จำ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 139 / 261

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 170 อารมณ์อย่างเดียว ย่อมมีได้ เพราะไม่มีการกำหนดถือเอา เพราะ วิบาก (จิต) นั้น ไม่มีการกำหนด ดุจเงาหน้าในกระจกฉะนั้น ๆ แต่การที่กุศลและ

…บตัวในแง่ดีหรือแง่ลบ โดยทุกอย่างเป็นไปตามวิบากที่จิตนั้นสร้างขึ้น โดยไม่ขึ้นอยู่กับการกำหนดเท่านั้น จำเป็นต้องเข้าใจจิตและอารมณ์เพื่อเรียนรู้ธรรมชาติที่แท้จริงในชีวิต

…ตุนั้น ท่านอาจารย์จึงได้กล่าว คำมีอาทิว่า ทุคคติยมปน ดังนี้ 1 บทว่า ติเหตุเกสุ ความว่า บรรดาบุคคล 8 จำพวก เป็นต้น มีเหตุ ๒ ด้วยอำนาจอโลภะ อโทสะ อโมหะ ที่สหรคต

…ิปรายของอาจารย์เสนอบุคคล 8 ประเภทและคำอธิบายเกี่ยวกับวิบากที่ประกอบด้วยญาณที่แตกต่างกัน โดยมีอาจารย์จำนวนมากเห็นพ้องหรือแตกต่างกันไปเรื่องของวิบากและการพิจารณาความถูกต้องของคำสอนในกรณีต่างๆ เพื่อให้บัณฑ…

…แปลกกัน จึงแสดงวิถีจิตของพระโสดาบันและพระสกทาคามี ๑๕ ของพระอนาคามี ๔๕ จึงแสดงวิถีจิต ๕๔ ของปุถุชน ๔ จำพวกที่เหลือ ด้วยอำนาจกามาวจรวิบากจิต อาวัชชนจิต และ โลกิยกุศลจิตอกุศลจิต ที่เหลือ เว้นจิต ๓๕ ด้วยอำน…

…ระเภทที่มีอำนาจจากกุศลจิต อกุศลจิต และมหัคคตวิบากจิต โดยลงรายละเอียดเกี่ยวกับการแสดงออกของจิตทั้ง 4 จำพวก และความสัมพันธ์กับสถานะต่างๆ ในทางอภิธรรม เพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจถึงโครงสร้างและความซับซ้อนของจิตต…

…ิญญาณ โสตวิญญาณ มโนธาตุ และสันตีรณะที่เป็น อกุศลวิบาก ย่อมมีแม้ในสุคตินั้น (ในรูปาวจรภูมินั้น) ฯ การจำแนก จิตเป็นไปด้วยอำนาจแห่งภูมิ ชื่อว่าภูมิวิภาค ฯ บทว่า ยถาสมุภวํ คือตามสมควรแก่ความเป็นไปในทวารนั้น…

ในบทนี้อธิบายถึงการเกิดขึ้นของวิญญาณในทวารต่าง ๆ และการจำแนกจิตตามภูมิความเป็นไปของมัน รวมถึงการดำเนินไปของจิตในแต่ละภพที่ไม่มีการหยุดพัก ซึ่งอาจารย์ได้ชี้ให…

…ว่า พวกพรหมชั้นปาริสัชชาเป็นต้น โดยความเป็นผู้มีวรรณะ และความ เป็นผู้มีอายุยืนนานเป็นต้นฯ พรหมแม้ ๒ จำพวกนี้ สถิตอยู่ในชั้น เสมอกัน ซึ่งรุ่งเรืองด้วยรัศมีแห่งรัตนะที่ประณีตกว่ากัน ฯ ก็พวกพรหม ที่ชื่อว่า…

บทความนี้อธิบายเกี่ยวกับความหมายและประเภทของพรหมในการพระอภิธรรม โดยมีการระบุถึงประเภทต่างๆ ของพรหม เช่น พรหมปาริสัชชา และพวกพรหมชั้นอื่น ซึ่งมีคุณลักษณะพิเศษตามที่กล่าวถึงในตำราอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอ

…ู้ถือปฏิสนธิ ด้วยปฏิสนธิเหล่านั้น ฯ บทว่า กปปสฺส ได้แก่ อสงไขยกัลป์ ฯ ๆ จริงอยู่ การกำหนดอายุพรหม ๒ จำพวก มีพรหมปาริสัชชาเป็นต้น ด้วยอำนาจมหากัลป์ ไม่มีเลย เพราะไม่เกิดในกัลป์ที่บริบูรณ์ โดย เหตุที่พรหม…

ในบทนี้กล่าวถึงการพินาศของโลกซึ่งเกิดจากไฟ น้ำ และลม โดยอธิบายถึงอำนาจของฌานที่ส่งผลต่อการพินาศในแต่ละชั้นของพรหมโลก คำอธิบายสรุปถึงการเปลี่ยนแปลงของโลกในแต่ละกลุ่มเวลา โดยแบ่งแยกตามพฤติกรรมและอำนาจที

…้น ท่านอาจารย์จึงได้กล่าวคำมีอาทิว่า "ปวตฺติยมปน" ฯ ส่วนอาจารย์ทั้งหลาย มีท่านอาจารย์พุทธมิตเป็นต้น จำแนกเจตนา กรรมที่สหรคตด้วยอุทธัจจะไว้ ๒ อย่าง แล้วพรรณนาว่า เจตนากรรม อย่างหนึ่งให้วิบากได้ทั้ง ๒ อีก…

…นถึงความแตกต่างระหว่างเจตนากรรมที่มีผลและไม่มีผล โดยระบุว่าพระอาจารย์พุทธมิตและอาจารย์อีกหลายท่านได้จำแนกระดับของเจตนากรรมที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และผลที่เกิดขึ้นตามสันดานของพระเสขะและปุถุชน กล่าวถึงการวิน…

…ูปสังคหวิภาค] [สังคหคาถา] เพราะว่า ธรรมทั้งหลายฝ่ายจิตและเจตสิก พร้อมทั้งประเภทและปวัติ ข้าพเจ้าได้ จำแนกไว้แล้ว ด้วยลำดับแห่งคำเพียงเท่านี้ บัดนี้ ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงรูป (ที่ถึงเข้า ตามลำดับ) ในรูปนั้น …

ในประโยคนี้กล่าวถึงอภิธัมมัตถสังคหบาลี พร้อมกับการจำแนกธรรมต่าง ๆ โดยมีการรวบรวมและอธิบายตามลำดับของคำ ข้าพเจ้าได้จำแนกธรรมฝ่ายจิตและเจตสิก โดยอิงตามประ…

…น้าที่ 283 บทว่า ชาติรูปเมว ความว่า รูปกล่าวคือชาติ เพราะเป็นความ อุบัติขึ้นในขณะ ๆ แห่งรูปทั้งหลาย จำเดิมแต่ปฏิสนธิ และที่สมมติ ว่ารูป เพราะมีความเป็นไปเกี่ยวเนื่องกับรูป โดยเป็นความอุบัติขึ้น แห่งรูป …

…งแยกความเริ่มก่อและความสืบต่อของรูป ให้เห็นถึงความเกี่ยวข้องกันระหว่างรูปและเวไนยสัตว์ พร้อมทั้งแสดงจำนวนรูปที่มีอยู่ถึง 28 ประการ ผ่านกระบวนการทางความคิดที่ละเอียด ซึ่งช่วยให้เข้าใจถึงธรรมชาติของรูปได้…

…ฐานแห่งฤดูแล้ว ย่อมยังสุทธิฏฐกรูปให้เกิด ในภังคขณะแห่ง ปฏิสนธิจิตนั้นฯ คำว่า โอชาผรณมุปาทาย ความว่า จำเดิมแต่เวลาที่โอชะจาก

บทนี้อธิบายถึงขั้นตอนการเกิดของสัตว์ในช่วงเวลาต่างๆ ในท้องมารดา โดยใช้แนวคิดจากอภิธรรมและหลักบาลี เพื่อแสดงความเชื่อมโยงของการปฏิสนธิและหมวดงามในชีวิตในช่วงท้องมารดา โดยเน้นรายละเอียดเวลาและลำดับของกา

