึงการเกิดผลในชีวิต ฯลฯ นำเสนอแนวทางการศึกษาในธรรมและองค์ประกอบต่างๆ ที่เกี่ยวข้องอย่…

…ะมวล (สงเคราะห์) ฯ คำว่า อิทานิ ผลปญฺจก ได้แก่ผล ๕ อย่าง มีวิญญาณเป็นต้น ซึ่งเกิด ขึ้นในปัจจุบันนี้ จากปัจจัยคืออดีตเหตุฯ เหตุในปัจจุบัน ๕ อย่าง เป็น ปัจจัยแก่ผลในอนาคต ตามอำนาจแห่งเหตุทั้ง ๓ มีตัณหาเป็น…

บทความนี้เป็นการวิเคราะห์หลักธรรมเกี่ยวกับอวิชชา ตัณหา และอุปาทานในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยเน้นถึงการเกิด ความแก่ และความดับของวิญญาณ รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างอดีต ปัจจุบัน และอนาคตตามอำนาจของเหตุทั้งส

…ันตรปัจจัย เพราะไม่มีระหว่าง โดยอรรถ ชื่อว่าสมนันตรปัจจัย เพราะไม่มีระหว่างโดยกาลดังนี้นั้น ย่อม ผิดจากพระบาลีมีอาทิว่า เนวสัญญานาสัญญายตนะแห่งพระอริยเจ้าผู้ออก จากนิโรธ เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัยแห่งผลส…

…ะเภทคืออนันตรปัจจัยและสมนันตรปัจจัย โดยชี้ให้เห็นว่าไม่ควรเชื่อถือความแตกต่างนี้โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาจากพยัญชนะเท่านั้น แต่ควรเข้าใจในอรรถของธรรมที่มีการดับและเกิดขึ้นอย่างไม่มีระหว่าง นอกจากนี้ความสิ้นหม…

…นต้น เป็นของรู้ได้ยาก เพราะเป็นความสงบแห่งสันดานที่ไร้อุตสาหะนั่นเอง เพราะสักว่าเป็นความสำเร็จ (ผล) จากกรรมที่สัตว์ทำไว้ เพราะเหตุที่ วิบากจิตเหล่านั้น บุคคลไม่พึงให้สำเร็จได้โดยประโยค (ความขวน ขวาย) ฯ ส…

บทนี้กล่าวถึงความหมายของวิปากปัจจัยและอาหารปัจจัยในบริบทของอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยมุ่งเน้นถึงการเข้าใจธรรมชาติของจิตและกรรมที่ส่งผลต่อชีวิต การมีอาหารเป็นปัจจัยในการดำเนินชีวิต และบทบาทของกรรมที่เป็นเ

… - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 375 เป็นอุปการะ เพราะอรรถคือเป็นเหตุนำออกจากสุคติหรือทุคติ จาก บุญหรือบาป ชื่อมัคคปัจจัย ฯ นามธรรมนั่นเอง ถึงแม้จะต่างกันโดย ปรมัตถ์ ก็เป็นดุจถึ…

…ยอุปการะในหลายมิติเพื่อความเข้าใจที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นเกี่ยวกับธรรมที่ส่งผลต่อชีวิตและกรรมของเราโดยปราศจากการละทิ้งชื่อธรรมที่เกี่ยวข้อง

…นา ได้แก่ กุศลเจตนาและอกุศลเจตนาซึ่งบั งบังเกิด ในภพทั้งหลาย มีภพที่ล่วงแล้วเป็นต้น ในขณะต่าง ๆ กัน จากขณะ แห่งวิบากฯ บทว่า นามรูปาน คือ เจตนาเกิดต่างขณะกัน ย่อม เป็นปัจจัยแก่นามรูป ในปฏิสนธิกาลและปวัติก…

บทความนี้กล่าวถึงเจตนาที่เกิดพร้อมกัน รวมถึงอิทธิพลของเจตนาต่อรูปกายและกรรม รวมทั้งการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างนามรูปและเจตนาในกระบวนการเกิดและการเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติ โดยสรุปเจตนาจะถูกมองว่าเป็นป

… เป็นชาย โดยอาการใด เพราะความไม่เป็น ไปในสันดานอันเป็นไปกับด้วยความเป็นหญิงเป็นชายนั้น โดยอาการอื่น จากอาการ (ที่รู้ว่าเป็นหญิงเป็นชาย) นั้น ท่านอาจารย์จึงกล่าวภาวะ เป็นหญิงเป็นชายนั้น ยังเพศเป็นต้นให้เป…

เนื้อหานี้พูดถึงความสำคัญของอิตถินทรีย์และปุริสินทรีย์ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยเน้นว่าทั้งสองอย่างนี้ไม่ได้ถือเป็นปัจจัยที่แท้จริงในแง่ของการเป็นอาหารปัจจัย แต่เป็นกัมมปัจจัยและอุปนิสสยปัจจัย ซึ่งมีคว

