คำว่า : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 64 / 148

…บภวังคจิตที่เป็น อนันตรปัจจัยแก่ภวังคจลนะ ฯ อาจารย์พวกอื่นกล่าวว่า (ปสาท) เกิดพร้อมกับอาวัชชนะจิต ฯ คำว่า เมื่อภวังค์ไหว ๒ ครั้ง ความว่า เมื่อภวังค์เป็นไป ๒ ครั้ง ในอารมณ์ที่จิตดวงก่อนถือเอาแล้วนั่นแล โดยเ…

เนื้อหาได้อธิบายถึงอารมณ์กระทบประสาทและภวังคจิต โดยการกล่าวถึงการเกิดขึ้นของอารมณ์ตั้งแต่รูปและเสียง จนถึงกลิ่น รส และโผฏฐัพพะ การเกิดขึ้นพร้อมกับภวังคจิตสะท้อนความเป็นเหตุเกิดแห่งวิญญาณ และอำนาจแห่งก

…่านี้ ๑๓ ขณะจิตก็เต็มบริบรูณ์ ฯ [อธิบายตทาลัมพนะไม่เกิด บทว่า อปฺปโหนฺตาตีตก คือ ล่วงไปไม่เพียงพอ ฯ คำว่า นตฺถิ ตทาลมุพนุปฺปาโท ความว่า ตทาลัมพนะไม่เกิดในมหันตารมณ์ ซึ่งมีอายุชั่ว ๑๔ ขณะจิต (เท่ากับขณะจิต …

เนื้อหานี้อภิปรายเกี่ยวกับการเกิดขึ้นของตทาลัมพนะในปริบทของจิตและอารมณ์ โดยชี้ให้เห็นถึงการไม่มีการเกิดตทาลัมพนะซ้ำใน ๒ หน่วยอารมณ์ เนื่องจากไม่เพียงพอแก่การเกิดในช่วงระยะเวลา ๑๔ ขณะจิต ซึ่งสร้างความเ

…ละอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 164 วิบากเหล่านั้น ฯ เพราะเหตุนั้น นักปราชญ์จึงกำหนดปริตตารมณ์ ในคำว่า โวฏฐัพพนะเป็นไป ๒ ครั้งนี้ตามนัยที่มาในอรรถกถาทั้งหลาย เท่านั้นนั่นแลฯ สองบทว่า นตฺถิ วีถีจิตตุปปาโ…

เนื้อหานี้สื่อถึงหลักการทางอภิธัมมะ เกี่ยวกับวิบากและการเกิดของวิถีจิต ซึ่งได้รับการอธิบายโดยนักปราชญ์ที่อ้างอิงจากอรรถกถาต่างๆ โดยเฉพาะในเรื่อง 'โวฏฐัพพนะ' และบทวิเคราะห์ของอาจารย์อนุรุทธาเกี่ยวกับจิ

… ฯ ด้วย อาทิ ศัพท์ ในบทว่า มรณกาลาทีสุ ท่านอาจารย์สงเคราะห์เอา เวลาสลบเข้าด้วย ฯ [ปัจจเวกขณะชวนจิต] คำว่า ภควโต ฯ เป ฯ วทนฺติ ความว่า พระอรรถกถาจารย์กล่าว ว่า การนำจิต ที่มีอาวัชชนะเป็นประธานไปโดยถึงยอดแห่…

บทความนี้นำเสนอการอภิปรายเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยเน้นถึงความสำคัญของการเข้าใจอานุภาพของอินทรีย์และจิตการในการฝึกปฏิบัติในพระพุทธศาสนา นอกจากนี้ยังกล่าวถึงพระผู้มีพระภา

… อย่างนี้ ชื่อว่ากามสุคติปฏิสนธิ ฯ ก็กามคติปฏิสนธินี้นั้น แม้ตั้ง ๑๐ อย่าง ก็ถึงความสงเคราะห์เข้าใน คำว่า "กามาวจรปฏิสนธิ" นั่นเอง ฯ ๆ ៩ [กำหนดอายุอบายและอายุเทวดาเป็นต้น] บรรดาบุคคลหรืออบายเป็นต้นเหล่านั้…

เนื้อหาเกี่ยวกับภวังค์และจุติในกามสุคติภพ อธิบายเรื่องการปฏิสนธิในรูปแบบต่างๆ โดยเฉพาะการกำหนดอายุของเหล่าเทวดาชั้นต่างๆ ตามหลักการในอภิธัมม ซึ่งสอดคล้องกับบรรทัดฐานทางพระพุทธศาสนา เช่น อายุที่เหมาะสม

…มัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 204 ในอธิการว่าด้วยภูมิ ๔ นี้ ฯ แม้ในบทที่เหลือทั้งหลายก็ย่างนั้น [อธิบายคำว่า เทวดา เป็นต้น] เทพทั้งหลายที่ชื่อว่าจาตุมมหาราชิกา เพราะอรรถว่า มีความ ภักดี" ในท้าวมหาราชทั้ง ๔ หร…

บทความนี้เสนอการอธิบายเกี่ยวกับเทวดาในชั้นต่างๆ โดยเฉพาะจาตุมหาราชิกาและดาวดึงส์ โดยมีการอธิบายความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับชน ๓๓ คนที่บำเพ็ญบุญและบังเกิดในสถานที่ของเทพ นอกจากนี้ยังกล่าวถึงลักษณะของเทพใน

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 212 [ว่าด้วยโลกวินาศด้วยไฟเป็นต้น] คำว่า ทุติยฌานภูมิย์ ท่านกล่าวไว้ด้วยอำนาจฌานที่เป็น ฌานจตุกกนัยฯ ประกอบความว่า "ต่อจากนั้นไป รูปเท่านั้น…

ในบทนี้กล่าวถึงการพินาศของโลกซึ่งเกิดจากไฟ น้ำ และลม โดยอธิบายถึงอำนาจของฌานที่ส่งผลต่อการพินาศในแต่ละชั้นของพรหมโลก คำอธิบายสรุปถึงการเปลี่ยนแปลงของโลกในแต่ละกลุ่มเวลา โดยแบ่งแยกตามพฤติกรรมและอำนาจที

…าวจีทวาร เพราะ เป็นโจปนวาจา (คือวาจาที่เคลื่อนไหว) และเพราะเป็นทางแห่ง ความเป็นไปแห่งกรรมทั้งหลาย ฯ คำว่า "เพราะความเป็นไปโดยมาก" นี้ มีนัยดังกล่าวแล้วนั่นแล้ว ฯ મૈં [อธิบายมโนกรรม] નૂ ธรรมชาติที่ชื่อว่าอภ…

เนื้อหาบทนี้นำเสนอกระบวนการใช้งานอรรถประโยคในอภิธัมมะ โดยเฉพาะการสร้างวจีและกรรมที่เกี่ยวข้องกับสภาพทางจิต เช่น ความโลภ อารมณ์พยาบาท และการเห็นผิด ฯลฯ อภิชฌาเป็นการมุ่งมาดต่อสิ่งของของผู้อื่น ที่อาจทำ

…องชนผู้ฝัน (เห็นนิมิต) และเหมือนรูปายตนะ (อายตนะคือรูป) มาสู่คลองของ ท่านผู้ได้ทิพยจักษุฉะนั้น" ฯ ในคำว่า "ปจฺจุปฺปนฺนญฺจ" นี้ จะพึงมีคำทักท้วงว่า "คตินิมิต เป็นอารมณ์ปัจจุบันถูกก่อน ส่วนกรรมนิมิตเป็นนิมิต…

…ากอาจารย์สำคัญอย่างท่านธรรมปาลาและพระพุทธโฆษาจารย์เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องบนพื้นฐานของอภิธรรม คำว่า 'ปจฺจุปฺปนฺนญฺจ' เป็นจุดสำคัญในความเข้าใจถึงความแตกต่างระหว่างกรรมนิมิตและคตินิมิต และช่วยให้เห็นภา…

…าะเป็นอารมณ์ของปัญจวิญญาณ ฯ ที่ชื่อว่าโคจร เพราะอรรถว่า เป็นที่เที่ยวไปแห่งโคคืออินทรีย์ ฯ จริงอยู่ คำว่า โคจรนี้ เป็นชื่อแห่งอารมณ์ ฯ แต่รูปนี้นั้น แม้มีถึง ๕ อย่าง มีความเป็นอารมณ์แห่งวิญญาณมีจักขุเป็นต้…

บทนี้ว่าด้วยการอธิบายเกี่ยวกับอาโปธาตุเป็นธาตุที่ถูกเข้าใจว่าเย็นและความเป็นของเหลวที่ชัดเจนในการรับรู้ของบุคคล โดยอ้างถึงความเชื่อในสัณฐานของรูปธรรมจากอาจารย์ต่างๆ ซึ่งแสดงถึงการเชื่อมโยงระหว่างอารมณ

…ามนัยที่ท่านกล่าว ไว้ในมูลฎีกาเป็นต้น (และ) โดยพิสดารตามนัยที่ท่านกล่าวไว้ใน อภิธัมมัตถปกาสินีฎีกาฯ คำว่า ปฐมภวงฺคมุปาทาย ความว่า จิต ๓๕ เกิดขึ้นอยู่จำเดิม แต่ภวังค์ดวงแรก เกิดในลำดับแห่งปฏิสนธิจิตนั่นแบ ย…

บทความนี้กล่าวถึงการเกิดของจิตทั้งสองประเภท คือ ปฏิสนธิจิตและจุติจิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งว่าจิตเหล่านี้ไม่มีความสามารถในการทำให้รูปเกิดขึ้นได้ เนื่องจากไม่มีองค์ฌานอันเป็นปัจจัยพิเศษ ข้อความนี้อิงตามคำสอ

…ธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 295 (พรากจากกันไม่ได้) ฯ เพื่อแสดงความพิเศษแห่งคำว่า "จิตที่ช่วย ค้ำจุนอิริยาบถและยังรูปให้เกิดขึ้น" นี้ ท่านอาจารย์จึงทำการถือเอา อิริยาบถและวิญญัติต่า…

บทความนี้นำเสนอการวิเคราะห์คำว่า 'จิตที่ช่วยค้ำจุนอิริยาบถ' ในบริบทของอภิธัมมัตถ และอธิบายถึงความสำคัญของจิตที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพจิ…

…่อมเกิดรวมเป็นหมวดเดียวกัน เพราะฉะนั้น เพื่อแสดงการกำหนดนับรูปเป็นหมวดๆ และสรูป ท่านอาจารย์จึงกล่าว คำว่า เอกุปปาท เป็นอาทิ ฯ บทว่า สหวุตฺติโน ความว่า มีความเป็นไปร่วมกันด้วยสามารถ แห่งรูปที่เข้าถึงกลาปเป็…

เนื้อหานี้กล่าวถึงอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยนำเสนอความสัมพันธ์ของสังขตธรรมและปัจจัยที่ก่อให้เกิดการเกิดในเชิงอภิธัมมะ พระโบราณาจารย์อธิบายถึงการกำหนดนับรูปเป็นหมวดและบทบาทต่างๆ

…น และที่เกิดแล้วใน ฐิติขณะถึงฐานแห่งฤดูแล้ว ย่อมยังสุทธิฏฐกรูปให้เกิด ในภังคขณะแห่ง ปฏิสนธิจิตนั้นฯ คำว่า โอชาผรณมุปาทาย ความว่า จำเดิมแต่เวลาที่โอชะจาก

บทนี้อธิบายถึงขั้นตอนการเกิดของสัตว์ในช่วงเวลาต่างๆ ในท้องมารดา โดยใช้แนวคิดจากอภิธรรมและหลักบาลี เพื่อแสดงความเชื่อมโยงของการปฏิสนธิและหมวดงามในชีวิตในช่วงท้องมารดา โดยเน้นรายละเอียดเวลาและลำดับของกา

…ะพึงให้สงบ ย่อมไม่มี เพราะเมื่อเป็นเช่นนั้นความไม่มีลหุตาเป็นต้น จะไปพ้องกัน ในพวกสเหตุกกิริยาจิต ฯ คำว่า สทฺโท วิกาโร เป็นอาทิ ท่าน อาจารย์กล่าวไว้ด้วยอำนาจที่ทั่วไปแม้แก่สัตว์ทุกจำพวก ฯ [อธิบายพระนิพพาน]…

บทความนี้กล่าวถึงอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา ซึ่งศึกษาความเป็นไปของชีวิตและการมีอยู่ของรูปในภาวะการดับของพรหม รูปแบบต่างๆ ของชีวิต รวมถึงการที่อาหารและฤดูมีอิทธิพลต่อการสร้างรูป นอกจา

…วีนีฎีกา - หน้าที่ 306 สภาพที่ชื่อว่า อุปาทิ เพราะอรรถว่า ถูกอุปาทานมีกามุปาทานเป็นต้น ยึดไว้มั่น ฯ คำว่า อุปาทิ นี้ เป็นชื่อว่าแห่งเบญจขันธ์ฯ อุปาทินั่นแล อันเหลือจากกิเลสทั้งหลาย ฉะนั้น จึงชื่อว่าอุปาทิเ…

เนื้อหาเกี่ยวกับการตีความหมายของอุปาทิในอภิธัมมัตถสังคหบาลี อุปาทิเป็นสิ่งที่ถูกยึดไว้มั่น และเป็นชื่อของเบญจขันธ์ ที่มีความเกี่ยวข้องกับกิเลสและนิพพาน การศึกษารายละเอียดต่าง ๆ เช่น อุปาทิเสส และสอุปา

…วีนีฎีกา - หน้าที่ 307 ชื่อว่ามเหสี เพราะอรรถว่า ทรงแสวงหา คือค้นคว้า คุณอันใหญ่ มีสีลขันธ์เป็นต้นฯ คำว่า อิติ จิตต์ เป็นต้น เป็นคำกล่าวย้ำ ปรมัตถธรรมทั้ง 4 มีจิตเป็นต้น ที่ได้จำแนกไว้แล้วโดยปริเฉททั้ง ๖ ฯ…

บทความนี้นำเสนอแนวคิดเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหะและอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา โดยเน้นคำอธิบายเกี่ยวกับคุณธรรมและจิตที่มีความสำคัญในการเข้าใจปรมัตถธรรมทั้ง 4 เสนอมุมมองเกี่ยวกับการจำแนกและอรรถของคำที่จำเป็นใ

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 320 ประกอบเหล่าสัตว์ไว้ในวัฏฏะ หรือในเครื่องยนต์คือภพเนืองนิตย์ กับ ผลกรรม หรือกับภพอื่นเป็นต้น หรือกับทุกข์ ฯ ชื่อว่ากายคันถะ เพราะอรร

…ยวกับการยึดมั่นและการถือศีลวัตรในทางพระพุทธศาสนา ซึ่งการยึดถือเหล่านี้ส่งผลต่อกรรมและวัฏฏะของสัตว์. คำว่า กามุปาทาน และ สีลัพพตุปาทาน ถูกกล่าวถึงเพื่อชี้ให้เห็นถึงการมีอยู่ของความเลวในการยึดติด และความสำคั…

…รย์ได้มีกล่าวอรรถแห่งอินทรีย์ไว้ แม้อย่างอื่น มีอรรถว่า" เป็นเครื่องหมายของสิ่งที่เป็นใหญ่เป็นต้น ฯ คำว่า ชีวิตนฺทริย์ ได้แก่ชีวิตนทรีย์ ๒ อย่าง ด้วยอำนาจรูป ชีวิตนทรีย์และอรูปชีวิตนทรีย์ ฯ อินทรีย์ของบุคค…

เนื้อหานี้กล่าวถึงความสำคัญของธรรมที่เกิดจากความสุขและความเชื่อในชีวิต โดยเฉพาะในขณะที่มีพัฒนาการทางความรู้ อธิบายถึงการปฏิบัติและความรู้เกี่ยวกับจตุสัจจธรรมและชิ้นส่วนของอินทรีย์ที่เกี่ยวข้องในสภาวะต

… (๕๒) สุขุมรูป ๑๖ และนิพพาน ๑ ย่อมถึงการนับว่า ธัมมายตนะ ในจำพวกอายตนะ และว่า ธัมมธาตุ ในจำพวกธาตุฯ คำว่า เสสา เจตสิก ได้แก่ เจตสิก ๕๐ ที่เหลือจากเวทนาและสัญญา ฯ ถามว่า ก็เพราะเหตุไร พระผู้มีพระภาคจึงทรงแย…

บทความนี้กล่าวถึงการวิเคราะห์ทุกข์ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยชี้ให้เห็นว่าทุกข์เกิดจากตัณหาและสาเหตุแห่งทุกข์นั้นมีชื่อเรียกว่า 'ทุกขสมุทัย' พร้อมแสดงให้เห็นถึงความดับแห่งทุกข์ในธรรมชาติที่เรียกว่า 'ทุก