จิต : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 70 / 374

…. วัตถุกาม 1. กิเลสกาม คำว่า “กิเลส” โดยรูปศัพท์ หมายถึง ความชั่วที่แฝงอยู่ในความรู้สึกนึกคิด ทำให้ จิตใจขุ่นมัวไม่บริสุทธิ์ “กาม” หมายถึง ความใคร่ ความอยาก หรือสิ่งที่น่าปรารถนา ดังนั้น “กิเลสกาม” จึงหม…

…์ พระพุทธเจ้าตรัสถึงการใช้ชีวิตแบบฆราวาสที่เกี่ยวข้องกับกาม เช่น กิเลสและวัตถุกาม โดยกามซึ่งส่งผลให้จิตใจขุ่นมัวมี 10 ประเภท อาทิ โลภะ, โทสะ และโมหะ เนื้อหานี้ช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจว่าการบวชเป็นสิ่งที่สูงส…

…นเวทนาในเวทนา คือ ความรู้สึกสุข ทุกข์ หรือไม่สุขไม่ทุกข์ของกายต่างๆ ที่ซ้อนกันอยู่ในกายมนุษย์นี้ 3. จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน หมายถึง การตั้งสติตามเห็นจิตในจิต คือ ดวงจิตของกายต่างๆ ที่ ซ้อนกันอยู่ในกายมนุษ…

…ีวิตของพระภิกษุ โดยเน้นที่โคจรที่ควรปฏิบัติและอโคจรที่ควรหลีกเลี่ยง ซึ่งรวมถึงการตั้งสติในกาย เวทนา จิต และธรรม นอกจากนี้ยังพิจารณาโทษของการเข้าไปในอโคจร เช่น สถานที่บันเทิงต่างๆ ที่อาจทำให้พระภิกษุเสื่อ…

…ทรีย์” นั่นเอง พระภิกษุที่สำรวมมนินทรีย์หรืออินทรีย์ทั้งหลายได้ ย่อมเสวยสุข เพราะกิเลสภายในกล้ำกราย จิตใจไม่ได้ ดังที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่า “ฝนย่อมไม่รั่วรดเรือนที่มุงดีแล้ว ฉันใด ราคะย่อมไม่รั่วเข้…

เนื้อหาเกี่ยวกับการสำรวมมนินทรีย์ที่ทำให้ใจปลอดจากทุกข์และกิเลส โดยการมีสติคุ้มครองใจในการรับรู้ต่างๆ ทั้งนี้ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ชี้แนะแนวทางการรักษามนินทรีย์เพื่อหลีกเลี่ยงจากอภิชฌาและโทมนัสที่เป็

…ายต่างๆ จนต้องก่อกรรมทำเข็ญถึงกับถูกธรณีสูบในที่สุด ก็เพราะขาดสันโดษ นี่เอง เมื่อภิกษุเป็นผู้สันโดษ จิตย่อมคลายความกังวลและความยึดมั่นถือมั่น ย่อมมีความยินดีตามมี ตามได้ จึงสามารถชำระจิตให้บริสุทธิ์จากคว…

บทความนี้กล่าวถึงความสำคัญของการมีสันโดษในพระพุทธศาสนา ที่ช่วยให้ผู้ปฏิบัติสามารถชำระจิตใจให้บริสุทธิ์ จากความกังวลและการยึดมั่นถือมั่น โดยอิงจากพระธรรมเทศนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในบทที่ 6…

…เมื่อปราโมทย์แล้วย่อมเกิดปีติ เมื่อมีปีติในใจ กายย่อมสงบ เธอมี กายสงบแล้ว ย่อมได้เสวยสุข เมื่อมีสุข จิตย่อมตั้งมั่น เธอสงัดจากกาม สงัด จากอกุศลธรรม” 7.2 ละนิวรณ์ได้ ใจย่อมเป็นสมาธิ จากพระดำรัสที่ยกมานี้ …

…ร้างความไม่สงบใจ ทำให้ไม่สามารถตั้งมั่นในสมาธิได้ การละนิวรณ์ทั้ง 5 ประการจะนำไปสู่ความรู้สึกสงบสุข จิตใจที่ตั้งมั่น และความก้าวหน้าในการเจริญภาวนา การเข้าใจนิวรณ์จึงเป็นก้าวแรกที่สำคัญในการบรรลุความดีต่…

…นื้อใจชั้นที่สาม ซ้อนอยู่ในดวงจำ แต่ใสกว่าดวงจำ มีขนาดเท่าดวงตาดำของเรา มีหน้าที่ “คิด” ได้แก่การที่จิตคิดพิจารณาไตร่ตรองเรื่องต่างๆ “ดวงรู้” เป็นเนื้อใจชั้นในสุด ซ้อนอยู่ข้างในดวงคิด แต่ใสกว่าดวงคิด มีข…

…ประกอบด้วย 4 ชั้น คือ ดวงเห็น, ดวงจำ, ดวงคิด, และดวงรู้ ในการสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการคิดและรู้ของจิตใจ นอกจากนี้ยังอธิบายความหมายที่สมบูรณ์ของสมาธิที่ทำให้จิตใจสงบรวมเป็นหนึ่ง และคุณสมบัติของฌานที่เป็…

