โบราณ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 91 / 17

…็จบรมบพิตรพระราชสมภารเจ้า ข้อนี้สมด้วยประพันธ์คาถาที่บัณฑิตรับ พระราชทานกล่าวถวายพระมหากษัตริย์ครั้งโบราณกาล กราบทูล ให้ทรงวิจารณ์ทศพิธราธรรมที่ ทรงบำเพ็ญอยู่ว่า ทาน สีล ปริจจาค อกโกธ อวิหิสญฺจ อิจฺเจเต กุ…

บทนี้กล่าวถึงพระราชกุศลและคุณธรรมที่สมเด็จบรมบพิตรพระราชสมภารเจ้าทรงบำเพ็ญซึ่งทำให้เกิดพระปีติและความเจริญรุ่งเรืองในพระองค์ โดยอ้างถึงความสำคัญของการทำทานและการรักษาศีลที่นำไปสู่มงคลและความสุขอันยั่ง

…พราชธรรมที่ทรงบำเพ็ญอยู่ว่า ทาน สีล ปริจจาค อกโกธ อวิหึสญฺจ อิจฺเจเต กุสโล ธมฺเม พระมหากษัตริย์ครั้งโบราณ อาชชว์ มาทว์ ต ขนฺติญฺจ อวิโรธน์ ชิเต ปสฺสาหิ อตฺตนิ โสมนสฺสญฺจนปุปก ฯ ตโต เต ชายเต ปีติ ขอพระมหารา…

…ธ ความไม่เบียดเบียน และความอดทน ในบริบทของทศพิธราชธรรมและบารมีของพระมหากษัตริย์ไทย ที่ทรงมีมาตั้งแต่โบราณกาลจนถึงปัจจุบัน คำสอนเหล่านี้ก่อตั้งขึ้นเพื่อให้พระราชาใช้ในการปกครองประชาชนอย่างมีความสุข ตลอดจนเป…

…พืชหว่าไว้ในนาย่อมงอกงามเพราะน้ำฝน ฉะนั้น ฯ รับพระราชทานประมวลความแห่งคาถาทั้งหลายนั้น โดยใจความว่า โบราณบัณฑิตได้ ยกขัตติยสมบัติ 5 ประการ ขึ้นกราบทูลถวายแด่พระมหากษัตริย์ เพื่อได้ทรงพิจารณาทรงรักษา และทรง…

บทความนี้เสนอหลักการสำคัญในการปกครองของพระมหากษัตริย์ตามแนวพระอริยวงศาคตญาณ โดยเน้นถึงสมบัติ 5 ประการที่พระมหากษัตริย์ควรมี ได้แก่ อาโรคยสมบัติ ความปรีชารวมถึงการมีบริวารที่ซื่อสัตย์และมีความสามารถเพื

…็น อุบายวิธีการปกครองพระ ราชอาณาจักรให้ราบรื่นโดยเกษมสวัสดีในที่นี้จักรับพระราชทานยก ขัตติยสมบัติที่โบราณบัณฑิต ได้กราบทูลถวายแด่พระมหากษัตริย์เจ้า ขึ้นถวายวิสัชนามีที่มาในหังสชาดก วีสตินิบาต เรื่องย่อ ในห…

บทความนี้นำเสนออุบายการปกครองของพระมหากษัตริย์ผ่านเนื้อเรื่องในหังสชาดก โดยมีการถามตอบระหว่างพระยาหงส์โพธิสัตว์และพระเจ้ากรุงพาราณสีเกี่ยวกับการปกครองรัฐและความสุขของประชาชน พระราชกุมารและการสร้างฐานะ

…สหกรณ์แห่งอวัยวะ ทั้งหลายยังสระระให้เป็นไปอยู่โดยผาสุก ฉะนั้น ฯ บำรุงสหกรณ์อันเป็นรัฐประศาสนนัยครั้งโบราณกาล สมเด็จพระบรมศาสดาหวังวะทรงแสดงการ ได้ตรัสเทศนาถึงเรื่องพรเจ้ามหาวิชิตราช ในกฏทันตสูตรสีลขันธวรรค…

ข้อความนี้กล่าวถึงความสำคัญของสหกรณ์ในสังคมโดยมีพระพุทธภาษิตอ้างอิงถึงความมีสุขโดยไม่ประสบปัญหา การทำงานร่วมกันเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อความเจริญรุ่งเรืองของทั้งสกุลและคณะ สอดคล้องกับหลักการต้องปราศจากการเบ

…เข้าถึงฝั่ง ๙๔ กัตตุกัมยตาฉันทะ ความพอใจคือความเป็นผู้ใคร่จะทำนั้น เป็นคุณพยุงความเพียรมิให้ ถอย พระโบราณาจารย์ผู้รจนาชาดกปกรณ์ กล่าวเรื่องพระมหาชนกตกอยู่ ในมหาสมุทร นางมณีเมขลามาช่วยให้รอดดังนี้นั้น ก็เพื…

บทความนี้พูดถึงกัตตุกัมยตาฉันทะหรือความพอใจในการทำสิ่งต่าง ๆ และความเพียรในการทำให้ประสบความสำเร็จ ซึ่งมีความสัมพันธ์กับการถือศีลในพระพุทธศาสนา โดยอธิบายถึงบทเรียนจากพระมหาชนกที่ประสบภัยในทะเลและการช่

…าดแต่ภัย เราจึงมิได้ถึงอำนาจแห่งนางยักขินีทั้งหลาย เราจึงมีสวัสดีรอดจากภัยใหญ่ อย่างนี้ เรื่องนี้พระโบราณาจารย์แสดงไว้ เปรียบความเป็นไปของกุลบุตรผู้รักษาตตลอดมาแต่ เยาว์จนได้เป็นอธิบดี ครองตระกูลอันหนึ่งขึ…

…ละนำไปสู่การเผชิญหน้ากับความยากลำบากในชีวิต การวิเคราะห์ถูกนำเสนอโดยอิงจากพระปรมาภิไธยและคำสอนจากพระโบราณาจารย์ การนำเสนอในบริบทของชัยชนะทางจิตวิญญาณท่ามกลางอุปสรรคต่างๆ.

…ิจัดการทหารขึ้นใหม่ เพื่อรักษาความสงบในรัชสีมา, ข้อนี้เป็นพระราชธุระของพระมหากษัตริย์เจ้ามา แต่ครั้งโบราณ สมัย ในเวลาที่ปันชนเป็น ๔ จำพวก คือ กษัตริย์ ๑ พราหมณ์ ๑ แพศย์ ๑ ศูทร ๑. กษัตริย์ นั้นเป้นจำพวกมีหน…

บทความนี้นำเสนอพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ซึ่งเป็นพ่อของพระราชโอรสที่มีบทบาทสำคัญในการปกครองและการรักษาความสงบในพระราชอาณาจักร ภายใต้การประรองราชอำนาจของพระองค์ และการพั

…ๆ โดยควรแก่เวลา ทรงจัดให้พระราชโอรสได้รับ การศึกษาพิเศษ ส่วนปรสมัยในเมืองต่างประเทศโดยกาลนิยม สมด้วยโบราณขัตติยราชประเพณี ดังมีแจ้งในอรรถกถาพระธรรมบทว่า พระเจ้าปเสนทิผู้ครอง (๑) ที. ปา. ๑๑/๒๐๓.

บทความนี้กล่าวถึงแนวทางการอบรมบุตรตามคำสอนของพระพุทธเจ้าที่มุ่งหวังให้นำทางให้บุตรหลานสามารถอยู่ในสังคมได้ดี โดยแบ่งออกเป็น 5 สถานที่สำคัญ เช่น ห้ามจากบาป, ให้ศึกษาศิลปะ, การมีครอบครัวที่ดีและการจัดสร

…ึงพระบรมศาสดาอ้อนวอนพวกศิษย์ให้พาไปพระเชตะวัน ยังไม่ทันได้เฝ้า ก็ พอเกิดวิบัติมาตัดชีวิตเสีย ซึ่งพระโบราณจารย์กล่าวว่าต้องแผ่นดินสูบ หากว่าในเวลาสามารถ เธอไม่เป็นเช่นนั้น ก็น่าจะบรรลุธรรมพิเศษส่วนโลกีย์โลก…

เรื่องราวเกี่ยวกับการต่อสู้ของกษัตริย์ลิจฉวีในแคว้นวัชชี ยุคที่พวกเขามีความสามัคคีในการป้องกันอาณาจักร แต่ถูกทำลายโดยแผนการแบ่งความสามัคคี จนทำให้ไม่สามารถบรรลุผลได้ ตามคัมภีร์ชาดกได้ยกตัวอย่างให้เห็น

…ย็น เป็นสุข และป้องกันให้ปราศจากตามวิสัย ทำพระนครให้สมบูรณ์ด้วยสารพัดสินค้า ต้องด้วยคำชม เมืองท่าของโบราณว่า ปูฏเภทน์ เป็นที่แก้ห่อพัสดุ จัดเป็นองค์คุณของบ้านเมืองประการหนึ่งใน ครั้งนั้น พระเกียรติขจรไปในน…

บทความนี้กล่าวถึงพระราชปฏิสันถารและพระราชจริยารัฏฐาภิบาลของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ที่มีพระปรีชาในการให้ความสุขแก่ประชาชน และพัฒนาคุณภาพชีวิตในพระราชอาณาจักร สะท้อนให้เห็นถึงความเกรีย

…เกียรติคุณทั่วทิศานุทิศ เมื่อชนทั้งปวงมีไมตรีจิตอยู่แล้ว ความเจริญก็ย่อมมีโดย ลำดับกัน, เหตุดังนั้น โบราณบัณฑิตจึงได้ยกสังคหวัตถุ ๔ ขึ้นแสดงโดยความเป็นราชธรรม เมื่อ พระเจ้าแผ่นดินทรงบำเพ็ญให้บริบูรณ์แล้ว ป…

ในบทความนี้ กล่าวถึงการปฏิสันถารอันเป็นเครื่องมือในการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีในสังคม โดยยกตัวอย่างเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ว่าด้วยพระมหาสมณเจ้าและพระเถระที่ใช้การปฏิสันถารเพื่อสร้างความสงบและส่งเสริมไมต

…ละเอื้อเฟื้อสมแก่เขาเป็นอาทิ ดังนี้เรียกว่า ธรรมปฏิสันถาร การปฏิสันถารนี้ เป็นประเพณีที่นิยมสืบมาของโบราณบัณฑิตนอกพุทธุปบาทสมัยแม้แขก นั้นมาดีมาร้ายอย่างไร ก็สำคัญเห็นเป็นกิจที่ควรทำตามหน้าที่ ความข้อนี้จึ…

การปฏิสันถารเป็นประเพณีที่สำคัญในสังคมไทย โดยเฉพาะเมื่อมีแขกมาเยือน ผู้ที่ต้อนรับต้องแสดงความเคารพและเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ สามารถเห็นได้จากพุทธประวัติในพระเวสสันดรและการปฏิบัติของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้

…ทศยุโรป ครั้นจบกิจที่ นับว่าลุฝั่งแห่งศิลปะศาสตร์แล้วเสด็จคืนพระนครเนื่องกันมา ต้องด้วยแบบอย่างครั้งโบราณกาล ดังแสดงไว้ในวัตถุนิทานนั้น ๆ ว่า พระมหากษัตริย์และพราหมณ์คฤหบดีมหาศาลผู้สาสารถ ต่างส่งโอรสนัดดาใ…

พระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ได้ทรงแสดงความสำคัญแก่พระพุทธศาสนา และได้โปรดให้สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าอัษฎารค์ เดชาวุธ ทรงบรรพชาเป็นสามเณร เพื่อสะท้อนความนิยมในพระพุทธศาสนา นอกจากนี้ ทรงพระก

…นแล้วเพราะการศึกษาคุณข้อนี้ เป็นที่นิยมนับถือของมนุษยนิกร ในประเทศที่เจริญแล้วใน สมัยนั้น ๆ แต่ครั้งโบราณกาล ข้อนี้จึงสาธกด้วยวัตถุกถาในหิโตปเทศปกรณ์นอกพุทธสมัย ดัง ได้สดับมา ยังมีพระนครหนึ่ง นามว่า ปาตลีบ…

ในบทความนี้กล่าวถึงบทบาทของการศึกษาในสมัยโบราณ โดยเฉพาะการศึกษาของพระราชบุตร ซึ่งพระเจ้าสุทัสนราชได้ทรงเห็นคุณค่าแห่งการศึกษาและเลือกหาผู้มีความสา…

