อย่างนี้ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 29 / 179

… ท่านพระอนุรุทธาจารย์ ครั้นจำแนกจิตโดยประเภทแห่งภูมิ ชาติ สัมประโยค สังขาร ฌาน อารมณ์ และมรรค ตามควรอย่างนี้ก่อน แล้ว เพราะบัดนี้มาถึงวิภาคแห่งเจตสิกเข้าโดยลำดับ เพื่อจะเริ่มตั้ง ลักษณะของเจตสิกด้วยสามารถแห่ง…

เนื้อหาในหน้าที่ 81 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา พรรณนาถึงการจำแนกจิตตามประเภทต่าง ๆ รวมถึงการอธิบายลักษณะของเจตสิก โดยเริ่มตั้งแต่ลักษณะของเจตสิกที่มีความเกิดและความดับในที่เดียวก

…ปาทนิโรธ เพราะฉะนั้น จึงเพิ่ม เอกาลัมพน ศัพท์ เข้าด้วย ฯ และเพื่อจะ แสดงว่า ธรรมที่มีลักษณะ ๓ อย่าง อย่างนี้ โดยนิยมเฉพาะ ที่มีวัตถุ อันเดียวกันเท่านั้น จึงเพิ่ม เอกวัตถุ ศัพท์ เข้าด้วยดังนี้แล ฯ พอที่ ไม่ควร…

บทความนี้กล่าวถึงเจตสิกธรรมว่ามีความสัมพันธ์กับจิตและรูปธรรมอย่างไร โดยเน้นการเกิดและดับร่วมกันในที่เดียวกัน รวมถึงหลักการทางภูมิศาสตร์ของธรรมที่มีลักษณะเฉพาะ คำว่า เอกนิโรธ และ เอกวัตถุ รวมไปถึงเสน่ห

…นอธิโมกข์เสีย ดังนี้ [ประมวลเจตสิกลงในจิต] ๓ ประกอบความว่า ธรรมทั้งหลายตั้งอยู่ในอกุศลจิตโดยอาการ ๓ อย่างนี้ คือ ธรรม ๑๕ ตั้งอยู่ในอสังขาริกจิตดวงที่ ๑ และที่ ๒, ธรรม ๑๘ ตั้งอยู่ในอสังขาริกจิตดวงที่ ๓ และที่ …

เนื้อหานี้สำรวจแนวคิดเกี่ยวกับอารมณ์ที่แตกต่างกันในหลักอภิธัมมาซึ่งไม่มีการเกิดในวิจิกิจฉาจิต รวมถึงการจำแนกและอภิปรายถึงความสัมพันธ์ของธรรมต่างๆ ที่ตั้งอยู่ในจิตหลายดวง โดยอธิบายถึงอาการและการประกอบ

…ถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 172 เวทนาติกะ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสวาระแห่งอนันตรปัจจัยไว้เพียง ๒ เท่านั้น อย่างนี้ คือ ธรรมที่ประกอบด้วยสุขเวทนา และทุกขเวทนา ตรัสไว้เวทนาละ ๒ วาระ ๆ โดยความเป็นอนันตรปัจจัย แก่ธรรมท…

ในหนังสือ 'อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา' หน้าที่ 172 กล่าวถึงระบบการจำแนกเวทนาเป็นสองประเภท ได้แก่สุขเวทนาและทุกขเวทนา พระพุทธองค์ตรัสถึงวาระแห่งอนันตรปัจจัยที่มีอยู่สำหรับธรรมที่ประก

… ย่อม เป็นไปด้วยอำนาจแห่งปฏิสนธิ ภวังค์ และจุติ ในกามาสุคติภูมิ แม้ โดยประการทั้งปวงฯ ปฏิสนธิทั้ง 8 อย่างนี้ ชื่อว่ากามสุคติปฏิสนธิ ฯ ก็กามคติปฏิสนธินี้นั้น แม้ตั้ง ๑๐ อย่าง ก็ถึงความสงเคราะห์เข้าใน คำว่า "กา…

เนื้อหาเกี่ยวกับภวังค์และจุติในกามสุคติภพ อธิบายเรื่องการปฏิสนธิในรูปแบบต่างๆ โดยเฉพาะการกำหนดอายุของเหล่าเทวดาชั้นต่างๆ ตามหลักการในอภิธัมม ซึ่งสอดคล้องกับบรรทัดฐานทางพระพุทธศาสนา เช่น อายุที่เหมาะสม

