ดังนี้ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 99 / 312

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 126 เตสุ ปน ดังนี้เป็นต้น เพื่อประมวลแสดงจิตที่ท่านกล่าวไว้แล้วโดย ความต่างแห่งกิจอย่างนี้นั่นแล ด้วยอำนาจแห่งการนับกิ…

บทนี้เน้นว่า บัณฑิตควรแสดงจิตและกิจที่มีปฏิสนธิอย่างแตกต่างตามประเภทและฐาน โดยใช้ทวารเป็นแนวทางในการเข้าใจจิตในการปฏิบัติธรรม ซึ่งมีการจำแนกออกเป็นกิจตามลำดับ มีการอธิบายถึงตาและจิตที่เป็นทวารและท่านพ

…ย เหมือนอารมณ์ของชวนจิตที่เป็นไปในส่วนก่อนแต่ใกล้จะตาย ก็หามิได้ จึงกล่าวว่า ยถาสมุภวํ ฯ เปฯ สมฺมติ ดังนี้ 1 [อธิบายอารมณ์ของจิตที่เป็นไปทางมโนทวาร] บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ยถาสมุภวํ ความว่า โดยความสม ควรแก่…

บทนี้พูดถึงอารมณ์ของจิตที่พ้นจากทวาร ที่กล่าวถึงลักษณะและอวิหารณ์ของจิต ไม่ให้ยึดถืออารมณ์ที่เป็นอดีตหรือปัจจุบัน โดยอธิบายถึงความสำคัญของการเป็นอารมณ์และกรรมที่เกี่ยวข้องกับจิต จึงพิจารณาว่าอารมณ์ที่

…ารย์จึงดูอารมณ์ ของปฏิสนธินั้นผิด ด้วยเติม เยฮุยเยน ศัพท์ เข้าในคำว่า เยฮุยฺเยน ภวนฺตเร ฉทวารคฺคหิต ดังนี้ ฯ จริงอยู่ อารมณ์มีกรรมนิมิตเป็นต้น ย่อมปรากฏแก่ปฏิสนธิของเหล่าอสัญญีสัตว์นั้น ด้วยกำลังแห่งกรรมอย่…

บทความนี้สำรวจเนื้อหาเกี่ยวกับมโนทวารและอารมณ์จิตในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยอธิบายความหมายของกรรมนิมิตและปฏิสนธิจิต, รวมถึงความเข้าใจเกี่ยวกับกรรมของสัตว์ในอดีตและการสร้างอารมณ์จากกรรมในอนาคต โดยนำเสนอม

…ภาพเล็ก น้อย เพราะเหตุนั้น จึงเว้นโลกุตตรธรรม ๕ อย่างเสียแล้ว ปรารภ อารมณ์มีภูมิ ๒ และบัญญัติเป็นไป ดังนี้ จึงกล่าวว่า อกุสลานิ เจว เป็นต้น ฯ [จิตต่างภูมิมีอารมณ์ต่างกัน พึงทราบสันนิษฐานว่า ก็บรรดาจิต ๒๐ เห…

ในหน้านี้พูดถึงความเข้าใจในตัณหาที่เกิดจากความโลภและแสดงถึงความเห็นต่างของจิตที่มีอารมณ์แตกต่างกัน โดยมีการแบ่งแยกอารมณ์ตามประเภทของจิตและการใช้กรรมฐานในการบำเพ็ญธรรม เช่น การบูชาพระเจดีย์และการแจกบิณ

…ณ์ ในเวลาที่พิจารณา ฌานที่ชำนาญยิ่ง มีบัญญัติเป็นอารมณ์ ในเวลาบริกรรมในนิมิตคือ กสิณเป็นต้นเป็นอาทิ ดังนี้ 1 ้ จิต ๕ เหล่านี้ ชื่อมีอารมณ์ที่เว้นจากอรหัตตมรรคและอรหัตต ผล เพราะเป็นไปในสันดานแก่งพระเสขะและปุ…

เนื้อหานี้กล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างจิตและอารมณ์ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยนำเสนอเรื่องปฏิฆะ, กามาวจรธรรม, มหัคคตธรรม และบัญญัติธรรม เป็นอารมณ์ที่เกี่ยวข้องกับความไม่สงบและความไม่ตกลงในจิตของพระเสขะและ