…ที่เป็นไปในภูมิ ๓ ตรัสเรียกว่า อุปาทานขันธ์ ๕ พระนิพพานพ้น จากการสงเคราะห์เข้าในขันธ์ เพราะไม่มีการ จำแนก ฯ โดยความต่างแห่งทวารและอารมณ์ อายตนะมี ๑๒ และธาตุมี ๑๘ โดยลำดับแห่ง ทวารอารมณ์และวิญญาณที่อาศัย…

เนื้อหานี้เสนอความเข้าใจเกี่ยวกับธรรม ๖๕ ที่สัมพันธ์กับเจตสิกและนิพพาน ในการศึกษาอุปาทานขันธ์ ๕ ร่วมกับการพิจารณาความสัมพันธ์ของทวารอารมณ์และธาตุที่มีอยู่ให้กว้างขวาง โดยชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่า

…นทะ ชื่อว่าฉันทิทธิบาท ฯ [อธิบายโพชฌงค์ ๗] บุคคลผู้ชื่อว่าโพธิ เพราะอรรถว่า ตรัสรู้ ฯ อีกอย่างหนึ่ง จำเดิม แต่เริ่ม มวิปัสสนา พระโยคาวจรย่อมตรัสรู้ คือย่อมแทงตลอดสัจจะ ๑. ในทีอื่น ไม่มี ฯ

เนื้อหานี้เจาะลึกเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยอธิบายความสำคัญของการเห็นจิตและธรรมจากลักษณะต่างๆ ผ่านจิตตานุปัสสนาและธัมมานุปัสสนา รวมถึงการอธิบายสัมมัปปธานและอิทธิบาทที่เกี

…ว่าสัจจะ เพราะเป็นของแท้ เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่าอริยสัจ ฯ แท้จริง สัจจะเหล่านี้ ย่อมทำพระอริยบุคคล ๒ จำพวก คือ พระผู้ปฏิบัติ เพื่อผล (ผู้ตั้งอยู่ในมรรค) ๔ และพระผู้ตั้งอยู่ในผล ๔ ให้สำเร็จ เพราะเมื่อไม่ม…

เนื้อหาอธิบายเกี่ยวกับธาตุและอริยสัจในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยอธิบายลำดับการแสดงธาตุ 5 ซึ่งรวมถึงจักขุธาตุและความเข้าใจเกี่ยวกับอริยบุคคลที่สามารถเข้าถึงสัจจะได้ ผ่านการปฏิบัติและการตรัสรู้ในธรรมทุกข์

…ัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 345 อำนาจแห่งความชอบคำย่อ ๑ ชอบคำปานกลาง, ชอบคำพิสดาร ๑ ฯ บรรดาสัตว์ ๓ จำพวกเหล่านั้น สัตว์ผู้งมงายในนาม จะรู้จักขันธ์ได้ เพราะแจกนามไว้ 4 อย่างในขันธ์นั้น ๆ สัตว์ผู้งมงายใน…

บทความนี้อธิบายเกี่ยวกับอำนาจแห่งความชอบในคำย่อและการเข้าใจขันธ์จากมุมมองของบัณฑิต. สัตว์ที่งมงายในนามและรูปสามารถรู้จักขันธ์และธาตุได้จากการแจกนามและรูปตามหลักอภิธัมมะแปล. บรรยายถึงความสัมพันธ์ระหว่า

…กวัตถุธรรม ปรากฏเหมือนกสิณนั้น สงบนิ่งแนบสนิทในจิต ในเวลานั้น ท่าน เรียกว่า ปฏิภาคนิมิตบังเกิดแล้วฯ จำเดิมแต่นั้นนั่นแล อุปจารภาวนา กล่าวคือกามาวจรสมาธิ ละอันตรายเสียได้ จัดว่าสำเร็จแล้วฯ ન ต่อจากนั้น เ…

บทความนี้สำรวจความแตกต่างในการภาวนาผ่านกรรมฐาน ๔๐ โดยเน้นที่นิมิตและผลลัพธ์การทำสมาธิ อธิบายถึงการสำเร็จในการฝึกจิตผ่านประสบการณ์ที่ได้จากนิมิตต่างๆ เช่น ปริกรรมนิมิตและอุคคหนิมิต พร้อมทั้งบทบาทของอุป

…ทั้ง ๕ ของพระโยคา วจรนั้น ผู้พ้นจากอันตรายอย่างนั้น ปฏิบัติไตรลักษณ์อยู่ด้วยความ สืบต่อแห่งวิปัสสนา จำเดิมแต่อุทัพพยญาณ จนกระทั่งถึงอนุโลมญาณ ชื่อว่าปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ ฯ ก็เมื่อพ ก็เมื่อพระโยคาวจรนั้…

เนื้อหาเกี่ยวกับการพิจารณาไตรลักษณ์ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยมีการอธิบายถึงแนวทางในการปฏิบัติวิปัสสนา การเห็นความไม่เที่ยงและความสิ้นไปของนามรูปผ่านสัมมสนญาณและอุทยัพพยญาณ สอนให้เห็นถึงความเกิดขึ้นและก

…บทว่า ปทหนฺโต คือ กระทำบริกรรมอยู่ๆ แต่ บัณฑิตพึงเห็นว่า อุปจารภาวนาของพระโยคีนั้น จัดว่าสำเร็จแล้ว จำเดิมแต่ข่มความยินดีในธรรมมีวิตกเป็นต้นได้ ฯ บทว่า ยถาร คือ สมควรแก่อารมณ์มีกสิณเป็นต้น ซึ่งเป็นอารมณ…

เนื้อหานี้เกี่ยวกับการอธิบายเสนอในอภิธัมมัตถสังคหบาลีซึ่งเขียนถึงการออกทางจิตและความคล่องแคล่วในการพิจารณา โดยระบุถึงบทบาทของวิตกและฌาน รวมทั้งความสำคัญของอันตรายขององค์ที่หยาบที่อาจเกิดขึ้นในระยะต่าง

…อ เพราะกิเลสทั้งหลายท่านละได้หมดแล้ว ฯ เพราะฉะนั้น บัณฑิตพึงทราบว่า ปัจจเวกขณญาณมี ๑๕ คือ พระเสขะ ๒ จำพวก มีปัจจเวกขณญาณ ๑๕ พระอรหันต์มีปัจจเวกขณญาณ ๔ ฯ บทว่า ฉพฺพิสุทธิกุกเมน ได้แก่ ตามลำดับแห่งวิสุทธิ…

การพิจารณานิพพานนั้นต้องพิจารณากิเลสที่ละได้แล้วและที่ยังเหลือ พระเสขะบางท่านพิจารณา แต่พระอรหันต์ไม่มีการพิจารณากิเลสที่ยังเหลือ โดยปัจจเวกขณญาณมี ๑๕ สำหรับพระเสขะและ ๔ สำหรับพระอรหันต์ กล่าวถึงความบ

…เทาทุกข์ จากสำนักท่านพหุสุตผู้อยู่ในวิหารนั้น พระ พระมหากษัตริย์เจ้าในปางก่อน ผู้นับถือพระพุทธศาสนา จำเดิมแต่พระเจ้าพิมพิสารบรมบพิตร พระเจ้ามคธรัฐได้ทรงปฏิบัติเป็นราชกรณียกิจอย่างหนึ่ง อีกประการหนึ่ง ได…

บทความนี้กล่าวถึงอานิสงส์ของการทานในพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะในกฏทันตสูตรที่มีความสำคัญมากกว่าการบริจาคอื่นๆ เห็นได้ว่า การบริจาคธรรมทานเป็นสิ่งที่มีค่าที่สุดในการสนับสนุนและส่งเสริมพระพุทธศาสนา รวมถึงปรั

…า เชื่อพระ ปัญญาตรัสรู้ของพระตถาคตเจ้า ๑ สิ่งที่สัตว์ทำด้วย กาย วาจา ใจ พร้อมด้วยเจตนา ชื่อว่า กรรม จำแนกโดยประเภท ส่วนดีมีมูลมาแต่อโลภะ อโทสะ อโมหะ เป็นกุศลกรรม ส่วนชั่วมีมูลมาแต่ โลภะ โทสะ โมหะ เป็นอก…

…ม, วิปากสัทธา เชื่อผลแห่งกรรม, และกัมมัสสกตาสัทธา เชื่อความที่สัตว์มีกรรมเป็นของตน นอกจากนี้ยังมีการจำแนกกรรมเป็นกุศลกรรมและอกุศลกรรม พร้อมทั้งอธิบายว่าเมื่อใดที่กรรมจะให้ผลและการปลูกฝังความเชื่อที่ถูกต…