…กตั๋ว หลวงใช้แทนเงิน เพื่อเป็นการสะดวกในกิจที่จะพึงทำด้วยทรัพย์ นี้นับเข้าในหมวดพาณิชกรรม กล่าวตามคำโบราณว่า สัมมาปาสัง สังคหวัตถุ คือกิจการเป็นดุจบ่วงสำหรับคล้องใจคนให้นิยม ในพระบารมีธรรม, ส่วนแผนกกนวกรรม…

สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรสทรงมีพระราชกรณียกิจที่สำคัญหลากหลาย ตั้งแต่การสร้างกฎหมายเพื่อการดูแลผู้สูงอายุ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานอย่างทางรถไฟ สู่การจัดระเบียบสังคมผ่านกฎหมายต่าง ๆ และการ

… วิธีเก็บภาษีไม้กระยาเลย และวิธีเก็บภาษีต้นตาลโตนด ให้สะดวกแก่ผู้ค้าขาย นี้ หมวดพาณิชกรรม กล่าวตามคำโบราณว่า สัมมาปาสัง สังคหวัตถุ คือกิจการดุจบ่วงสำหรับ อีกประการหนึ่ง ทรงตั้งพระราชบัญญัติ คล้องน้ำใจคนให้…

บทความนี้บรรยายถึงพระเกียรติพิเศษและพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส ซึ่งทรงประกาศกฎหมายและกฎระเบียบต่างๆ เพื่อพัฒนาประเทศ เช่น การจัดการที่ดิน การตั้งพระราชบัญญัติด้านกสิกรรมแ

…านุญาต ให้เสนาบดีเจ้าหน้าที่ตั้งข้อบังคับสำหรับเจ้าพนักงานกรมสรรพากร เหล่านี้หมวดพาณิชกรรม กล่วตามคำโบราณว่า สัมมาปาสัง สังคหวัตถุ คือกิจการเป็นดุจบ่วงสำหรับคล้องน้ำใจรนให้นิยม ในพระบารมีธรรม, อีกประการหนึ…

บทความนี้กล่าวถึงพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรสเกี่ยวกับการพัฒนาเกษตรกรรม และการจัดตั้งกระทรวงและพระราชบัญญัติใหม่ที่ช่วยเสริมสร้างความเป็นอยู่ของประชาชนในพระราชอาณาจักร นอกจ

…ักการคณะ สงฆ์ในมณฑลหัวเมือง นับเนื่องในการจักธรรมิการักขาเป็นหน้าที่ของพระมหากษัตริย์เจ้ามาแต่ ครั้งโบราณกาลเป็นอปรหานิยปฏิบัติ อนุวัตรตามพระบรมพุทโธวาท (๑) ตรัสสอนเหล่ากษัตริย์ ลิจฉวี ให้เอาพระหฤทัยเอื้อเ…

เนื้อหาเกี่ยวกับการปฏิบัติพระราชจริยารัฏฐาภิบาลในฝ่ายพุทธจักรและราชอาณาจักร โดยทรงเน้นการรักษาความถูกต้องในพระพุทธศาสนาและการสนับสนุนคณะสงฆ์ในมณฑลหัวเมือง โดยอ้างอิงถึงพระเจ้าอาชาติสัตรูบรมบพิตรที่ได้

… ด้วยเหตุทรงบำเพ็ญพระราชจริยานั้น ข้อนี้สมด้วยประพันธคาถาที่บัณฑิตกล่าวถวาย พระมหากษัตริย์เจ้า ครั้งโบราณกาล กราบทูลให้ทรงพระวิจารณ์ทศพิธราชธรรมที่ทรงบำเพ็ญ อยู่ว่า อิจฺเจเต กุสเล ธมฺเม ตโต เต ชายเต ปีติ ฐ…

บทความนี้นำเสนอพระราชจริยาที่สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรสทรงบำเพ็ญเพื่อความสำเร็จแห่งพระราชธรรม โดยพูดถึงพระมหากษัตริย์เจ้าและการพิจารณาทศพิธราชธรรมที่ประกอบด้วยพระเกียรติยศและคุณธรรมอันสูง