จิต : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 173 / 368

…โสตวิญญาณ มโนธาตุ และสันตีรณะที่เป็น อกุศลวิบาก ย่อมมีแม้ในสุคตินั้น (ในรูปาวจรภูมินั้น) ฯ การจำแนก จิตเป็นไปด้วยอำนาจแห่งภูมิ ชื่อว่าภูมิวิภาค ฯ บทว่า ยถาสมุภวํ คือตามสมควรแก่ความเป็นไปในทวารนั้น ๆ หรือ…

ในบทนี้อธิบายถึงการเกิดขึ้นของวิญญาณในทวารต่าง ๆ และการจำแนกจิตตามภูมิความเป็นไปของมัน รวมถึงการดำเนินไปของจิตในแต่ละภพที่ไม่มีการหยุดพัก ซึ่งอาจารย์ได้ชี้ให้เห็นถ…

…่า สัตว์ผู้กำลังจะตาย ย่อมปรากฏขึ้นในบรรดาทวารทั้ง ๖ ทวารในทวาร หนึ่ง ด้วยกำลังแห่งกรรมฯ ต่อจากนั้น จิตสันดาย (ความสืบต่อแห่ง จิต) ปรารภอารมณ์ตามที่ปรากฏนั้นนั่นแล บริสุทธิ์หรือเศร้าหมอง ตามสมควรแก่กรรมท…

…ที่มีส่วนทำให้เกิดความตาย โดยแบ่งออกเป็น 4 ประเภท และอธิบายถึงการปรากฏของนิมิตพร้อมการเปลี่ยนแปลงของจิตในช่วงเวลาที่ใกล้ตาย โดยการแสดงถึงการกระทำทางกรรมที่มีผลในการเกิดขึ้นในภพใหม่ ที่เกี่ยวข้องกับการเปล…

…ธิ มีต่อจาก รูปาวจรจุติ ปฏิสนธิทั้งปวง มีอเหตุกปฏิ สนธิเป็นต้น มีต่อจากามาวจรติเหตุกะ (คือต่อจากจุติจิตเป็นกามาวจรติเหตุกะ) ส่วนปฏิสนธิมี (ติเหตุกปฏิสนธิเป็นต้น) นอกนี้ มีในกามภพเท่านั้น (คือต่อจาก ทุเหต…

ในเนื้อหานี้ศึกษาเกี่ยวกับปฏิสนธิและจิตตสันตติ โดยพูดถึงปฏิสนธิที่เกิดในกามภพ รวมถึงทุเหตุกปฏิสนธิและติเหตุกปฏิสนธิ แสดงให้เห็นถึงความเชื่อ…

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 200 ฉันใด ปฏิสนธิจิต และภวังคจิต เป็นต้น ย่อมหมุนเวียนไปในภพอื่นอีก ฉันนั้น ๆ ก็พวกผู้รู้ พิจารณาปฏิสนธิจิตเป็นต้นนี้ (ว…

บทความนี้กล่าวถึงแนวทางในการพิจารณาปฏิสนธิจิตและภวังคจิตในอภิธัมมัตถสังคหะ ซึ่งมีความสำคัญต่อการบรรลุถึงธรรมอันสงบและการหลุดพ้นจากความผูกพันต่างๆ…

…ื่นรู้ความประสงค์ด้วยกาย และตนเองก็รู้ได้ด้วยกาย คือเป็นวิการ แห่งกองที่ยิ่งด้วยวาโยธาตุ ซึ่งเกิดแต่จิตที่ให้เกิดความคิดจะก้าวไป ข้างหน้าเป็นต้น เป็นเหตุทำผลร่วมกันแก่การค้ำจุนเป็นต้น กล่าวคือ กายทวาร เพ…

เนื้อหานี้กล่าวถึงอภิธัมมัตถสังคหบาลีในเรื่องการแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของเจตนาในการกระทำ อาทิ ปาณาติบาต ซึ่งหมายถึงการฆ่าสัตว์, อทินนาทาน ซึ่งหมายถึงการลักขโมย และกาเมสุมิจฉาจาร ซึ่งรวมถึงการประพฤติผ

…าที่ 229 (การทำความเห็นให้ตรง) ฯ [ปุจฉาวิสัชชนาทิฏฐชุกรรมเป็นต้น] ถ้ามีคำท้วงว่า "เมื่อเป็นเช่นนั้น จิตตุปบาทที่เป็นญาณวิปยุต (ปราศจากญาณ) ก็ไม่ได้เป็นบุญกิริยาวัตถุ คือทิฏฐชุกรรมละสิ ?" แก้ว่า "จะไม่ได้…

บทความนี้วิเคราะห์ความสำคัญของจิตและบุญกิริยาวัตถุในอภิธัมมะ โดยเฉพาะการทำความเห็นให้ตรง และความเชื่อมโยงระหว่างการให้และการส่งเสริมบ…

…ทีอันทัสสนะพึงละ บางทีอันภาวนาจึงละอย่าง ๑ ฯ [อธิบายอริยมรรคละอกุศลธรรม] บรรดาอกุศลธรรม ๓ อย่างนั้น จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยทิฏฐิ และสหรคตด้วยวิจิกิจฉา ชื่อว่าธรรมอันทัสสนะพึงละ เพราะความ เป็นธรรมอันโสดาปัต…

ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี พบว่าพูดถึงอกุศลธรรมที่สหรคตและกรรม มีการเจาะลึกถึงความหมายอันซับซ้อนของกรรมแต่ละประเภท โดยเฉพาะการเว้นจากเจตนาที่ไม่ส่งผลให้เกิดปฏิสนธิ เช่น อกุศลกรรมที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุท

…วนาพึงละโดยส่วนเดียว" ฯ สมจริงดังที่ พระองค์ตรัสไว้ว่า "ธรรมเหล่าไหน อันภาวนาจึงละ ธรรมเหล่านี้ คือ จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ชื่อว่าอันภาวนาพึงละ" ดังนี้ เป็นต้น ฯ เพราะเหตุที่ตรัสไว้เช่นนั้น การที่…

…ผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถึงธรรมอันทัสสนะที่ควรละ โดยเฉพาะราคะ โทสะ โมหะ และกิเลส อีกทั้งการภาวนาเกี่ยวกับจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ซึ่งการตรัสเช่นนี้ชี้ให้เห็นว่า จิตตุปบาทที่ดังกล่าวไม่ควรมีการปฏิสนธิ พร…

…ดผล ส่วนอภิญญาไม่ ได้เหตุเช่นนั้น จึงไม่เผล็ดผล" ฯ อีกอย่างหนึ่ง ฌานที่บุคคลให้เกิดด้วยฉันทะ วิริยะ จิตตะ วิมังสา ที่เลว ชื่อว่าปริตตฌาน ฌานที่บุคคลให้เกิดด้วยฉันทะเป็นต้นที่

บทความนี้กล่าวถึงการอธิบายอารมณ์ที่เป็นปริตตฌานและประเภทของฌานต่างๆ โดยอ้างอิงถึงอาภิธัมมัตถสังคหบาลี ศึกษาเกี่ยวกับปริตตฌาน, ปณีตฌาน และมัชฌิมะ รวมถึงการแยกประเภทของฌานที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์และการเสพ

…่มีแห่ง อรูปธรรมเป็นไปนั้น โดยนัยเป็นต้นว่า "สัญญาเป็นดังโรค สัญญา เป็นดังหัวฝี" หรือว่า "น่าติเตียนจิต จิตนี้หนอน่าติเตียนจริง" ดังนี้

…โดยเฉพาะมัชฌิมฌานและปณีตฌาน ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการเข้าถึงอภิญญา จากการเจริญปัญจมฌาน บุคคลสามารถพัฒนาจิตถึงขั้นวิญญาณได้ ที่สำคัญคือการทำความเข้าใจเกี่ยวกับการทำและการเจริญภาวนาที่ถูกต้องในอรูปธรรม ซึ่งท่…

