คำว่า : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 63 / 150

…มีนิคคหิตอยู่หน้าแล้ว ถ้าพยัญชนะซ้อนเรียง กัน ๒ ตัว ลบเสียตัวหนึ่ง อุ. ว่า เอวํ อสฺส เป็น เอส ได้ใน คำว่า เอวิส เต อาสวา, ปุปผ-อสสา เป็น ปุปผสา [๒๓] อาเทสพยัญชนะนั้น ดังนี้ ถ้าสระอยู่หลัง แปลง ติ ที่ท่านทำ…

เอกสารนี้นำเสนอเกี่ยวกับบาลีไวยกรณ์ ที่มีการพูดถึงกฎการใช้สระและพยัญชนะในการสร้างคำในภาษา การแสดงกฎต่างๆ เช่นการลบหรือเปลี่ยนแปลงสระและพยัญชนะ ในการสนธิกิริยา ฯลฯ เป็นแหล่งข้อมูลที่สำคัญสำหรับผู้เรียน

…ิตนั้น ก็ไม่วิเศษอันใด ควรจะลบหรือแปลง หรือลงนิคคหิตอาคมได้ ไม่ทำอย่างนั้น ปกติไว้ตามรูปเดิม เหมือน คำว่า ธมฺม จเร ก็คงไว้ตามเดิม ไม่อาเทสนิคคหิตเป็น ณ ให้เป็น ธมฺมณุจเร เป็นต้น เท่านั้น วิธีทำสนธิในบาลีภา…

เอกสารนี้ให้ความรู้เกี่ยวกับบาลีไวยกรณ์ โดยกล่าวถึงการแปลงคำในภาษา รวมถึงการทำสนธิในบาลี และการเปลี่ยนแปลงรูปแบบของนิคคหิต โดยเน้นความสำคัญของการรักษารูปแบบคำในบาลีให้คงเดิม และการทำสนธิที่แตกต่างจากส

ประโยค - บาลีไวยากรณ์ วจีวิภาคที่ ๒ นามและอัพพยศัพท์ - หน้าที่ 30 คำว่า ปณฺฑิตตโม เป็นบัณฑิตที่สุด ปาปตโม เป็นบาปที่สุด ชื่อ อติวิเสส. วิเสสนั้น ใช้ ตร อย ปัจจัย ในลัทธิต …

…ำเสนอการใช้ภาษาในบริบทของบาลี โดยเน้นเรื่องนามและอัพพยศัพท์ เช่น การจำแนกประเภทของลิงค์ตามเพศ การใช้คำว่า ปณฺฑิตตโม และปาปตโม รวมไปถึงสัพพนามและลิงค์ที่เกี่ยวข้องกับเพศชาย เพศหญิง และไม่ใช่เพศ ทั้งยังกล่าว…

…ักษุ ปุญญวนๆ คนมีบุญ ชุติมนฺตุ คนมีความโพลง พนธมนต คนมีพวกน้อง ธนวนตุ คนมีทรัพย์ สติมนฺตุ คนมีสติ က คำว่า ภควนฺตา ภควนฺเต ภควนฺโต นั้น มีวิธีใช้ไม่เหมือนกัน ภควนฺตา ภควนฺเต ใช้เป็น ทวิวจนะ สำหรับกล่าวถึงคน…

เนื้อหาของเอกสารนี้เป็นการศึกษาเกี่ยวกับบาลีไวยากรณ์ วจีวิภาคที่ ๒ โดยเฉพาะการใช้คำต่างๆ เช่น 'นฺตุ', 'นา', และศัพท์อื่นๆ ที่มีความหมายเฉพาะในบริบทของภาษาบาลี นอกจากนี้ยังพูดถึงลักษณะการใช้คำที่มีความ

…นังสือไม่ใช้ ใช้ ตาต แทน, เอก, ตาต, พหุ, ตาตา, ใช้ได้ทั่วไปทั้งเรียกบิดาหรือบุตร เหมือน ภาษาของเรา. คำว่า ตาต พ่อ ถ้าเป็นวิภัตติอื่น เป็นชื่อของบิดา ถ้าเป็นอาลปนะ ใช้เรียกได้ทั้งบิดาทั้งบุตร [๖๘] มาตุ [มาร…

