จิต : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 94 / 374

5. จิตฺตนิคฺคโห ข่มจิตในเวลาควรข่ม คือถ้าเห็นว่าจิตใจฟุ้งซ่าน เพราะศรัทธา วิริยะ ปัญญากล้า ต้องข่มจิตไว้ด้…

บทความนี้เสนอแนวทางการข่มจิตและการเจริญภาวนา วิธีการทำให้จิตใจสงบ รวมถึงการสร้างเสริมความเชื่อในการปฏิบัติธรรม และการเว้นจากบุคค…

…ยเอง เดี๋ยวใจจะเคลื่อนไปสู่จุดที่ต้องการเอง แต่ถ้าหากเราคิดว่า ไม่เห็นอะไรเลย เมื่อไหร่มันจะมีสักที จิต มันจะถอยมานับหนึ่งใหม่ เพราะจิตหยาบ ให้ดูนิ่งๆ เฉยๆ สบายๆ หรือในการวางใจที่ศูนย์กลางกาย เราอาจจะทำค…

…ักษาความสงบไว้ต่อเนื่อง แม้ใจจะไม่สงบก็ตาม อย่าคิดมาก ต้องมีความหลวมและสบาย ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน ให้มีจิตใจที่พร้อมสำหรับประสบการณ์ใหม่ ๆ เช่น การเห็นแสงสว่าง หรือตัวโคลงตัวเบา การประยุกต์ใช้เทคนิคเหล่านี้…

…งไปแสวงหา เดินทางไกลไปจนรอบโลก ไม่ต้องใช้สถานที่ที่ใหญ่โตมโหฬาร ขอเพียงให้มีร่างกายและมีความพร้อมของจิตใจ กับที่นั่งพอประมาณก็สามารถที่จะฝึกสมาธิได้แล้ว แต่ ทว่าความยากในการทำสมาธินั้น อยู่ที่การต้องต่อส…

การฝึกสมาธิแม้จะไม่มีอุปกรณ์มากมาย แต่ต้องเผชิญกับอารมณ์และความรู้สึกที่ทำให้จิตไม่สงบ นักปฏิบัติสมาธิจึงต้องเรียนรู้เกี่ยวกับอุปสรรคที่ขัดขวางการเข้าถึงสภาวะจิตที่สงบ การศึกษานี้ช…

คำว่า “จิตผุดผ่องหรือประภัสสร” คือ จิตที่ปราศจากอาคันตุกกิเลส (กิเลสที่จรมา) ในที่นี้ จะ มุ่งหมายถึงปลอดจากนิว…

บทความนี้พูดถึงคำว่า “จิตผุดผ่องหรือประภัสสร” ที่หมายถึงจิตที่ปราศจากอาคันตุกกิเลส ซึ่งไม่ใช่การปราศจากกิเลสโดยสิ้นเชิง กิเลส…

…กามคุณ เนื่องจากใจยังหลงติดในรสของกามคุณทั้ง 5 นั้น จนไม่สามารถสลัด ออกได้ เมื่อเกิดขึ้นกับคนใดก็เผาจิตใจของบุคคลนั้นให้กระวนกระวายเดือดร้อน ท่านจึงเรียกกิเลสชนิดนี้ว่า “ราคัคคี - ไฟคือราคะ” ซึ่งแผดเผาใจ…

บทความนี้กล่าวถึงกามฉันทะ หมายถึง ความรักในทางกามที่เกิดจากความพอใจในกามคุณทั้งห้า ซึ่งสามารถทำให้จิตใจกระวนกระวายและทุกข์ได้ พยาบาท ถือเป็นความคิดหรือความรู้สึกไม่ชอบใจ ที่เกิดจากโทสะและอาจส่งผลต่อจิต…

…ฺฌ์) ถ้าสิ่งทั้ง 5 นี้เข้าปลอมปนในทองคำแล้ว ทองคำนั้นจะไม่สวย ไม่อ่อน และใช้การไม่ได้ดี ข้อนี้ฉันใด จิตของคนเราก็ฉันนั้นเหมือนกัน ซึ่งปกติเป็นจิตประภัสสร ผ่องใส แต่ถูกนิวรณ์ 5 อันเป็นอาคันตุกกิเลส เข้ามา…