…ัยและอวิคตปัจจัย ฯ อีกอย่างหนึ่ง ภาวะ แห่งธรรมที่ประกอบด้วยขณะมีอุปาทขณะเป็นต้น ทำความค้ำจุนซึ่งผิด จากภาวะแห่งธรรมที่ทำความค้ำจุนโดยนัตถิภาพ และผิดจากภาวะแห่ง ธรรมที่ทำความค้ำจุนโดยวิคตภาพ ชื่อว่าอัตถิป…

ในหน้านี้มีการวิเคราะห์อัตถิปัจจัยและอวิคตปัจจัย โดยอธิบายความหมายและบทบาทของนามรูปและอารมณ์ที่เกิดจากวัตถุ ในการสัมประโยค ธรรมต่างๆ ที่ไม่มีการรังเกียจ หากมีอัตถิปัจจัยและอวิคตปัจจัยระบุเอาไว้ ถึงแม้พร…

…ิปติปัจจัย และอุปนิสสนปัจจัย ซึ่งมี ๓ กาล และแห่งธรรม ๑๕ อย่างนอกนี้ ซึ่งมีกาลเป็นปัจจุบัน กับที่พ้นจากกาล ด้วยอำนาจแห่งนิพพานและบัญญัติ ทั้งที่เป็นภายใน ด้วยอำนาจปสาท รูปมีจักษุเป็นต้นและธรรมมีราคะและศร…

…ึ่งประกอบด้วยอดีต ปัจจุบัน และอนาคต รวมถึงการแสดงถึงปัจจัยที่สำคัญต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับกรรมและธรรม นอกจากนี้ยังได้กล่าวถึงบัญญัติและการแยกแยะนามและรูป รวมถึงการเข้าใจอรรถคำและความหมายที่สำคัญในการศึกษาอภิธ…

… อนาคตังสญาณเหล่านั้น ไม่มีบริกรรมแผนกหนึ่ง ๆ ในญาณทั้ง ๒ นั้น อนาคตังสญาณมีจิตและเจตสิกที่เป็นไปต่อจาก 5 วันในอนาคต เป็นอารมณ์ก่อน และมีธรรมชาติอย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งเป็นไปจำเดิม แต่วันที่ ๒ (จาก ๒ วันน…

เนื้อหานี้อธิบายเกี่ยวกับการเข้าถึงความรู้เพื่อการสืบต่อสันตติชาติภพ รวมถึงการใช้ตาทิพย์ในญาณต่าง ๆ เช่น จุตูปปาตญาณ และการเจริญวิปัสสนากรรมฐาน ที่มีความเกี่ยวข้องกับอนิจจลักษณะและการเห็นสิ่งต่าง ๆ ใน

…ะ เป็นผู้กระทำกรรม และเป็นผู้เสวยผลของกรรม ดังนี้ ชื่อว่าสุญญตานุปัสสนา เพราะ ตามเห็นโดยอาการคือว่างจากอัตตา (ตัวตน) เป็นวิโมกขมุข (ทาง แห่งความหลุดพ้น) คือเป็นประตูแห่งมรรคผลที่เป็นโลกุตตระ กล่าว คือวิโ…

เนื้อหาเกี่ยวกับอนุปัสสนา ๓ ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยระบุถึงการหลุดพ้นจากอัตตาและความทุกข์ ซึ่งรวมถึงการปล่อยวางในสังขารที่เป็นไปไม่ได้ และการเห็นจริงต่อความไม่เที่ยงและทุกข…

…หาย และคนผู้ฟังเลี้ยงชีพ ด้วยศีลแล้ว และเจริญด้วยคุณสมบัติและวิบากสมบัติ ฉันนั้น ตุ้ยสฺส สีลวโต สีล จาก สุจริตานิ จ ฯ ชนเหล่านั้นที่เป็นผู้มีปัญญา ได้เห็นศีลบริจาคและสุจริต ของกุลบุตรผู้มีศีลเป็นตัวอย่าง…

…รญาณวโรรสได้สอนให้มีความอดทนและทำบุญเพื่ออำนวยผลให้เกิดมนุษย์สมบัติ สวรรค์สมบัติ และนิพพานสมบัติ นอกจากนี้ยังมีการอธิบายถึงพระราชกุศลขันธ์และความสำคัญของการประพฤติธรรมสุจริตเพื่อไปสู่ความเจริญทั้งในโลกนี…

…่านเศรษฐีอนาถบิณฑิกะในเสนาสนขันธ์ก็เป็น ๒ คือ เป็นประโยชน์แก่สงฆ์ผู้อาศัยด้วยเป็นเครื่องบรรเทาทุกข์ จากสำนักท่านพหุสุตผู้อยู่ในวิหารนั้น พระ พระมหากษัตริย์เจ้าในปางก่อน ผู้นับถือพระพุทธศาสนา จำเดิมแต่พระ…

…บริจาคธรรมทานเป็นสิ่งที่มีค่าที่สุดในการสนับสนุนและส่งเสริมพระพุทธศาสนา รวมถึงปรัชญาและแนวการปฏิบัติจากพระมหากษัตริย์อดีตที่มีบทบาทในพระพุทธศาสนา เช่น การจัดตั้งหอพุทธศาสนสังคหะเพื่อเป็นที่รวบรวมพระคัมภี…