…มัตถสังคหะนี้ ท่าน พระอนุรุทธาจารย์กล่าวจิตทั้ง ๒ ดวงไว้โดยไม่แปลกกันว่า เมื่อภวังค์จิต ไหว ๒ ครั้ง ดังนี้ ฯ [อธิบายอุปมาภวังคจิตไหว] มีคำถามสอดเข้ามาว่า ก็เมื่อรูปเป็นต้นกระทบที่ประสาทแล้ว วิญญาณที่อาศัยใน…

บทนี้พูดถึงภวังคัปัจเฉทะซึ่งเกิดจากการตัดภวังคสันติ โดยเฉพาะการอภิปรายเกี่ยวกับการเชื่อมโยงระหว่างรูปที่กระทบประสาทและภวังคที่อาศัยหทัยวัตถุ การเปรียบเทียบด้วยแมลงวันที่จับอยู่กับก้อนกรวดเพื่ออธิบายกา

…ณ์ชื่อว่าอภิธัมมาวตารเป็นต้น อธิบายอย่างนี้แล้ว จึงสังวรรณนาความอย่างนี้ว่า ๒ ครั้งบ้าง ๓ ครั้งบ้าง ดังนี้ ฯ สอง 2 ฯ บทว่า โวฏฺฐพฺพนเมว ปวตฺตติ ความว่า โวฏฐัพพนจิตเท่านั้น ย่อมเกิดขึ้นบ่อย ๆ ๆ แต่ว่า ความเป…

บทนี้อธิบายถึงความเป็นไปของจิตในปริตตารมณ์ ซึ่งอานันทาจารย์ชี้ให้เห็นถึงการมีอาวัชชนะเป็นอนันตรปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดจิต แต่ไม่สามารถกำหนดจากความเป็นไปหลายครั้งได้ทั้งหมด เนื้อหายังกล่าวถึงความสำคัญ

…าภวังคุปัจ เฉทะ แม้ในหนหลัง ในอธิการแห่งอติปริตตารมณ์นี้ ท่านอาจารย์ จึงกล่าวคำว่า ไม่มีวิถีจิตเกิด ดังนี้ ไว้โดยไม่แปลกกันฯ ปัจฉิมวาระ เท่านั้น ท่านอนุรุทธาจารย์กล่าวไว้ ในปกรณ์อภิธัมมัตถสังคหะนี้ ด้วยอำนา…

เนื้อหานี้สื่อถึงหลักการทางอภิธัมมะ เกี่ยวกับวิบากและการเกิดของวิถีจิต ซึ่งได้รับการอธิบายโดยนักปราชญ์ที่อ้างอิงจากอรรถกถาต่างๆ โดยเฉพาะในเรื่อง 'โวฏฐัพพนะ' และบทวิเคราะห์ของอาจารย์อนุรุทธาเกี่ยวกับจิ

…มัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 168 วิถีสมาบัติ ไม่มีบ่อยครั้ง เพราะฉะนั้น ท่านจึงกล่าวคำว่า อปุปนาวสาเน ดังนี้ไว้อีก ฯ ได้ยินว่า พวกนิกายันตริกะ (พวกภิกษุนิกายอื่นจากพวก มหาวิหาร) พรรณนาความเป็นไปแม้แห่งกามาวจร…

ในเนื้อหานี้ได้พูดถึงการวิเคราะห์อภิธัมมัตถที่เกี่ยวข้องกับชวนะในระดับต่างๆ โดยเฉพาะการชวนะที่ประกอบด้วยญาณทั้ง 4 ซึ่งเกี่ยวข้องกับมายาและความจริงทางศาสนา นอกจากนี้ยังมีการเปรียบเทียบระหว่างนิกายต่างๆ

… โดย บาลีมีอาทิว่า ธรรมที่ประกอบด้วยสุขเวทนา เป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัย แก่ธรรมที่ประกอบด้วยสุขเวทนา ดังนี้ ฯ ก็ถ้าว่า โสมนัสจะพึงบังเกิด ขึ้นในลำดับแห่งโทมนัสหรือโทมนัสจะพึงเกิดขึ้นในลำดับแห่งโสมนัส ไซร้ จะ…

ในหนังสือ 'อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา' หน้าที่ 172 กล่าวถึงระบบการจำแนกเวทนาเป็นสองประเภท ได้แก่สุขเวทนาและทุกขเวทนา พระพุทธองค์ตรัสถึงวาระแห่งอนันตรปัจจัยที่มีอยู่สำหรับธรรมที่ประก