… เมื่อปราโมทย์แล้วย่อมเกิดปีติ เมื่อมีปีติ ในใจ กายย่อมสงบ เธอมีกายสงบแล้วย่อมได้เสวยสุข เมื่อมีสุข จิตย่อมตั้งมั่น เธอสงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม บรรลุ “ปฐมฌาน” มีวิตก มีวิจาร มีปีติ และสุขเกิดแต่วิเวกอ…

…อธิบายถึงการปฏิบัติภาวนาโดยเฉพาะการบรรลุฌานต่างๆ ผู้ปฏิบัติจะสามารถละนิวรณ์ทั้ง 5 ได้ ทำให้กายสงบและจิตตั้งมั่นเป็นสมาธิอย่างสูงสุด จากการบรรลุแต่ละฌาน ส่งผลให้เกิดความสงบสุขและความเพลิดเพลินในจิตใจ จากก…

…ปากน้ำ ภาษีเจริญ มาขยายความไว้ในที่นี้ “สมาธิเบื้องต่ำในทางปฏิบัติ” หมายถึง การสละอารมณ์ไม่ให้ติดกับจิต ตัวอย่างเช่น เวลานอน หากมีอารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งใน 6 อย่าง (รูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส ธรรมารมณ์) ต…

…สูงซึ่งเป็นสภาวะที่เกิดจากการบรรลฌานทั้ง 4 ขั้นตอนในการปฏิบัติสมาธิ คือ การสละอารมณ์เพื่อลดสิ่งรบกวนจิตใจ เพื่อเข้าถึงความสงบที่ลึกซึ้งและตีขึ้นไปสู่งค์ประกอบทางจิตวิญญาณ อธิบายโดยหลวงพ่อวัดปากน้ำ เน้นว่…

…กันไปคนละทาง เหล่านี้เป็นธรรมดาโลก ดังที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสกับ พระเจ้าอชาตศัตรูว่า “ภิกษุ เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส นุ่มนวล ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่…

เนื้อหานี้อธิบายถึงความสำคัญของมหาภูต 4 ที่ประกอบขึ้นเป็นกายมนุษย์ และความเชื่อมโยงระหว่างรูปและวิญญาณตามที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัส การเจริญภาวนาและการเข้าถึงญาณทัสสนะหรือวิปัสสนาญาณ เป็นขั้นตอนที่ทำใ

8.3 สามัญญผลลำดับที่ 2 เมื่อผู้เจริญภาวนาบรรลุวิปัสสนาญาณแล้ว ถ้ายังสามารถประคับประคองจิตให้เป็นสมาธิ แน่วแน่ ต่อไปอีก จิตย่อมบริสุทธิ์ยิ่งขึ้น ผ่องแผ้ว สุกสว่างยิ่งขึ้น ปราศจากกิเลสและอุปก…

บทความนี้พูดถึงการบรรลุวิปัสสนาญาณและการประคับประคองจิตให้เป็นสมาธิ เพื่อให้จิตบริสุทธิ์และเกิดฤทธิ์ทางใจ หรือมโนมยิทธิ โดยอิงจากคำสอนของพระพุทธเจ้า ภิกษุท…

…มยิทธิ” ก็ฉันนั้น 8.4 สามัญญผลลำดับที่ 3 เมื่อผู้เจริญภาวนาบรรลุ “มโนมยิทธิ” แล้ว ถ้ายังสามารถประคองจิตให้เป็นสมาธิแน่วแน่ต่อไปอีก จิตย่อมบริสุทธิ์ยิ่งขึ้น ผ่องแผ้วสุกสว่างยิ่งขึ้น ย่อมปราศจากกิเลสและอุป…

บทความนี้พูดถึงการบรรลุถึงมโนมยิทธิ โดยเมื่อผู้เจริญภาวนาเข้าถึงระดับนี้แล้ว จิตจะบริสุทธิ์มากยิ่งขึ้น และสามารถแสดงฤทธิ์ต่างๆ ได้มากมาย เช่น การทำให้คนเดียวเป็นหลายคน หรือเหาะเหิน…

การน้อมจิตไปเพื่อแสดงฤทธิ์ ซึ่งเป็นสามัญญผลลำดับที่ 3 นี้ มีศัพท์โดย เฉพาะว่า “เป็น ผลพลอยได้จากการที่จิตบริสุ…

บทความนี้กล่าวถึงการน้อมจิตและอิทธิวิธีที่เกิดจากการเจริญภาวนา โดยเมื่อจิตมีสมาธิและบริสุทธิ์ย่อมทำให้สามารถรับรู้เสียงทิพย์และ…

…หนด รู้ใจของผู้อื่น หรือสัตว์อื่น เช่น รู้ว่าผู้อื่นกำลังคิดอะไรอยู่ รู้ว่าบุคคลใดมีภูมิหรือชั้นแห่งจิตอยู่ในระดับใด มีสมาธิหรือไม่ ดังมีเรื่องปรากฏอยู่ในอาฬวกสูตรว่า “สมัยหนึ่ง อาฬวกยักษ์ไปเฝ้าพระสัมมาส…