…ง 5 ตาม สมควรแก่ความเกิด โดยนัยที่กำลังจะกล่าวฯ ท่านอาจารย์กระทำไว้ ในใจว่า "ถ้ากุศลกรรมเผล็ดผล กุศลจิตซึ่งบริสุทธิ์ ย่อมเป็นไปใน เวลานั้น ถ้าอกุศลกรรมเผล็ดผล อกุศลจิตซึ่งเศร้าหมอง ย่อมเป็นไป ในเวลานั้น …

…เกี่ยวข้องกับผลของกรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีผลต่อการเกิดใหม่ของวิญญาณ โดยกล่าวถึงสถานการณ์ที่กุศลจิตและอกุศลจิตเกิดขึ้นในเวลาเดียวกัน นอกจากนี้ยังอธิบายถึงจิตสันดานที่โน้มไปในภพที่พึงเกิดขึ้น และความห…

…่ตั้งแห่งปฏิสนธิ)ฯ เหมือนดังที่ท่านอาจารย์ทั้งหลาย กล่าวไว้ว่า "อวิชชาตัณหาและสังขาร ที่เกิดร่วมกับ จิตของเหล่าสัตว์ผู้เกิดในอบาย ปกปิด โทษของอารมณ์ และน้อม (วิญญาณ)

บทนี้กล่าวถึงอวิชชาและตัณหาที่สัมพันธ์กับอนุสัย โดยนำเสนอว่าทั้งสองเป็นเหตุในการเกิดของสังขาร และวิเคราะห์ว่าทั้งหมดนี้มีผลต่อการสร้างความเป็นกรรม รวมถึงอิทธิพลที่ก่อให้เกิดวิญญาณในสภาวะต่างๆ ตัณหาและ

…ดยไม่แปลกกัน ๆ โดยอธิบาย นั้นนั่นแล ท่านธรรมปาลาจารย์จึงได้กล่าวคำนี้ไว้ แม้ในสัจจสังเขปว่า "ปฏิสนธิจิต เว้นกรรมเสีย พึงมีในอารมณ์ ทั้ง ๒ กล่าวคือกรรมนิมิต และคตินิมิต ในทวาร ๕ มีจักขุทวาร เป็นต้น "ฯ แต่…

…ำเสนอการวิเคราะห์ความหมายของกรรมนิมิตและคตินิมิตตามพระธรรมคำสอนในอภิธรรม โดยอธิบายความสำคัญของกรรมในจิตและการเกิดปฏิสนธิในอารมณ์ที่แตกต่างกัน โดยอ้างอิงคำพูดจากอาจารย์สำคัญอย่างท่านธรรมปาลาและพระพุทธโฆษา…

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 257 สองบทว่า ตเทว จิตฺติ ความว่า จิตนั้นนั่นแล เป็นไป เพราะถึง ความเรียกว่าจิตนั้น เพราะภวังคจิตเป็นเช่นเดียวกันกับปฏิสนธ…

ในบทนี้กล่าวถึงความสัมพันธ์ของจิตต่าง ๆ ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยชี้ให้เห็นว่าจิตนั้นมีลักษณะเป็นการเปลี่ยนแปลงที่เชื่อมโยงกันระหว่าง…

…ได้ ยอดเยี่ยม ว่า นิพพาน ดังนี้ ฯ พระตถาคตเจ้าทั้งหลาย ย่อมทรง ประกาศปรมัตถธรรมไว้เพียง ๔ อย่าง คือ จิต ๑ เจตสิก ๑ รูป นิพพาน ๑ ด ด้วยประการฉะนี้ ฯ ปริเฉทที่ ๖ ชื่อว่ารูปสังคหวิภาค ในปกรณ์อภิธัมมัตถสังคห…