… แต่การกำหนดตทารมณ์ ซึ่งเป็นไปโดยนัยที่อาทิว่า ตทารมณ์ที่ประกอบด้วยญาณ มีต่อจากชวนะอันประกอบด้วยญาณ ดังนี้ เป็นเรื่องที่ไม่แน่นอน ๆ จริงอยู่ บางครั้งเมื่อกุศลชวนะของ บุคคลผู้สั่งสมแล้วในอกุศลชวนะโดยมาก แล่น…

เนื้อหาในหลักพระอภิธรรมเกี่ยวกับชวนะทั้งกุศลและอกุศล ที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดตทาลัมพนะ โดยชวนะที่ผสมด้วยอุเบกขา การวิเคราะห์สถานะที่ไม่เปลี่ยนแปลงของชวนะต่อการเข้าใจว่าตทารมณ์อาจแปรผันได้ อันส่งผลกระท

…ารย์อนุญาตไว้ แล้วโดยอรรถ (โดยอธิบาย) ฯ เพราะเหตุนั้น ท่านอาจารย์จึงได้กล่าว คำมีอาทิว่า ทุคคติยมปน ดังนี้ 1 บทว่า ติเหตุเกสุ ความว่า บรรดาบุคคล 8 จำพวก เป็นต้น มีเหตุ ๒ ด้วยอำนาจอโลภะ อโทสะ อโมหะ ที่สหรคต

เนื้อหาเกี่ยวกับอภิธัมมัตถสังคหะและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา เรียบเรียงการอภิปรายของอาจารย์เสนอบุคคล 8 ประเภทและคำอธิบายเกี่ยวกับวิบากที่ประกอบด้วยญาณที่แตกต่างกัน โดยมีอาจารย์จำนวนมากเห็นพ้องหรือแตกต่าง

…ะมวลแสดงชวนะที่ได้ชวนะที่ได้อยู่แก่บุคคลเหล่านั้นโดยครบถ้วน ท่านอาจารย์ จึงกล่าวคำมีอาทิว่า อเสกขาน ดังนี้ ฯ บัณฑิตพึงแสดงวิถีจิต ๔๔ ดวง ของพระขีณาสพผู้ชื่อว่าอเสขะ เพราะเป็นผู้ทำให้บริบูรณ์เต็มที่ใน สิกขาท…

บทนี้กล่าวถึงการศึกษาถึงความเข้าใจในอภิธรรมเกี่ยวกับปฏิสนธิวิญญาณและคำว่า ทิฏฐิ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการศึกษาของพระขีณาสพและสภาพจิตของพระอริยบุคคลในมรรคและผล โดยเน้นช่วงสำคัญเกี่ยวกับการเข้าถึงความเป็นบุค

…นแล เพราะฉะนั้น ลด อกุศลวิบากจิตเหล่านั้นออกแล้ว ในรูปภพจึงได้วิถีจิตเพียง ๖๐ กับ กามาวจรวิบากจิต ๕ ดังนี้ ฯ แต่ว่าใคร ๆ ไม่อาจพูดว่า ในโลกนี้ อนิฏฐารมณ์ไม่เกิดแก่พวกพรหม แม้ผู้ดำรงอยู่ในภพนั้น แล้ว มองดูโล…

เนื้อหานี้กล่าวถึงจิตในภพต่าง ๆ ที่มีการพิจารณาและวิเคราะห์ตามอภิธัมมิติ โดยเฉพาะในกามภพและรูปภพ รวมถึงความแตกต่างของวิถีจิตในแต่ละภพ และการมีอยู่ของอนิฏฐารมณ์ในโลกแห่งวิบากจิต ซึ่งเป็นการแสดงถึงลักษณ

… มีภูมิ ๔ เป็นต้น] ๔ ในวิถีมุตตสังคหะ (คือการสงเคราะห์จิตที่พ้นจากวิถี) บัณฑิต พึงทราบจตุกกะ ๔ หมวด ดังนี้ คือ ภูมิ ๔ ปฏิสนธิ ๔ กรรม ๔ ความเกิดแห่งมรณะ ๔ ฯ บรรดาจตุกกะ ๔ หมวดเหล่านั้น ชื่อว่า ภูมิ มี ๔ คือ …

ในบทที่ 5 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี นี้เฉลยแนวคิดเรื่องวิถีมุตตสังคหะ และจตุกกะ ๔ หมวดต่าง ๆ ที่สำคัญอย่างยิ่งสำหรับผู้ศึกษาพุทธศาสนา เพื่อให้เข้าใจเกี่ยวกับภูมิ ๔ ที่ทำให้เกิดการเวียนว่ายตายเกิดได้อย่าง