…อนึ่ง ต่อจากปฏิสนธินั้นเป็นไป รูปนั่นเอง เป็นไปในปวัติกาล และ ในเวลาเคลื่อน แล้วก็ดับไป ฯ ปฏิสนธิ 5 อย่างนี้ ชื่อว่ารูปาวจร ปฏิสนธิฯ [กำหนดอายุของพรหม ๑๖ ชั้น] က บรรดาพรหมเหล่านั้น ส่วนที่ ๓ แห่งกัลป์ เป็นประ…

ในบทนี้ได้พูดถึงวิบากแห่งฌานและปฏิสนธิ 5 อย่าง ที่สร้างขึ้นจากการมีรูป และอายุของพรหมแต่ละชั้น กล่าวถึงการจัดแบ่งอายุของพรหมแต่ละกลุ่มตามจำนวนกัลป์ และรายละเอียดเกี่ยวกับปฏิสนธิ ที่เกี่ยวข้องกับอำนาจแ

…วจีทวาร กล่าวคือวจีวิญญัติ ฯ อภิชฌา ความเพ่งเล็ง ๑ พยาบาท ความปองร้าย ๑ มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด ๑ (๓ อย่างนี้) ชื่อว่ามโนกรรม เพราะแม้เว้นจาก วิญญัติ ก็เป็นไปโดยมากเฉพาะในทางใจ ฯ [สมุฏฐานที่เกิดของอกุศลกรรมบถ …

บทที่ 194 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี กล่าวถึงการศึกษาเกี่ยวกับกรรมบถ โดยเน้นที่วจีกรรมและมโนกรรม ซึ่งเป็นการสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างอารมณ์และการกระทำในจิตใจ รวมทั้งประเภทของกรรมที่แบ่งตามมูลประเภท ได้แก่

…ียนเปลี่ยนกันไปตามลำดับทีเดียว ดุจล้อรถฉะนั้นแล ฯ [สังคหคาถา] จิตตสันตติ (ความสืบต่อแห่งจิต) มีอาทิ อย่างนี้ คือ ปฏิสนธิจิต ภวังคจิต วิถีจิต และจุติจิต ย่อมหมุนเวียนไปในภพนี้

ในเนื้อหานี้ศึกษาเกี่ยวกับปฏิสนธิและจิตตสันตติ โดยพูดถึงปฏิสนธิที่เกิดในกามภพ รวมถึงทุเหตุกปฏิสนธิและติเหตุกปฏิสนธิ แสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงกันระหว่างปฏิสนธิ การเกิดและดับของจิตที่เกิดขึ้นในชีวิต น

…ย คือ โดยการนับปีของพวกมนุษย์ ฯ สองบทว่า ตโต จตุคุณ ความว่า เอา ๔ คูณ ด้วยอำนาจการเอา ๒ คุณวันและปี อย่างนี้ คือ ๑,๐๐๐ ปีทิพย์ เพราะเอา ๒ คูณวันที่กำหนด ด้วยปีของมนุษย์ ๕๐ ปี และ ๕๐๐ ปีทิพย์ ของพวกเทวดาชั้นจา…

เนื้อหาครอบคลุมการนับปีตามอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยแสดงความแตกต่างระหว่างอายุของมนุษย์และเทวดาในแต่ละชั้น เช่น อายุของเทวดาชั้นจาตุมมหาราชิกา, ดวงดึงส์, ยามา, ดุสิต, นิมมานรตีน และปรนิมมิตวสวัตตีน โดยกา

…ด้วยไฟ ภายใต้แต่ชั้นอาภัสสรา ด้วยน้ำภายใต้แต่ชั้นสุภกิณหา ด้วยลม ภายใต้แต่ชั้นเวหัปผลา โลกย่อมพินาศ อย่างนี้ "

ในบทนี้กล่าวถึงการพินาศของโลกซึ่งเกิดจากไฟ น้ำ และลม โดยอธิบายถึงอำนาจของฌานที่ส่งผลต่อการพินาศในแต่ละชั้นของพรหมโลก คำอธิบายสรุปถึงการเปลี่ยนแปลงของโลกในแต่ละกลุ่มเวลา โดยแบ่งแยกตามพฤติกรรมและอำนาจที

…อย่าง (คือ อปจายนมัย เวยยาวัจจมัย) และ ๓ อย่าง (คือ ธัมมเทสนามัย ธัมมัสสวนมัย และทิฏฐชุกรรม) (รวม ๒ อย่างนี้) สงเคราะห์เข้าในกรรม ๓ อย่าง มีทานและศีลเป็น ต้นตามลำดับ ๆ ก็เหตุในการสงเคราะห์นี้ ข้าพเจ้าจักกล่าว…

บทนี้สอนเกี่ยวกับโทสมูลจิตซึ่งหมายถึงจิตที่มีโทสะเป็นมูล พร้อมกับการริบทรัพย์ของพระราชาเพื่อปราบคนชั่วตามกฎหมาย นอกจากนี้ยังกล่าวถึงการใช้สอยของจากบุญกิริยาวัตถุและการรักษาศีลที่เกี่ยวข้องกับกรรมและผล

… ๓ อย่าง มีปัตติทานเป็นต้นนอกนี้เข้าใน บุญกิริยาวัตถุทั้ง ๓ ด้วยอำนาจทาน ศีล และภาวนา ด้วยประการ အာ อย่างนี้ " ฯ และท่านอาจารย์ก็ได้แสดงบุญกิริยาวัตถุไว้ ๓ ประการ เหมือนอย่างนั้นนั่นแล ในหนหลังๆ [อธิบายรูปาวจ…

ในหน้าที่ 231 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา กล่าวถึงการผนวกบุญกิริยาวัตถุ ๓ อย่าง ได้แก่ ปัตติทาน โดยอำนาจของทาน ศีล และภาวนา. ที่กล่าวถึงรูปาวจรกุศลว่ามีลักษณะเป็นมโนกรรมอย่างเดียว

… 242 ในคาถานี้ อธิบายดังนี้ว่า "ความต่างแห่งวิบากที่เป็นสสังขาร (คือวิบากที่มีความปรุงแต่ง) ตามที่มาอย่างนี้ คือ อสังขารกุศล มี วิบากเป็นอสังขาริกเท่านั้น ไม่เป็นสสังขาร เปรียบเหมือนเมื่อหน้าไหว เงาหน้าในพื้น…

ในบทนี้มีการอธิบายความต่างของวิบากที่เป็นสสังขารและอสังขาร โดยพระอนุรุทธาจารย์ได้พูดถึงการจัดประเภทวิบากต่าง ๆ โดยใช้อำนาจกรรมและปัจจัย และระบุถึงการแสดงวิบากที่เกี่ยวข้องกับการกระทำในรูปแบบต่าง ๆ ทั้

…เป็น ๑๑ อย่าง) เฉพาะชาติรูปท่านเรียกโดยชื่อว่าอุปจยะและสันตติในรูปสังคหะ นี้ ฉะนี้แล ฯ ก็รูปทั้ง ๑๑ อย่างนี้ เป็น ๒๘ อย่าง ด้วยอำนาจสรุป ฯ คืออย่างไร ? คืออย่างนี้ ฯ મૈં [สังคหคาถา] รูปมี ๒๘ รูป คือ ภูตรูป ๔ …

…มถึงการแสดงออกถึงลักษณะต่างๆ ที่สำคัญในการดำรงชีวิตและการเข้าถึงความรู้ในอภิธัมมะ. รูปรวมทั้งหมด ๒๘ อย่างนี้เป็นเรื่องสำคัญที่ให้ความเข้าใจที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นในหลักธรรม.

…ุตาเป็นต้น ชื่อว่าทวาทสกะ และรวมกับวจีวิญญัติ สัททรูปและลหุตารูปเป็นต้น ชื่อว่าเตรสกะ รวมกลาปทั้ง 5 อย่างนี้ ชื่อจิตสมุฏฐานกลาป ฯ กลาป ๔ อย่างเหล่านี้ คือ สุทธัฏฐกะ สัททนวกะ ๑ ลหุตาทิเอกาทสกะ ๑ สัททลหุตาทิทวา…

เนื้อหานี้นำเสนอการศึกษาอภิธรรมที่เกี่ยวข้องกับกลาปทั้ง 8 ที่เรียกว่ากัมมสมุฏฐานกลางและการจำแนกประเภทต่างๆ ของกลาป เช่น สุทธัฏฐกะ และจิตสมุฏฐาน รวมถึงความหมายของสัททนวกะและลหุตาในวิทยาศาสตร์ทางจิตวิญญ

…ูปกัณฑ์ ก็ชื่อว่ามีอยู่โดยปกรณ์ (อาคม) และโดยยุกติฯ ในปกรณ์และยุกติทั้ง ๒ นั้น คำในปัฏฐานซึ่งมาแล้ว อย่างนี้ว่า รูปที่มโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุอาศัยเป็นไปนั้น เป็นปัจจัย โดยความเป็นนิสัยปัจจัยแก่มโนธาตุ มโนวิญญ…

เนื้อหาได้บรรยายถึงความสัมพันธ์ระหว่างหทัยวัตถุและธาตุ โดยเฉพาะมโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุ นอกจากนี้ยังอธิบายว่าหทัยวัตถุมีความสำคัญเป็นที่อาศัยแห่งธาตุทั้งคู่ และบทบาทของธาตุเหล่านี้ในประสบการณ์ของชีวิต

…อำนาจแห่งเวไนยสัตว์ โดยความแตกต่างแห่งอาการเป็นไป กล่าว คือ ความเริ่มเกิดขึ้นครั้งแรกๆ ก็เพราะอธิบายอย่างนี้ เพื่อแสดง ความไม่แตกต่างกันโดยอรรถ ในนิเทศแห่งรูปปวัติทั้ง ๒ นั้น ท่าน อาจารย์จึงกล่าวว่า ความเริ่ม…

บทความนี้กล่าวถึงการวิเคราะห์บทความในอภิธัมมัตถสังคหบาลี ที่อธิบายถึงชาติรูปและการเริ่มก่อแห่งรูปที่มีความสำคัญในพุทธศาสนา ท่านอาจารย์ได้แบ่งแยกความเริ่มก่อและความสืบต่อของรูป ให้เห็นถึงความเกี่ยวข้อง

…ศษอันนั้นควรเพื่อจะคลุกเคล้า กระทำให้เป็น ดุจธรรมอื่น ๆ เพราะความเข้าใจอรรถพิเศษ ย่อมมีได้ด้วยอาการ อย่างนี้ ฯ บทว่า อสมฺปตฺตวเสน ความว่า ด้วยอำนาจแห่งโคจร (อารมณ์) ที่ยังไม่ถึงตน หรือด้วยอำนาจแห่งตนยังไม่ถึง…

บทนี้พูดถึงความต่างในธรรมที่เหมือนกัน และความสามารถของจักขุและโสตในการรับรู้และเข้าใจสิ่งต่าง ๆ ที่อยู่นอกเหนือจากตัวตน รวมถึงความเชื่อมโยงระหว่างอารมณ์และประสาทสัมผัส โดยมีการอธิบายถึงกระบวนการรับรู้

…าณทั้งนั้น เพราะเป็นไปตามปุพเพนิวาสญาณ อนาคตตั้งส ญาณ และสัพพัญญุตญาณ ฉะนี้ ฯ ก็เพราะกระทำอธิบายไว้ อย่างนี้ พระอรรถกถาจารย์จึงกล่าวไว้ในอรรถกถาว่า "จิตนี้ ย่อม บังเกิดในกาลที่สุดแห่งญาณทั้งหลายเหล่านั้น ที่ท…

บทความนี้นำเสนอการวิเคราะห์คำว่า 'จิตที่ช่วยค้ำจุนอิริยาบถ' ในบริบทของอภิธัมมัตถ และอธิบายถึงความสำคัญของจิตที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพจิตในพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะในเรื่องการหัวเราะและความสุขของบุคคลในระดับต

…ีฆานะ และ 4 อายตนะ ด้วยสามารถแห่ง อุปปาติกะผู้ที่บอดทั้งหนวกทั้งไม่มีฆานะ ฯ แต่พระองค์ไม่ได้ตรัสไว้ อย่างนี้ ฯ เพราะฉะนั้น ความวิกลด้วยมานะจึงไม่มีแก่อุปปาติกสัตว์ ดังนี้แล ฯ อีกประการหนึ่ง พระอรรถกถาจารย์กล่…

เนื้อหาในหน้าที่ 300 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา พูดถึงอายตนะของสัตว์ในทุคติว่ามีความแตกต่างกันในเรื่ององค์ประกอบของการรับรู้ และสามารถแบ่งเป็นกลุ่มตามลักษณะทางร่างกาย เช่น สัตว์บอ