บทความนี้นำเสนอเนื้อหาจากอภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยให้รายละเอียดเกี่ยวกับคำอธิบายเบื้องต้นของรูปในโครงสร้างของสังคหะ รวมถึงนิพพาน ซึ่งเรียกว่าโลกุตตระ และมีความสำคัญที่จะต้องเข้

…มารอันพระ พี่เลี้ยงทั้ง ๔ มีหน้าที่อุ้มให้สรงสนาน แต่งพระองค์และถวายอยู่งานพัด เฝ้าประจำแล้ว อันฤดู จิต และอาหารคอยอุปถัมภ์ อันอายุเฝ้าบริบาล

…รทำงานของประสาทรูปที่มีหน้าที่สำคัญในการรับรู้และสัมผัสสิ่งต่าง ๆ และนำพาไปสู่การเข้าใจในธรรมชาติของจิตประสาท

…นอรรถแห่งธาตุทั้งหลายอย่างเดียว ความ ไม่บังเกิดแห่งรูปในภังคขณะ ทรงภาษิต ด้วยสามารถแห่งรูปอันเกิดแต่จิต หรือ ทรงหมายเอารูปภพ เพราะกิริยาที่ ประกอบตามอรรถที่พึงได้นี้ เป็นสภาพ ของยมกปกรณ์ เพราะเหตุนี้นั้น…

…วิภาวีนีฎีกา โดยศึกษานัยที่แสดงในวิภังคปกรณ์ ข้อความที่กล่าวถึงลักษณะแห่งสังขตธรรมและความเกิดขึ้นของจิตในภาคจิตและรูป รวมถึงการอธิบายถึงการทำงานของจิตที่ส่งผลต่อการเกิดหรือไม่เกิดรูปในภังคขณะ การศึกษานี้…

…จัย พิเศษ ในการให้รูปเกิด ย่อมยังรูปให้เกิดไม่ได้ เพราะฉะนั้น ท่าน อาจารย์จึงกล่าวว่า อรูป ฯ เป็น วขจิต ดังนี้ ฯ ก็ปฏิสนธิจิตและ จุติจิต ไม่ใช่เป็นจิตดวงอื่น เพราะรวมอยู่ภายในภวังคจิต ๑๕ นั่นเอง เพราะฉะน…

บทความนี้กล่าวถึงการเกิดของจิตทั้งสองประเภท คือ ปฏิสนธิจิตและจุติจิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งว่าจิตเหล่านี้ไม่มีความสามารถในการทำให้รูปเก…

…เป็นต้นนั้นๆ อัปปนาชวนะ อุดหนุนอิริยาบถแม้นั้น คือค้ำจุนตามที่เป็นไปแล้ว ๆ เหมือนอย่างว่า เมื่อภวังคจิตที่ไม่ถูกวิถีจิตปะปนเป็นไปอยู่ อวัยวะทั้งหลาย ย่อมนิ่ง เฉยอยู่ฉันใด เมื่อจิต ๓๒ เหล่านี้ ที่อาจารย์ก…

…ีนีฎีกา โดยอธิบายถึงความหมายและการทำงานร่วมกันของอิริยาบถและวิญญัติ รวมถึงการเคลื่อนไหวของร่างกายและจิตที่เกี่ยวข้อง อิริยาบถเป็นทางแห่งความเคลื่อนไหว ซึ่งไม่ได้มีแค่การเดินเท่านั้น แต่อาจรวมถึงกิริยาทาง…

…สังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 295 (พรากจากกันไม่ได้) ฯ เพื่อแสดงความพิเศษแห่งคำว่า "จิตที่ช่วย ค้ำจุนอิริยาบถและยังรูปให้เกิดขึ้น" นี้ ท่านอาจารย์จึงทำการถือเอา อิริยาบถและวิญญัติต่างหากจ…

บทความนี้นำเสนอการวิเคราะห์คำว่า 'จิตที่ช่วยค้ำจุนอิริยาบถ' ในบริบทของอภิธัมมัตถ และอธิบายถึงความสำคัญของจิตที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพจิตในพร…