ควร : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 107 / 223

… บทว่า ตตฺถ คือ ในฉักกะ 5 หมวดนั้น ๆ ท่าน อาจารย์กล่าวคำมีอาทิว่า จกฺขุทวารวิถี ดังนี้ เพื่อแสดงว่า ควร กระทำการประกอบชื่อของวิถี ด้วยอำนาจทวาร โดยนัยเป็นต้นว่า วิถี คือความสืบต่อแห่งจิตที่เป็นไปในจักขุท…

บทเนื้อหาในอภิธัมมัตถสังคหบาลีนี้เกี่ยวกับความเป็นไปแห่งวิสัยปวัติ ซึ่งกล่าวถึงการทำงานของจิตในทวารต่างๆ ในการรับรู้และการติดต่อของอารมณ์ที่มีการสืบต่อกันในแต่ละขณะจิต นอกจากนี้ยังมีการแสดงถึงความแตกต

…อารมณ์ตามที่สัมปฏิจฉันนจิตรับไว้แล้ว ใน ปฏิสนธิและจุติ ไม่มีคำจำจะต้องกล่าว แต่โดยเนื้อความที่เหลือ ควรกล่าวได้ว่า "ด้วยกิจคือภวังค์" เพราะเป็นองค์แห่งภพ ฯ จริงอยู่ เนื้อความนี้ แม้ท่านอาจารย์ธรรมปาลเถระ…

เนื้อหานี้วิเคราะห์ถึงลักษณะของจิตที่เว้นจากอาวัชชนะซึ่งอาจารย์ไม่ได้กล่าวไว้โดยตรง จิตนี้ไม่ยึดติดกับอารมณ์และประกอบไปด้วยกิจที่เป็นภวังค์ ข้อคิดเห็นเกี่ยวกับความไม่เหมือนกันระหว่างปฏิสนธิจิตและภวังค

…ระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้โดยไม่ แปลกกันว่า ภวังค์มีเหตุ ดังนี้เป็นต้น แล้วกล่าวไว้ในอธิการแสดงจิตที่ ควรเว้นแก่คนทั้งหลายนี้อย่างน่าหัวเราะเยาะคำที่กล่าวถึงความไม่มีวิบาก ที่ประกอบด้วยญาณว่า "ผู้ที่แต่คำน…

ในเนื้อหานี้กล่าวถึงคำว่า 'ทวิเหตุกะ' ที่แสดงถึงเหตุสองประการ คือ อโลภะและอโทสะ ในขณะที่ 'อเหตุกะ' หมายถึงการไม่มีปัจจัยเช่นนั้น การวิเคราะห์ของท่านอาจารย์โชติปาลเถระเกี่ยวกับตทาลัมพนะที่อาจเกิดขึ้นได

…ั้นก็พึงให้ปฏิสนธิในอบายอย่างเดียว เพราะอกุศล ปฏิสนธิไม่เกิดในสุคติ ฯ ส่วนอกุศลที่ให้สัตว์ไปสู่อบาย ควรเป็น ธรรมอันทัสสนะพึงละแท้ฯ เมื่อถือเอาความโดยประการนอกนี้ พวก พระเสขะก็ต้องเกิดในอบาย เพราะท่านละอก…

งานเขียนนี้ เซียนท่านได้อธิบายถึงแนวคิดอันเกี่ยวข้องกับอภิธัมมหาสังสารในมุมมองของกรรมและธรรม โดยเฉพาะว่าด้วยมรรคเบื้องบน ๓ อย่าง ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถึง 'ภาวนา' ซึ่งเกี่ยวพันกับการเห็นพระนิพพานแล

…้ ๕ อย่าง คือ อาสวะ โอฆะ โยคะ และคันถะ มีอย่างละ ๓ โดยวัตถุธรรม อุปาทานท่านกล่าว ไว้ ๒ อย่าง นีวรณ์ ควรมี ๘ อย่าง อนุสัยมี เพียง 5 อย่าง สัญโญชน์กล่าวไว้ 8 อย่าง กิเลสกล่าวไว้ ๑๐ อย่าง ฯ [มิสสกสังคหะ] ใน…

ในหน้า 311 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี ท่านเสนอแนวคิดต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับปาปสังคหะ (อกุศลสังคหะ) ซึ่งมีการกล่าวถึง 5 อย่าง ได้แก่ อาสวะ, โอฆะ, โยคะ, และคันถะ โดยมีรายละเอียดของวัตถุธรรมและแนวคิดต่างๆ รวม

…ยู่ในสันดาน เพราะอรรถว่า ยังละไม่ได้ อธิบายว่า สบเหตุเหมาะก็เกิดขึ้น ๆ จริงอยู่ กิเลสที่ยังละไม่ได้ ควรแก่การเกิดขึ้นในเมื่อมีการได้เหตุ เป็นเหมือน นอนเนื่องอยู่ในสันดาน เพราะฉะนั้น กิเลสที่มีลักษณะเครื่…

เนื้อหานี้เกี่ยวกับความหมายของนีวรณ์ในอภิธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งอุทธัจจกุกกุจจะและถีนมิทธะ ที่มีผลต่อการสงบจิตใจ ในการอธิบายถึงธรรมที่เรียกว่าอนุสัย ซึ่งสัมพันธ์กับกิเลสที่มีอยู่ในสันดาน และการเกิดขึ้น

…ังแรงเป็นสภาพ แผนกหนึ่งต่างหาก แห่งกิเลสมีกามราคะเป็นต้นเท่านั้น ไม่ทั่วไปแก่ กิเลสอื่น เพราะฉะนั้น ควรพอกันทีด้วยการโต้เถียง ฯ อนุสัยคือกาม ราคะ ชื่อว่ากามราคานุสัย ฯ [อธิบายสัญโญชน์] ન ธรรมที่ชื่อว่าสั…

บทความนี้มีการเจาะลึกเรื่องอนุสัยและกิเลสตามหลักอภิธรรมของพุทธศาสนา โดยอธิบายความหมาย และความสัมพันธ์ของอนุสัยกับกิเลส รวมถึงลักษณะต่าง ๆ ของอาสวะและนีวรณ์ เห็นถึงความสำคัญของการเข้าใจธรรมชาติของจิตแล

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 331 ควรประกอบเป็นอธิบดี ฯ แท้จริง เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาค จึงไม่ตรัสโดยนัยเป็นต้นว่า อธิบดีเป็นปัจจัยโ…

ในบทนี้มีการอธิบายถึงอธิบดีและความสัมพันธ์ของธรรมทั้งหลาย การยกอธิปติปัจจัยและความสำคัญของเหตุปัจจัยต่างๆที่สัมพันธ์ในพระพุทธศาสนา มีการจัดแบ่งประเภทขององค์ฌาน, องค์มรรค, และอินทรียธรรม พร้อมทั้งกล่าว

…เกิดขึ้น โดย ความไม่เป็นแห่งปัจจัยธรรมนั้น ก็เป็นอันท่านแสดงแล้วโดยอรรถ ฯ จริงอยู่ ลักษณะแห่งปัจจัย ควรแสดงด้วยอำนาจแห่งความคล้อยตาม และความตรงกันข้าม (หรือแย้งกัน) ฯ เพราะเหตุนั้น พระผู้มี พระภาคจึงตรัส…

เนื้อหาของเกณฑ์อภิธัมมัตถที่กล่าวถึงปัจจัยแห่งธรรมและลักษณะการดำรงอยู่ของธรรม ที่มีความสัมพันธ์กับปัจจัย ธรรมที่เป็นไปตามอาการและเหตุผลซึ่งสอดคล้องกัน ในการแสดงอายตนะของธรรมที่เกิดขึ้นโดยอาศัยปัจจัยต่

… และเพราะมีสภาพเป็น เหตุในภพนี้แก่อนาคตผลฯ ท่านอาจารย์ทำในใจถึงการท้วงว่า แม้ โสกะและปริเทวะเป็นต้น ควรกล่าวไว้ โดยความเป็นองค์มิใช่หรือ จึงกล่าวคำเปีนต้นว่า โสกาทิวจน์ ฯ อธิบายว่า คำว่า โสกะเป็นต้น เป็น…

บทความนี้วิเคราะห์แนวคิดที่สำคัญในอภิธัมมัตถสังคหบาลีเกี่ยวกับปัจจัยและเวลาในธรรม โดยชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างอดีต ปัจจุบัน และอนาคตในแง่มุมต่างๆ จากอวิชชาและสังขารถึงการเกิดผลในชีวิต ฯลฯ นำเส

…พระผู้มีพระภาคทรง ทราบสมรรถภาพพิเศษแห่งธรรมทั้งหลาย โดยอาการทุกอย่าง จึงทรง แสดงปัจจัย ๒๔ ไว้ดังนี้ ควรทำสุตมยญาณให้เกิดขึ้นว่า ธรรมเหล่านี้ มีความพิเศษอย่างนี้ แล้วทำความพากเพียรเพื่อตรัสรู้ความพิเศษแห่…

เนื้อหาในหน้านี้นำเสนอความเข้าใจในธรรมและปัจจัยที่มีความแตกต่างกัน โดยเฉพาะการมีอัตถิปัจจัยและอวิคตปัจจัย บัณฑิตต้องทำให้เกิดสุตมยญาณและภาวนายญาณ เพื่อเข้าใจความพิเศษในปัจจัยที่ตรัสไว้ในพระธรรม ่การพั

…แล้ว โดยสังเขปว่า อธิปติ ฯ เป ฯ ปจฺจยา โหนติ (นามรูปย่อมเป็น ปัจจัยแก่นามรูป โดยปัจจัย ๔ อย่าง ตามสมควร คือ ด้วยอำนาจอธิปติ ปัจจัย ๑ สหชาตปัจจัย ๑ อัญญมัญญปัจจัย ๑ นิสสยปัจจัย ๑ อาหาร ปัจจัย ๑ อินทรีย์ปั…

เนื้อหาตัวอย่างนี้พิจารณาความหมายของคำว่า สทฺธาทโย ที่ประกอบด้วยศีล จาคะ และปัญญา มีความสำคัญต่อการพัฒนาของตนและของคนอื่น โดยอธิบายถึงความสัมพันธ์ระหว่างศรัทธาและศีลกับสุขทุกข์ รวมถึงบุคคลที่เป็นกัลยา

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 420 แก่อภินิหาร (ควรแก่การส่งบริกรรมจิตไปเพื่อต้องการบรรลุอภิญญา) เข้าปัญจมฌานที่เป็นรูปวจรนั่นแล เพราะประกอบด้วยอุเบกขา…

บทนี้กล่าวถึงการเข้าถึงอภิญญาโดยการส่งบริกรรมจิตไปที่ปัญจมฌาน ซึ่งเป็นฌานที่ประกอบด้วยอุเบกขาและเอกัคคตา การอธิษฐานเพื่อบรรลุอภิญญาและการบริกรรมอิทธิวิธญาณในประสบการณ์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์และฌ

…มปรายภพเบื้องหน้า ของชน เหล่านั้น ก็เป็นสุคติดังนี้ ในคาถานี้แสดงวุฑฒบุคคลเป็นสรรพสาธารณะไม่มีจำกัด ควรจัด ประเภทพรรณนาได้เป็น ๓ ประเภทคือ ชาติวุฑโฒ ผู้เจริญโดยชาติ ๑ วยวุฑโฒ ผู้เจริญโดย วัย คุณวุฑโฒ ผู้…

บทความนี้กล่าวถึงพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส และหลักการปฏิบัติของวุฑฒบุคคลในไทยว่าเป็นการแสดงถึงการเคารพนบนอบพระคุณ โดยการรวมกลุ่มกันในคำสอนที่ส่งเสริมความรักและการอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข การที่ท

…สูติ สถานที่ตรัสรู้ สถานที่ทรงแสดงพระธรรมจักรประถมเทศนา และสถานที่ดับขันธปรินิพพาน ว่าเป็นเจดียสถาน ควรดูควรเห็น เป็นที่ตั้งแห่งความสังเวชของกุลบุตรผู้มีศรัทธา ในกาลเป็นลำดับมา พระ สารีริกธาตุที่เป็นของแ…

บทความนี้ให้ความรู้เกี่ยวกับการสร้างพระเจดีย์และพระพุทธรูปในพุทธศาสนา โดยกล่าวถึงประเภทต่างๆ ของพระเจดีย์ ได้แก่ สารีริกเจดีย์ อังคารเจดีย์ และอุทเทสิกเจดีย์ นอกจากนี้ยังชี้ให้เห็นถึงพิธีกรรมและการประ

…งกันภัยมีให้มีมาถึงข้าขอบขัณฑสีมาก็มีโดยชุมชุม สมเด็จพระเจ้าแผ่นดินมีพระกรุณา จึงเป็นที่นับถือลบล้น ควรได้รับอภัยและรับ ความยกย่องไว้ในที่สูง จัดว่าเป็นสมมติเทวราช เป็นผู้ควรแก่ส่วน กว้างขวางมาฉะนี้ ปราก…

ข้อความนี้สื่อถึงพระมหากรุณาของสมเด็จพระมหาสมณเจ้าในการให้ความยุติธรรมแก่ประชาชน และความพยายามที่จะนำพระพุทธศาสนาไปสู่ความเข้าใจแก่ผู้คน พระองค์มีพระกรุณาที่กว้างขวาง ตั้งใจให้ประชาชนได้พบกับความสุขแล

…ลามีงานสมโภช พระชนมายุได้ ๕๐ ทัศ ทรงตั้งพระราชบัญญัติจัดการทำเงินตราให้มีเนื้อและน้ำหนักเป็นระเบียบ ควรแก่มาตราพระราชทานพระบรมราชานุญาตแก่บริษัทไทยทุนจำกัด ให้เดินรถรางในพระนคร อีกสายหนึ่ง และสะพานมัฆวาน…

สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงผนวชส่งผลให้เกิดประโยชน์แก่ศาสนาและราชอาณาจักร พระองค์ทรงสร้างเหรียญทวิธาภิเษกเพื่อระลึกถึงการเสด็จขึ้นครองราชย์และได้พระราชทานเสมากับเด็ก ๆ ในงานสมโภชพระชนม

…้วยพุทธพจนประพันธ์ (๑) ว่า การ ปฏิรูปการี ธุรวา อุฏฺฐาตา วินทเต ธน ชนผู้มีกิจธุระ ตั้งอุตสาหะทำให้สมควร คือให้ต้องตามกาลเทศะโดยปกติตน ย่อมจะได้ทรัพย์ มาเป็นผลแห่งความประกอบชอบ ดังนี้ ข้อความที่กล่าวมาข้า…

เนื้อหาเกี่ยวกับการพัฒนาจิตใจและการใช้ทรัพย์สินอย่างชาญฉลาด โดยมีการยกตัวอย่างจากประวัติศาสตร์และคำสอนของพระพุทธเจ้า เรื่อง การตั้งตัวในยศศักดิ์จากการทำงานหนักและการประกอบกิจธุระอย่างมีระเบียบ ทั้งยัง

…ตั้งอยู่ในคุณดีงาม ๑ สิปป์ สิกฺขาเปนติ ให้ศึกษาศิลปะ ปฏิรูเป็น ทาเรน โยเซนติ ให้ประกอบด้วยภริยาที่สมควร สมเย ทายชช์ นิยยา เทนต์ ย่อมมอบทรัพย์ให้ในสมัย เป็นต้นว่าในเวลามีเรือน ๑ ในสถานทั้ง ๔ นั้น ๒ สถาน ข…

บทความนี้กล่าวถึงแนวทางการอบรมบุตรตามคำสอนของพระพุทธเจ้าที่มุ่งหวังให้นำทางให้บุตรหลานสามารถอยู่ในสังคมได้ดี โดยแบ่งออกเป็น 5 สถานที่สำคัญ เช่น ห้ามจากบาป, ให้ศึกษาศิลปะ, การมีครอบครัวที่ดีและการจัดสร

…้ว่า อุฏฺฐาเนนปุปมาเทน ทีป์ กยิราถ เมธาวี สญฺญเมน ทเมน จ ย์ โอโฆ นาภิกีรติ (๑) ความว่า ชนผู้มีปรีชา ควรทำเกาะกล่าวคือที่พึ่งของตน ให้เป็นตำบลที่ห้วงน้ำจะท่วมไม่ได้ด้วย ความหมั่นเป็นเหตุลุกขึ้นทำการงานไม่…

บทความนี้เล่าถึงเรื่องราวของทีฆาวุกุมาร พระราชโอรสที่ได้โอกาสแสดงความภักดีและสามารถจนได้รับความไว้วางใจจากพระเจ้าพรหมทัตต์ แม้ว่าจะมีหนทางในการแก้แค้นแต่กลับเลือกที่จะทำการอย่างมีสติ ภายหลังเขาได้รวมส