นิวรณ์ 5 ได้แก่ กามฉันทะ, พยาบาท, ถีนมิทธะ, อุทธัจจกุกกุจจะ และวิจิกิจฉา ทำให้จิตใจไม่สงบและเศร้าหมอง เปรียบเสมือนกว่าทองคำที่มีมลทิน การทำสมาธิเป็นวิธีในการกำจัดนิวรณ์เหล่านี้เพื่อ…

ตนกระสับกระส่ายด้วยโรคดี ฉันใด ผู้มีจิตพยาบาท ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถ้าเป็นพระแม้อาจารย์และ อุปัชฌาย์ผู้หวังดีว่ากล่าวเพียงเล็กน้อย ก็ไม่รับโอ…

เนื้อหานี้กล่าวถึงความพยาบาทซึ่งเป็นอารมณ์ที่ทำให้จิตใจไม่มีความสงบและปิดกั้นความดีทั้งใหม่และเก่าจากการที่เราไม่สามารถปล่อยวางความโกรธได้ โดยที่เมื่อจิต…

…ใจ เป็นต้น ปฏิฆะ แปลว่า ขัดใจ หมายถึง ความขัดใจ ที่ขัดก็เนื่องจากไม่ชอบ ดังนั้น ปฏิฆะจึงเกิดจากอรติ จิตของเราถ้าเกิดขัดขึ้นมา คิดอ่านอะไรก็ไม่สะดวก คิดไม่โปร่ง จะทำอะไรก็ขัดข้องไปหมด เช่น วันนั้น เกิดทะเ…

…โกธะ และโทสะ ว่าการขัดใจส่งผลต่อความคิดและอารมณ์อย่างไร ในการทำสมาธิก็มีวิธีการแก้ไขที่สามารถช่วยให้จิตสงบและปล่อยวางจากอารมณ์ที่เกิดขึ้นได้ หากเกิดโทสะแล้ว มันจะทำให้จิตสับสน ถึงแม้ว่าจะมีทฤษฎีในพระธรรม…

อาการอย่างนี้จึงเรียกว่า เดือดดาล ความโกรธ เมื่อเกิดขึ้นแล้วทำให้จิตร้อน ที่ร้อนก็เพราะช่วงความถี่ ของความคิดเร็วเกินไป เหมือนเราเอาฝ่ามือถูกับผิวหนังอย่างเร็วและถี่มาก…

อาการความโกรธเกิดจากจิตที่ร้อนรน อาจส่งผลเสียต่อทั้งตัวเราและผู้อื่น โดยเฉพาะเมื่อมีโทสะ คิดทำลาย ซึ่งอาจลุกลามจนเกิดความพย…

…ตามหลักปฏิบัติในคัมภีร์ เมตตา คือ ความปรารถนาดี รักใคร่ในสัตว์ทั้งหลาย เป็นธรรมชาติชนิดที่เกิดขึ้นในจิต มี สภาวะปราศจากความโกรธในสัตว์ผู้เป็นที่รัก ที่ชอบใจ นำความรู้สึกอันนี้มาเป็นอารมณ์ในสมาธิมีอยู่ด้ว…

…กาย มหาวารวรรค การประกอบเมตตาภาวนาอย่างต่อเนื่องและการแผ่เมตตาไปทั่วทิศนั้นเป็นวิธีการที่จะช่วยทำให้จิตใจปราศจากพยาบาท โดยถือความรักใคร่ต่อสัตว์ทุกชนิดเป็นหลัก นอกจากนี้ยังพูดถึงการเจริญเมตตาในระดับที่สู…

…ู้ที่มีความสัมพันธ์ เกี่ยวข้องในฐานะดังนั้นดังนี้กับเรา แยกจากกันไปจะรู้สึกไม่สบายใจ เสียใจ สภาวะของจิตใจที่มีความรัก ใคร่ชนิดนี้ ไม่ใช่จิตใจที่ประกอบด้วย ความไม่โกรธ แต่เป็นจิตใจที่ประกอบด้วยอำนาจของโลภ…

…วรปฏิบัติ เช่น ไม่ควรแผ่เมตตาไปยังคนที่ไม่รักหรือเป็นศัตรูและควรเริ่มที่ตนเองเพื่อสร้างความสุขให้กับจิตใจ .

…วไว้แล้ว อย่างไรก็ดีมีปัญหาประการหนึ่ง คือการแผ่เมตตาให้แก่คนที่มีเวรต่อกัน มักจะกระทำได้ไม่ง่ายนัก จิตตั้งเมตตาลงมิใคร่ได้ มักจะเกิดความเคียดแค้นมาแทนที่ ถ้าเป็นเช่นนี้ต้องใช้วิธีแก้ไขดังนี้ หวนกลับไปแผ…

…ังคนที่มีอุปสรรคระหว่างกัน การไม่โกรธในการเจอผู้ที่มีอารมณ์เกลียดชังนั้นนำไปสู่ชัยชนะในใจและการพัฒนาจิตใจให้สูงขึ้น นอกจากนี้การแผ่เมตตาขณะทำสมาธิถือเป็นเครื่องมือที่ดีในการทำให้ใจสงบสุขและขจัดความพยาบาท…

…สมาธิ 2. สาเหตุของจีนมิทธะ เกิดมาจากความไม่ยินดี ความเกียจคร้าน ความอ่อนเพลีย การกิน อาหารมากเกินไป จิตหดหู่ นอกจากนี้ยังมีสาเหตุมาจากที่พักผ่อนไม่เพียงพอ หรือทำงานหนัก มาตลอดทั้งวัน 3. วิธีแก้ไขถีนมิทธะ…

ถีนมิทธะ คืออาการง่วงเหงาหาวนอนที่เกิดจากหลายสาเหตุ เช่น ความเกียจคร้าน, อาการหดหู่, การพักผ่อนไม่เพียงพอ วิธีแก้ไขมีหลายประการ เช่น การใช้ความเพียร, การปรับเปลี่ยนอิริยาบถ, นึกถึงความสว่าง, การอยู่กล

…ำอะไร ก็เป็นเหตุให้ง่วง เป็น เหตุให้ท้อแท้ เพราะเกิดอรติ ความไม่พอใจขึ้น ที่เป็นเช่นนี้เพราะคนๆนั้น จิตใจไม่ละเอียดอ่อน นั่งสมาธิ น้อยเกินไป หรือทำความเพียรไม่ถูกวิธี จึงทำให้จิตหยาบ 4.2.2 ตันทิ ความเกีย…

…พระอรรถกถาจารย์กล่าวถึงสาเหตุของถีนมิทธะที่แบ่งออกเป็น 5 ชนิด ได้แก่ อรติ (ความไม่ยินดี) ซึ่งเกิดจากจิตใจที่ไม่ละเอียดอ่อน และตันทิ (ความเกียจคร้าน) ที่ทำให้พลังใจอ่อนแอลง โดยมีข้ออ้างในการไม่ปฏิบัติธรรม…

…มรู้จักกับอุปสรรคตัวนี้ และจะได้หา วิธีการแก้ไขต่อไป 5.1 ลักษณะของอุทธัจจกุกกุจจะ โดยปกติธรรมชาติของจิตใจมนุษย์มีสภาพกวัดแกว่ง ซัดส่ายไปในอารมณ์ต่างๆ หวั่นไหวในทุก สภาวะอารมณ์ที่มากระทบ ไม่ว่าจะเป็นดีใจ …

…จจะ ซึ่งเป็นอุปสรรคหนึ่งสำคัญที่ทำให้ผู้ปฏิบัติไม่สามารถเข้าสู่สมาธิ ความฟุ้งซ่านเป็นอุปสรรคที่ทำให้จิตใจไม่สงบ โดยมีลักษณะการกระจายไปในอารมณ์ต่างๆ บทนี้จะอธิบายลักษณะของอุทธัจจกุกกุจจะและแนะนำวิธีการแก้…

…ขึ้น ทำให้เกิดความกลัวและความกังวล หรือ อาจจะคิดถึงล่วงหน้าไปอนาคตสองวัน สองสัปดาห์ สองปี สิบปี หรือจิตอาจจะไปขุดคุ้ยความจำเก่าๆ ขึ้น มา ทำให้เกิดความรู้สึกผิด หรือเศร้าใจหงุดหงิดขึ้นมาในใจ สิ่งนี้ทำให้จ…

บทความนี้สำรวจความฟุ้งในจิตใจ ซึ่งแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ ฟุ้งหยาบที่เกิดจากภาพและเสียง และฟุ้งละเอียดที่แม้ใจจะนิ่งแต่ยังมีความค…

…มา ข้าพเจ้าได้บรรลุอภิญญาก่อนที่ 7 วัน จะผ่านไป” การบำเพ็ญสมาธิ ซึ่งเป็นความสำเร็จอันแท้จริงในการฝึกจิต จำเป็นจะต้องมีความพยายามอัน แรงกล้าและความสงบสงัดเต็มที่ ห่างจากฝูงชนที่ส่งเสียงดังและไม่สงบ 2. ควา…

…ให้สูญเสียสมาธิ นอกจากนี้ยังกล่าวถึงความสัมพันธ์กับคนรอบข้างที่อาจสร้างความกดดัน หรือความกังวลให้กับจิตใจโดยต้องมีการตัดรำคาญนั้น เพื่อให้จิตสามารถสงบได้ตามวิธีฝึกสมาธิที่ถูกต้อง

2. ไม่รู้ประมาณในโภชนะ การไม่รู้จักประมาณในการบริโภคก็เป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่จะทำให้จิตเกิดความฟุ้งซ่านขึ้นได้ หาก เราบริโภคอาหารน้อยเกินไป ก็จะทำให้จิตกระสับกระส่ายเพราะความหิว แต่หากเรา…

การไม่รู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร ส่งผลต่อจิตใจทำให้เกิดความฟุ้งซ่าน ถ้าบริโภคน้อยเกินไปจะหิว แต่ถ้าบริโภคมากเกินไปจะรู้สึกอึดอัด พระสัมมาสัมพุทธ…

…ิดขึ้นมาว่า เราก็ไม่ฟุ้งนะ นิ่งก็นิ่ง สบายก็สบาย น่าจะมีอะไรมาให้ดูบ้างนะ พอคิดอย่างนี้เท่านั้นแหละ จิตก็ถอยออกมาหยาบ เพราะว่าใจเราเริ่มคิดแล้ว” 2. นึกนิมิต ดวงแก้ว องค์พระ และบริกรรมภาวนา สำหรับคนที่มีอ…

…้ใจนิ่ง ซึ่งสามารถทำได้โดยไม่สนใจความฟุ้งและนึกถึงดวงแก้วหรือองค์พระเป็นที่ยึดเหนี่ยวใจ เพื่อช่วยให้จิตใจไม่ฟุ้งซ่าน นอกจากนี้ยังแนะนำการภาวนาเสียงเบาๆ เช่น 'สัมมาอะระหัง' เพื่อช่วยให้ใจสงบติดค้างอยู่ในร…

…่ภายใน พบความสว่างภายใน พบดวงสว่างภายใน นิมิตอะไรเกิดขึ้นก็ปล่อยวางหมด ไม่สนใจ เอาแต่ความสว่างภายใน จิตมีพลัง มีความสุขสดชื่น มีสติ มีปัญญามากกว่าที่ส่งจิตออกสู่ภายนอก ไม่พบนิมิตที่เลื่อนลอย แต่เมื่อพบนิ…

บทความนี้สำรวจวิธีการเห็นและปล่อยวางนิมิตในจิตใจ โดยเน้นไปที่ความสำคัญของการอยู่กับความสว่างภายในและการไม่ยึดติดกับนิมิตที่เกิดขึ้นทั้งภายในและภาย…