ตา : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 337 / 726

…ขึ้นต่างกัน บางคราวเกิดรวมกัน (เกิดขึ้น พร้อมกัน)ฯ บทว่า เสสา ได้แก่ เจตสิก ๔๑ นอกจากอนิยตเจตสิก ๑๑ ตามที่กล่าวแล้วฯ แต่ท่านเกจิอาจารย์พรรณนาไว้ว่า เยวาปนเจตสิก ที่แน่นอน เหลือจากเยาวาปนเจตสิกที่ไม่แน่น…

เนื้อหานี้ให้ความเข้าใจในธรรมที่เกี่ยวกับเจตสิกและการแสดงออกของจิต โดยเน้นถึงเจตสิกที่แน่นอนและไม่แน่นอน รวมถึงการพิจารณาในลักษณะต่างๆ ของเจตสิกที่มีอยู่ในจิต. นอกจากนี้ยังมีการอภิปรายถึงความสัมพันธ์แ

…04 มาซึ่งคำว่า อัญญสมานเจตสิก และโสภณเจตสิก เว้นอัปปมัญญา ย่อม ถึงการสงเคราะห์เข้าฯ บทว่า อุเปกขาสหคตา ได้แก่ ธรรมที่สหร ด้วยอุเบกขา ซึ่งเข้าร่วมฐานแห่งสุข เว้นเสียจากวิตกวิจารปีติและสุขฯ บทว่า ปญฺจกชุฌ…

บทความนี้พูดถึงคำว่า อัญญสมานเจตสิก และโสภณเจตสิก ในอภิธัมมัตถสังคหและอภิธัมมัตถวิภาวีนี โดยวิเคราะห์ธรรมที่เกี่ยวข้องกับอุเบกขาและความสงเคราะห์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในจิต ซึ่งเกี่ยวพันกับฌานหมวด ๕ และการ

…ารสงเคราะห์ (ประมวล) ธรรมเหล่านั้นมาโดย เวทนา เหตุ กิจ ทวาร อารมณ์และวัตถุ ด้วยอำนาจจิตตุปบาทนั่นแล ตามสมควร ฯ บรรดาสังคหะ ๖ นั้น ในเวทนาสังคหะ มีเวทนา ๓ ก่อน สุข ๑ ทุกข์ ๑ อทุกขมสุข ๑ ฯ แต่โดยประเภทมี …

…าะห์อภิธัมมัตถสังคหะซึ่งเน้นการศึกษาธรรมที่ประกอบด้วยจิตและเจตสิก 53 อย่าง โดยการจัดแยกธรรมเหล่านั้นตามเวทนา เหตุ กิจ และอารมณ์ รับรู้ถึงเวทนาทั้ง 5 ได้แก่ สุข ทุกข์ โสมนัส โทมนัส และอุเบกขา พร้อมอธิบาย…

…ห่งโวฏฐัพพนกิจ และ อาวัชชนกิจ ฯ ส่วนชวนจิต มโนธาตุ ๓ และทวิปัญจวิญญาณที่เหลือ แม้ทั้งหมด มีกิจเดียว ตามควรแก่การสมภพ ฉะนี้แล ฯ [สังคหคาถา] จิตตุปบาท ชื่อว่าปฏิสนธิเป็นต้น พระผู้มี พระภาคทรงประกาศไว้ ๑๔ …

บทบาทและลักษณะของจิตในอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา แสดงให้เห็นถึงความแตกต่างของประเภทจิตและกิจที่เกี่ยวข้อง เช่น มหาวิบากและสันติรณจิต ซึ่งมีบทบาทแตกต่างกันในกระบวนการทางจิตวิญญาณ พระผ

… จักขุ วิญญาณ สัมปฏิจฉันนจิต สันตีรณจิต โวฏฐัพพนจิต กามาวจรชวนจิต และตทาลัมพนจิต ย่อมเกิดในจักขุทวารตามสมควร ฯ อนึ่ง จิต ๔๖ นั่นแหละ ด้วยอำนาจแห่งปัญจทวาราวัชชนจิต และโสตวิญญาณ เป็นต้น ย่อมเกิดแม้ในโสตท…

บทความนี้นำเสนอรายละเอียดเกี่ยวกับทวารทั้งห้าตามอภิธัมมัตถสังคหะ ได้แก่ จักขุทวาร, โสตทวาร, มานทวาร, ชิวหาทวาร, กายทวาร, และมโนทวาร โดยอธิบายถึงการ…