…ึงการรู้ใจผู้อื่นโดยการใช้ญาณกำหนดรู้ ซึ่งเป็นความสามารถของพระพุทธเจ้าที่สามารถรับรู้ความคิดและสภาวะจิตของผู้อื่นได้ เช่น การเข้าใจถึงความรู้สึกของสัตว์และบุคคลอื่นเมื่อจิตสะอาดไร้ซึ่งกิเลส นอกจากนี้ยังม…

…ิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส นุ่มนวล ควรแก่การงาน ตั้งมั่นไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้มน้อมจิตไปเพื่อ “เจโตปริยญาณ” เธอย่อมกำหนด รู้ใจของสัตว์อื่น ของบุคคลอื่นด้วยใจ (ดังกล่าวแล้ว) มหาบพิตร นี้แ…

การพัฒนาจิตให้บริสุทธิ์และสมาธิเป็นสิ่งสำคัญในพระพุทธศาสนา ด้วยการบริหารจิตให้เป็นหนึ่ง ทำให้สามารถระลึกถึงชาติ…

…ั้น ได้นิ่งอย่างนั้น แล้วเรากลับจากบ้านนั้น มาสู่บ้านของตนตามเดิม ดังนี้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นแล เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส นุ่มนวล ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่…

…หาเกี่ยวกับปุพเพนิวาสานุสสติญาณซึ่งเป็นญาณที่ทำให้ระลึกชาติแต่หนหลัง โดยมีการเปรียบเทียบความเจริญทางจิตที่บริสุทธิ์ เช่นเดียวกับการจากบ้านไปกลับ การมีสมาธิในจิต ช่วยให้เห็นการเกิดและการตายของสัตว์ผู้มีกร…

…ี้ออกนอกบ้าน คนเหล่านี้เดินตามถนน คนเหล่านี้นั่งอยู่ ท่ามกลางทาง 3 แพร่งฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นแล เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่อง แผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส นุ่มนวล ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว อ…

…ต่างกันระหว่างชนผู้คนเมื่อเข้าหรือออกจากบ้าน ขณะเดียวกัน ผู้ที่เจริญภาวนาอย่างต่อเนื่องจะสามารถพัฒนาจิตใจให้ใสบริสุทธิ์ จนบรรลุอรหัตตผลและเห็นรู้ถึงอริยสัจ 4 โดยไม่ถูกครอบงำจากอุปกิเลสหรือกิเลสอันใด.

“ภิกษุนั้น เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส นุ่มนวล ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว อย…

บทความนี้กล่าวถึงการเจริญภาวนาเพื่อให้จิตใจบริสุทธิ์และหลุดพ้นจากอาสวะที่ทำให้เกิดทุกข์ อธิบายถึงการเข้าถึงอาสวักขยญาณซึ่งคือความรู้ที่สามารถ…

…ม่เที่ยวออกปากขอโน่น ขอนี่จากญาติโยม หากพระภิกษุเป็นผู้สันโดษ ย่อมเป็นที่ตั้งแห่งศรัทธา ทั้งยังทำให้จิตใจคลายจาก ความกังวล และความยึดมั่นถือมั่น สามารถชำระจิตใจให้บริสุทธิ์ได้โดยง่าย 8) ละนิวรณ์ 5 ได้ ข้…

บทความนี้อธิบายถึงการรักษาใจให้พ้นจากอภิชฌาและโทมนัส โดยการสำรวมอินทรีย์และพัฒนาจิตใจ รวมถึงคุณลักษณะของพระภิกษุที่ดีที่สามารถละนิวรณ์ 5 และบรรลุรูปฌาน พระพุทธศาสนายังเน้นความสำคัญของ…

…ตายแล้ว ไม่สูญ จึงคิดสร้างบุญไว้สำหรับชีวิตหน้า โดยการบำรุงสมณพราหมณ์ สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นลักษณะของ จิตใจที่พัฒนาสูงขึ้น ดังที่พระเจ้าอชาตศัตรูทูลพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “ผู้คนทั่วไปต่างก็อาศัยความรู้ ควา…

…การสร้างบุญเพื่ออนาคต การมีสัมมาทิฏฐิถือเป็นสิ่งสำคัญที่จะนำไปสู่ชีวิตที่มีความสุขและหมายถึงการพัฒนาจิตใจตนเอง

…สกปรกมากขึ้น นอกจากจะเป็นที่รังเกียจของผู้อื่นแล้ว ยังจะเป็น บ่อเกิดของโรคต่างๆ อีกด้วย ข้อนี้ฉันใด จิตใจคนเราก็ฉันนั้น เมื่อจิตใจเศร้าหมองขุ่นมัว เราก็จำเป็นต้อง ชำระให้บริสุทธิ์ หากปล่อยทิ้งไว้ อาสวกิเ…

เมื่อจิตใจเศร้าหมองเกิดขึ้น หากปล่อยไว้อาจนำไปสู่การกระทำที่ผิดศีลธรรมและบาป พระพุทธเจ้าสอนว่า การชำระล้างจิ…