ข้อความนี้เสนอวิธีการเปลี่ยนวิภัตติและการันต์ในภาษาบาลี โดยเฉพาะการใช้คำว่า ตาต ที่หมายถึงพ่อและบุตรในบทสนทนา เช่นเดียวกับคำที่ใช้ในภาษาไทย สำหรับคำว่า มาตุ หรือมารดา ก็มีการแ…

…่า "สรวมชีพ" หรือ "ขอเดชะ" ซึ่งเป็นคำพูดเพื่อ จะให้พระจ้าแผ่นดิน ตั้งพระราชหฤทัยฟังคำที่จะพูดต่อไป, คำว่า "ยคุเฆ" มีอธิบายอย่างนั้น แต่จะว่าตรงกันแท้ไม่ได้ เพราะคำว่า "สรวมชีพ" และ "ขอเดชะ" ใช้ได้แต่ทูลพระ…

ในเนื้อหานี้ได้กล่าวถึงคำในบาลีหลายคำที่ใช้ในบริบทต่างๆ เช่น 'อคเฆ' ที่ใช้เรียกคนสูงกว่าและ 'ยคเฆ' ที่สามารถใช้พูดได้ทั่วไป รวมถึงการใช้คำพูดที่บ่งบอกถึงความเคารพ เช่น 'สรวมชีพ' และ 'ขอเดชะ' ที่ใช้สำห

…ายเรียกหญิงสาวใช้ อุ. "หนฺท เช อิมิ ภัณฑ์ ด ๒๓ ๔ คณหาหิ เอาเถิด แม่ [เจ้า) จงถือ ซึ่งภัณฑะ สิ่งนี้" คำว่า "แม่" ๕ ๕

เนื้อหานี้เป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้วจีวิภาคในบาลี โดยมีการอธิบายเกี่ยวกับคำว่า 'อาวุโส', 'เร', 'เห', และ 'เช' ที่ใช้ในบริบทต่างๆ เช่น การเรียกร้องในสังคมและการใช้ภาษาอย่างถูกต้อง…

ประโยค - บาลีไวยากรณ์ วจีวิภาคที่ ๒ นามและอัพพยศัพท์ - หน้าที่ 104 ปภูติ จําเดิม สทฺธิ์ พร้อม, กับ ปุน อีก สณิก ค่อย ๆ ปุนปฺปุนํ บ่อยๆ สย เอง ภิยโย ยิ่ง สห กับ ภิยโยโส โดยยิ่ง สาม เอง [๕๓] ปัจจัยนั้น

บทนี้เสนอหลักการและการใช้คำในบาลี รวมถึงการลงท้ายที่ใช้เป็นเครื่องหมายวิภัตติและกิริยา เช่น คำว่า 'โต' ที่แสดงถึงตำแหน่ง 'ข้าง', 'แต่' เป็นต้น โดยมีการแสดงความหมายของคำต่างๆ ที่ใช้ในการสื่อความหมาย…

ประโยค - อภิธมฺมตฺถวิภาวินิยา ปญฺจิกา นาม อตฺถโยชนา (ปฐโม ภาโค) - หน้าที่ 568 อภิธมฺมตฺถวิภาวินิยา หน้า 568 นาม ฯ กตฺตพฺพนฺติ กมฺม ย์ ธมมชาติ บุคคเลน กตฺตพฺพ์ อิติ ตสฺมา ติ ธมมชาติ กมฺม ฯ กมุมนิ บุคคโ

…ๆ โดยเน้นถึงการกระทำที่สัมพันธ์กับธรรมชาติของบุคคล พร้อมกับการวิเคราะห์ผลของกรรมต่อชีวิตและพฤติกรรม คำว่า 'วิริยะ' และ 'วีร' ถูกเน้นเพื่อทำความเข้าใจเกี่ยวกับพลังและความสามารถในการขับเคลื่อนการกระทำของคนใน…

ประโยค - อภิธมฺมตฺถวิภาวินิยา ปญฺจิกา นาม อตฺถโยชนา (ทุติโย ภาโค) - หน้าที่ 352 อภิธมฺมตฺถวิภาวินิยา หน้า 352 ทวย์ อนุ...นโตติ สมพนฺโธ ฯ อติ...เณ ชาติ อนุปฺปชฺชนโตติ อาธาโร ฯ อนุปฺปชฺชนโตติ นตฺถิติ เห

…ละความเกี่ยวข้องกับกรรม โดยนำเสนอหลักการและเหตุผลที่ลึกซึ้งเกี่ยวกับการดำเนินการของจิตและกรรมในอดีต คำว่า 'เมื่อ' และ 'เป็น' ในทางอภิธรรมมีความหมายสำคัญในการเข้าใจความเป็นจริงในจิตสำนึก รวมถึงบริบทที่เกี่ย…

…ทุกข์ฯ จริงอยู่ อุเบกขาเวทนานี้ ย่อมเป็นไปแม้ในลำดับแห่ง สุขและทุกข์นั้น เพราะไม่ขัดต่อสุขและทุกข์ฯ คำว่า อุเปกขาสหคติ นี้ มีนัยดังกล่าวแล้วนั่นแล ฯ มีคำถามสอดเข้ามาว่า เมื่อสัมปยุตธรรม แม้เหล่าอื่น มีผัสส…

บทนี้พูดถึงความสัมพันธ์ระหว่างจิตและสังขาร โดยพระอนุรุทธาจารย์ได้ชี้ให้เห็นถึงความมีและความไม่มีของสังขาร พร้อมกับการแยกประเภทของจิตที่เกิดขึ้นจากสังขาร ว่ากล่าวถึงจิตที่อิงกับสังขารและจิตที่แยกออกจาก

… จิตที่ชื่อว่าโมมูหะ เพราะอรรถว่า ลุ่มหลงด้วยโมหะ คืองมงาย อย่างเหลือเกิน เพราะว่างเว้นจากมูลอื่น ๆ คำว่า อิจเจว เป็นต้น เป็นคำกล่าวย้ำอกุศลจิต ๑๒ ดวงตามที่กล่าวแล้ว ฯ ในศัพท์ว่า อิจเจว เป็นต้นนั้น อิติ ศั…

บทความนี้วิเคราะห์ภาวะแห่งจิตที่แตกต่างกันในบริบทของอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยเฉพาะการพิจารณาจิตที่มีสภาพฟุ้งซ่านและโมหะ รวมถึงการใช้ศัพท์ที่เกี่ยวข้องในการแสดงความสัมพันธ์ระหว่างคำพูดและจิต โดยเน้นความห

…ัตร ฉะนั้น ๆ อนึ่ง พึงทราบความเป็นคู่ปรับกันโดยความ ที่กุศลเป็นผู้ละ อกุศลเป็นสิ่งมีควรละตามลำดับ ฯ คำว่า อฏฺฐธา เป็นต้น เป็นคาถาแสดงความย่อ ๆ ความว่า โลภะนั้นด้วย ชื่อว่าเป็น มูลด้วย เพราะเป็นเช่นกับด้วยร…

เนื้อหานี้อธิบายเกี่ยวกับจิตที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกุศลจิตซึ่งเรียกว่าอกุศล โดยเปรียบเทียบเหมือนชนที่เป็นคู่ปรับกับมิตรและอธิบายถึงการจำแนกประเภทของอกุศลจิตที่มี 12 ประเภท เน้นความแตกต่างของมูลและอาการของจ

…[อธิบายวิบากวิจิตเป็นต้น] ที่ชื่อว่าวิบาก เพราะอรรถว่า เป็นผลแห่งกุศลและอกุศล ซึ่ง ขัดแย้งกันและกัน คำว่า วิบาก นี้ เป็นชื่อของอรูปธรรมที่มีถึงความ เป็นวิบากฯ ก็เพราะอธิบายอย่างนี้ การเรียกว่าวิบาก จึงไม่ม…

เนื้อหาในหน้าที่ 37 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกาทบทวนคำถามเกี่ยวกับความหมายของทุกข์และสุข รวมถึงอธิบายวิบากเป็นผลจากกุศลและอกุศล โดยมุ่งเน้นที่การขุดค้นสุขทางกายและจิตที่ถูกบรรยายไว

…จึง ชื่อว่า อกิญจนะฯ ภาวะแห่งอภิญจนะนั้น ชื่อว่า อากิญจัญญะ ได้แก่ ความไม่มีแห่งอรูปวิญญาณที่ ๑ ๑ ฯ คำว่า ตเทว อายตน์ เป็นอาทิ เหมือนกับคำก่อนฯ

เนื้อหาเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฏีกา ศึกษาอากาศที่ไม่มีที่สุดและความหมายของวิญญาณในระดับต่างๆ โดยเฉพาะวิญญาณอนันตะและอรูปวิญญาณที่ ๒ ซึ่งมีความเกี่ยวพันกับการปฏิบัติธรรมและการบ

… เพราะไม่มีความลับใน การทำบาป ได้แก่พระอริยบุคคลที่ ๘ฯ ความเป็นแห่งพระอรหันต์นั้น ชื่อว่าพระอรหัต ฯ คำว่า อรหัต นี้ เป็นชื่อแห่งผลที่ ๔ ฯ มรรค ที่เป็นเหตุมาแห่งผลนั้น ชื่อว่าอรหัตตมรรคฯ จิตที่สัมปยุตด้วยอร…

ในส่วนนี้เสนอความเข้าใจเกี่ยวกับพระสกทาคามี ผู้ซึ่งกลับมาในมนุษย์โลกเพียงครั้งเดียว และรายละเอียดเกี่ยวกับมรรคจิตที่พระสกทาคามีและพระอนาคามีมีส่วนร่วม การแยกแยะมรรคของพระอริยบุคคลทั้งสาม ได้แก่ สกทาคา

…ะนิพพาน เพื่ออยู่เป็นสุขในปัจจุบัน เพราะฉะนั้น โลกุตตรกิริยาจิตจึงไม่มีแม้โดยประการทั้งปวงฉะนี้แล ฯ คำว่า ทวา ทสากุสลานิ เป็นอาทิ เป็นการรวมการนับจิตเป็นไปในภูมิ ๔ ตาม ที่กล่าวแล้วฯ เพื่อจะแสดงการสงเคราะห์…

บทความนี้นำเสนอการศึกษาอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยเจาะลึกในการอธิบายถึงจิตในประเภทต่าง ๆ ที่แบ่งตามประเภทของภพ ทั้งกามภพและรูปภพ รวมถึงความสัมพันธ์ที่มีระหว่างจิต ต่าง ๆ ระบุความส

…เป็นคำถามที่เป็นไปโดยความเป็นใคร่เพื่อจะกล่าว สรุป (ธรรม ๕๒) และอาการคือสัมประโยค (ที่ท่านกล่าวไว้ในคำว่า ประกอบกับจิต) ฯ ธรรมที่ชื่อว่า ผัสสะ ด้วยอรรถว่าถูกต้อง ๆ ผัสสะ นี้นั้น มีการถูกต้องเป็นลักษณะ ฯ แท…

…มอย่างไร โดยเน้นการเกิดและดับร่วมกันในที่เดียวกัน รวมถึงหลักการทางภูมิศาสตร์ของธรรมที่มีลักษณะเฉพาะ คำว่า เอกนิโรธ และ เอกวัตถุ รวมไปถึงเสน่ห์ของผัสสะในอารมณ์และอาการที่เป็นไปได้ โดยยกตัวอย่างในการรับรู้ขอ…

…กายวิญญาณทั้งคู่ และจตุตถฌานจิต ๑๑ ฯ ฉันทะ เกิดในจิต ๖๕ ยกเว้นจิต ๒๐ คือ อเหตุกจิต ๑๘ และโมหจิต ๒ ဆ คำว่า เต ปน ได้แก่ จิตตุปบาทที่เป็นปกิณณกเจตสิก และที สหรคตด้วยปกิณณกเจตสิกเหล่านั้น ฯ บทว่า ยถากกม คือ โ…

ในเนื้อหานี้ได้พูดถึงความสัมพันธ์ระหว่างเจตสิกกับจิต โดยเฉพาะเจตสิกที่ไม่สามารถแยกจากจิตได้ เช่น กามาวจรจิต ๔๔ ที่ถูกเว้นโดยทวิปัญจวิญญาณ และวิตกที่เกิดขึ้นในหญิงเหล่านั้น รวมถึงการอธิบายประเด็นต่างๆ

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 98 วิตกเป็นต้น ฯ คำว่า ๖๖ และ ๕๕ เป็นต้น บัณฑิตพึงประกอบคามสมควรด้วย อำนาจการนับจิตตุปบาทเป็น ๑๒๑ และนับเป็น ๘๕ ฯ ท่านอาจา…

ในหน้าที่ 98 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา มีการกล่าวถึงวิตก และการนับจิตตุปบาททั้ง 121 และ 85 โดยมีการอธิบายถึงหลักการของสพฺพากุศลสาธารณา และบทบาทของอำนาจในจิต โดยสถานการณ์ที่คนทำกร