…ง ๖ บางคราวพ้นจาก ทวาร ๑ ที่พ้นจากทวารโดยประการทุกอย่าง ๑ โดยประการ ๕ อย่าง คือจิต ๓๖-๓-๓๑-๑๐ และ ๕ ตามลำดับ ન્ ชื่อว่าอารมณ์ ในอาลัมพนสังคหะ มี 5 อย่าง คือ รูปารมณ์ ๑ สัททารมณ์ ๑ คันธารมณ์ ๑ รสารมณ์ ๑ …

เนื้อหาในหน้าที่ 114 แสดงถึงการศึกษาจิตในทวารต่างๆ โดยแบ่งหมวดหมู่ของจิตและอารมณ์ตามประเภทต่างๆ รวมทั้งการอธิบายถึงวิญญาณและอารมณ์ที่สัมพันธ์กัน พร้อมการยกตัวอย่างจิตและอารมณ์ในทวารเฉ…

…งคหฎีกาแปล พรรณนาความปริเฉทที่ ๓ [ข้อความเบื้องต้น] บัดนี้ ท่านอาจารย์เพื่อแสดงการสงเคราะห์จิตและสิกตามที่ กล่าวแล้ว เข้าในปกิณณกสังคหะ โดยการจำแนกธรรมมีเวทนาเป็นต้น และการจำแนกจิตตุปบาทที่ต่างกัน โดยคว…

เนื้อหานี้กล่าวถึงการจำแนกธรรมในอภิธัมมัตถสังคหะ โดยเฉพาะการวิเคราะห์จิตและสิกตามที่ประสบการณ์ต่าง ๆ สื่อถึง เป็นการชี้ให้เห็นการประสานกันของจิตและเจตสิกที่มีความหลากหลาย โดยการวิเ…

…ภพ โดยเป็น เหตุแห่งความเป็นไปไม่ขาดสาย ชื่อว่าภวังคกิจ ฯ กิจมีอมวัชชนกิจ બૈં เป็นต้น บัณฑิตพึงประกอบตามกระแสอรรถแห่งคำที่ข้าพเจ้ากล่าวแล้ว ในหนหลัง ตามสมควร ฯ ๑. นัย. องฺ. เอก. ๒๐/๑๕.

บทความนี้นำเสนอการสำรวจแนวคิดทางอภิธรรมเกี่ยวกับความแตกต่างระหว่างกุศลและอกุศลธรรม โดยเน้นการศึกษาผลกระทบของโยนิโสมนสิการและอโยนิโสมนสิการต่อความเกิดขึ้นและเจริญของกุศลธรรม นอกจากนี้ยังมีการอธิบายประเ

…ี่ 127 บทว่า ตตฺถ เชื่อมความว่า บรรดาทวารมีจักขุทวารเป็นต้น เหล่านั้น จิต ๔๖ ย่อมเกิดขึ้นในจักขุทวารตามสมควร ฯ จิต ๔๖ คือ ปัญจทวาราวัชชนะ ๑ จักขุวิญญาณเป็นต้น ๓ ด้วยอำนาจแห่งวิบากทั้ง ๒ โวฏฐัพพนะ ๑ กามา…

เนื้อหาในหน้าที่ 127 นี้กล่าวถึงการเกิดขึ้นของจิตในจักขุทวารและทวารอื่นๆ โดยระบุถึงจิต ๔๖, ปัญจทวาราวัชชนะ และการเชื่อมโยงระหว่างจิตกับอารมณ์ที่เกิดขึ้นในทวารต่างๆ นอกจากนี้ยังมีการอธิบายถึงอนุรูป, กุ

…่อภิญญาชวนะที่เป็นไปด้วยอำนาจ แห่งทิพจักษุเป็นต้น มีอารมณ์ทั้ง 5 อย่าง เป็นไปใน ๓ กาล และ พ้นจากกาล ตามสมควร ฯ ส่วนวิภาคในอภิญญาชวนะนี้ จักมีแจ่มแจ้ง ในปริเฉทที่ ๕ แลฯ แต่ชวนะที่เหลือมีมหัคคตชวนะเป็นต้น…

…ละความหมายที่ถูกต้องของอารมณ์ในทางจิตวิญญาณ โดยมีการอธิบายถึงการพ้นจากกาลและการมีอารมณ์ในระดับต่างๆ ตามหลักอภิญญาในภาวะต่างๆ อย่างละเอียด รวมถึงบทบาทของอารมณ์ในความเข้าใจทางจิตวิญญาณ.

…ณะ ๓ มหาวิบาก 4 ปฏิฆะ ๒ ปฐมมรรค ๑ หสิตุปบาท ๑ และรูปาวจรจิต ๑๕ ที่เหลือ จากมโนธาตุ และมโนวิญญาณธาตุ ตามที่กล่าวแล้ว ย่อมอาศัยหทัย เป็นไปอย่างเดียว เหมือนมโนธาตุฉะนั้นหามิได้ ฯ จริงอยู่ สันตีรณะ และมหาวิ…

ในหน้าที่ 138 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี เนื้อหาเกี่ยวกับการพิจารณาธรรมและแนวคิดเกี่ยวกับวิญญาณและธาตุ ทั้งในรูปโลกและอรูปโลก อธิบายว่าวิญญาณและธาตุเป็นความรู้ที่มิใช่สัตว์และชีวิต โดยมีการเชื่อมโยงและควา

…สังคหะ ที่ท่านกำหนดด้วยจิตดวงก่อน และดวงหลัง โดยความต่างแห่งภูมิ และ บุคคล ในปฏิสนธิกาล และปวัติกาล ตามสมควรแก่ความเป็นไปโดยย่อ ฯ คือ อย่างไร ? ๆ พึงทราบนักกะ 5 หมวด ในวิถีสังคหะ คือ วัตถุ ๖ ทวาร ๖ อารม…

เนื้อหานี้กล่าวถึงการศึกษาวิถีสังคหวิภาคในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยเน้นการประมวลจิตตุปบาทและการกำหนดสิ่งต่างๆ ในการวิเคราะห์ซึ่งแบ่งออกเป็นนักกะ 5 หมวด ได้แก่ วัตถุ ทวาร อารมณ์ วิญญาณ วิถี และวิสัยปวัติ

…๑ โสตวิญญาณ ๑ ฆานวิญญาณ ๑ ชิวหาวิญญาณ ๑ กายวิญญาณ ๑ มโนวิญญาณ ๑ ฯ ส่วนวิถี 5 คือ จิตตปวัติที่เป็นไป ตามทวาร จึงประกอบด้วยอำนาจแห่งทวาร คือ จักขุทวารวิถี ๑ โสตทวารวิถี ๑ ฆานทวารวิถี ๑ ชิวหาทาวารวิถี ๑ กา…

บทความนี้สำรวจเกี่ยวกับอารมณ์และวิญญาณ ตามหลักอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยแบ่งปันข้อมูลเกี่ยวกับวิญญาณ 6 ประการและวิถี 5 ประการที่เชื่อมโยงกับอารม…

ๆ ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 143 ย่อมเป็นไปตามสมควร ฯ ต่อจากนั้นก็เป็นภวังคบาต (จิตตกภวังค์) เลย ฯ ด้วยคำเพียงเท่านี้ ขณะจิต ๑๓ ขณะ เต็มบริบูรณ์ …

…วิถีจิตตุปบาทและภวังคบาต ในการศึกษาอภิธัมมัตถ โดยนำเสนอความยาวของจิต อารมณ์ และการเกิดขึ้นของอติมหันตารมณ์ต่อเนื่องถึงภวังคบาต และความสัมพันธ์กับอารมณ์ที่หลากหลาย รวมถึงการวิเคราะห์ในแต่ละวารของทวารภายใ…

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 144 ส่วนในมโนทวาร ถ้าหากว่า วิภูตารมณ์มาสู่คลองฯ ต่อจาก นั้นไป ตทาลัมพนวิบากย่อมเป็นไปในที่สุแห่งภวังคจลนะ มโนทวาร วัชชนะ และชวนะ ฯ ต่…

…สดงให้เห็นความละเอียดในการวิเคราะห์จิตและอภินิหารที่เกี่ยวข้อง มีการบ่งบอกคุณลักษณะและการเปลี่ยนแปลงตามลำดับที่เหตุการณ์เกิดขึ้น โดยครบถ้วนถึง ๔๑ จิตตุปบาท ที่ถูกกล่าวถึงในเชิงที่ละเอียด เนื้อหานี้ให้คว…

…ภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา - หน้าที่ 147 ไป ๒ ครั้ง หรือเพียง 5 ครั้ง ฯ แต่ในเวลาเป็นไปอ่อน ในเวลา ใกล้จะตายเป็นต้น เกิด ๕ ครั้งเท่านั้น ฯ ครั้งเท่านั้น ๆ แต่อาจารย์ทั้งหลายกล่าวว่า ปัจจเวกขณจิตของพระผู้มีพร…

…คำเกี่ยวกับอภินิหารและการปฏิบัติสมาธิผ่านทางอภิธรรม อีกทั้งยังชี้ให้เห็นถึงการพัฒนาจิตในระดับต่าง ๆ ตามลำดับขั้นของการฝึกฝน.

…็และปฏิฆชวนะ ย่อมมีไม่ได้แก่ บุคคลผู้เป็นอนาคามี ฯ โลกุตตรชวนะ ย่อมเกิดขึ้นแก่พระอริยบุคคล เท่านั้น ตามสมควรแก่ตน ฯ બૈ [สังคหคาถา] บัณฑิตแสดงวิถีจิตของพระอเสขะไว้ ๔๔ ของพระเสขะ ๕๖ ของบุคคลที่เหลือ ๕๔ ตา…

…ในโลกุตตรชวนะซึ่งเกิดขึ้นเฉพาะพระอริยบุคคลเท่านั้น นอกจากนี้ยังมีการระบุถึงการจำกัดการเข้าถึงต่าง ๆ ตามระดับจิตและภูมิของแต่ละบุคคล อธิบายถึงวิธีการปรับตัวในสังคหะนี้และความสำคัญของการเข้าใจถึงจิตในระดั…

…ุปบาท คือขันธ์ทั้ง ๔ อันยอดยิ่ง คืออุดม โดยวิภาคมีเวทนา สงเคราะห์เป็นต้น โดยประการอย่างนี้ คือโดยนัยตามที่กล่าวแล้ว จักกล่าวการสงเคราะห์ ชื่อว่าปวัติสังคหะ คือการสงเคราะห์ที่มีชื่อ อย่างนั้น แห่งจิตตุปบ…

บทความนี้กล่าวถึงการสงเคราะห์จิตตุปบาทผ่านการตีความอภิธัมมัตถสังคหะ โดยแบ่งแยกเป็นภูมิและบุคคลเพื่อแสดงการเปลี่ยนแปลงและความสัมพันธ์ระหว่างจิต โดยอ้างอิงจากการแสดงปวัติสังคหะ และครอบคลุมการศึกษาที่รู้

…่ ในที่ของตน ๆ เท่านั้น ก็ถึงความเป็นอารมณ์ได้ เพราะฉะนั้น อารมณ์ คือรูปและเสียง เป็นไปในกลาปมากมาย ตามสมควรแก่ความรำพึง จึงมาสู่คลองฯ แต่อารมณ์ที่เหลือ คือ กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ แนบสนิทในภูตเป็นที่อาศัย…

เนื้อหาได้อธิบายถึงอารมณ์กระทบประสาทและภวังคจิต โดยการกล่าวถึงการเกิดขึ้นของอารมณ์ตั้งแต่รูปและเสียง จนถึงกลิ่น รส และโผฏฐัพพะ การเกิดขึ้นพร้อมกับภวังคจิตสะท้อนความเป็นเหตุเกิดแห่งวิญญาณ และอำนาจแห่งก

…วามว่า ชวนะอย่างใดอย่างหนึ่งที่ได้ ปัจจัยแล้ว ฯ ชวนะแม้ ๖ และ ๕ ย่อมเป็นไปในเวลาสลบ และใน เวลาใกล้จะตาย เพราะฉะนั้น ท่านอาจารย์จึงกล่าวว่า โดยมาก ฯ บทว่า ชวนนุพนฺธานํ ความว่า ติดตามชวนะไปชั่วเวลาเล็กน้อ…

…กับวิถีจิต รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างอารมณ์กับวิบากที่เกิดขึ้นในสภาวะต่างๆ เช่น ในช่วงเวลาสลบหรือใกล้ตาย ผ่านการใช้ภาพพจน์และอุปมาเพื่อให้เข้าใจได้ง่ายขึ้น จัดทำเพื่อสร้างความเข้าใจลึกซึ้งเกี่ยวกับอภิธัม…