…ระพุทธดำรัสนี้ว่า "ผู้ที่เป็นอยู่นานก็อยู่ได้เพียง ๑๐๐ ปี หรือเกินไปบ้างเล็กน้อย แต่ไม่ ถึง ๒๐๐ ปี" ดังนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมายเอาหมู่มนุษย์ผู้เกิด อยู่ในกาลทุกวันนี้ ฯ 9 สองบทว่า ทิพฺพานิ ปญฺจวสฺสสตา…

ในเนื้อหานี้กล่าวถึงการกำหนดอายุของมนุษย์และเทวดา ความยาวของการดำรงอยู่ในภุมมเทวดา บางชนิดมีอายุได้แค่ 9 วันในขณะที่บางชนิดอาจอยู่ได้จนถึงชั่วกัลป์ ทว่ามนุษย์ถือว่ามีอายุเฉลี่ยไม่เกิน 200 ปี พระพุทธเจ

…อาจารย์เมื่อจะแสดงประมาณ อายุของเทวดา โดยการนับปีของมนุษย์เสียเอง จึงได้กล่าวคำเป็นต้นว่า "นวสตญฺจ" ดังนี้ ฯ สัมพันธ์ความว่า "๕๒๑ โกฏิปีกับ 5 ล้านปี เป็นประมาณอายุในพวกเทวดาชั้นวสวัดดี" ฯ

เนื้อหาครอบคลุมการนับปีตามอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยแสดงความแตกต่างระหว่างอายุของมนุษย์และเทวดาในแต่ละชั้น เช่น อายุของเทวดาชั้นจาตุมมหาราชิกา, ดวงดึงส์, ยามา, ดุสิต, นิมมานรตีน และปรนิมมิตวสวัตตีน โดยกา

…ั้น เพื่อจะแสดงการกำหนดโดย ความเป็นไปโดยมาก ท่านอาจารย์จึงได้กล่าวไว้ว่า "เพราะความเป็น ๆ ไปโดยมาก" ดังนี้ ฯ แท้จริง กายกรรมย่อมเป็นไปในกายทวารเท่านั้น มาก ในวจีทวารน้อย ๆ เพราะเหตุที่เป็นไปมากในกายทวารอย่า…

เนื้อหาในบทความนี้กล่าวถึงการกำหนดกรรมและทวาร โดยอธิบายถึงความหมายและความสัมพันธ์ระหว่างกายกรรมและวจีกรรม กายกรรมมีส่วนเกี่ยวข้องกับการกระทำทางกาย ในขณะที่วจีกรรมเกี่ยวข้องกับการกระทำผ่านคำพูด ตัวอย่า

…๓ อย่าง (คือ กายกรรม วจีกรรม และมโนกรรม) ก็ย่อมเกิดขึ้นด้วยความนิยม ๓ อย่าง (คือ ทาน ศีล และภาวนา)" ดังนี้ จึงกล่าวว่า "อนึ่ง กามาวจรกุศล ย่อมมี ๓ อย่าง ด้วยอำนาจแห่งทาน ศีล และภาวนา" ฯ จริงอยู่ บรรดาบุญกิร…

บทนี้สอนเกี่ยวกับโทสมูลจิตซึ่งหมายถึงจิตที่มีโทสะเป็นมูล พร้อมกับการริบทรัพย์ของพระราชาเพื่อปราบคนชั่วตามกฎหมาย นอกจากนี้ยังกล่าวถึงการใช้สอยของจากบุญกิริยาวัตถุและการรักษาศีลที่เกี่ยวข้องกับกรรมและผล

…ฏิสนธิมาให้ ฯ มีคำถามสอดเข้ามาว่า "ก็คำนี้ว่า "กรรมที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ไม่มีการให้ปฏิสนธิเป็นสภาพ" ดังนี้ พวกเราจะพึงรู้ได้อย่างไร ?" แก้ว่า "รู้ได้ เพราะกรรม ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ไม่มีในหมวดธรรมที่ทัสสนะจ…

ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี พบว่าพูดถึงอกุศลธรรมที่สหรคตและกรรม มีการเจาะลึกถึงความหมายอันซับซ้อนของกรรมแต่ละประเภท โดยเฉพาะการเว้นจากเจตนาที่ไม่ส่งผลให้เกิดปฏิสนธิ เช่น อกุศลกรรมที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุท