บุ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 385 / 715

…กลับมาในมนุษยโลกนี้อีกครั้งเดียว ฯ มรรคจิต ของพระสกทาคามีนั้น ชื่อว่าสกทาคามีมรรคจิต ฯ เฉพาะพระอริย บุคคลผู้ตั้งอยู่ในผล ชื่อว่าพระสกทาคามี เพราะพระอริยบุคคลผู้มี ความพร้อมเพรียงด้วยมรรค ไม่มีการมาด้วยอ…

…รั้งเดียว และรายละเอียดเกี่ยวกับมรรคจิตที่พระสกทาคามีและพระอนาคามีมีส่วนร่วม การแยกแยะมรรคของพระอริยบุคคลทั้งสาม ได้แก่ สกทาคามี, อนาคามี และอรหันต์ พร้อมความสำคัญของอรหัตตมรรค เป็นการสรุปนัยของมรรค ๔ โ…

… - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 85 อาจารย์ทั้งหลายอย่างนี้คือ อันที่จริง บุคคลเชื่อในพระผู้มีพระภาคว่า พระผู้มีพระภาคทรงแทงตลอดลักษณะแห่งธรรมทั้งหลาย ตามเป็นจริง นั้น ๆ โดยสภา…

เนื้อหานี้อธิบายถึงการเรียนรู้และความเข้าใจในธรรมของพระผู้มีพระภาค รวมถึงการพยายามบรรลุธรรมด้วยความเพียรและการศึกษา ธรรมทุกประเภทที่ได้รับการแจกจ่ายสอดคล้องกับความจริง เสนอแนะเกี่ยวกับคุณสมบัติของเจตส

… หน้าที่ 87 ด้วยอำนาจการถือเอาอารมณ์ ก็เป็นโดยอาการ คือปิดบังสภาพ ตามเป็นจริงของอารมณ์นั้นทีเดียว ฯ บุคคล หรือหมวดธรรมที่ชื่อว่าอหิริกะ เพราะอรรถว่า ไม่ละอาย ภาวะแห่งบุคคลหรือแห่งหมวดธรรมที่ไม่มีความละอ…

…ขณะที่อโนตตัปปะหมายถึงการไม่รู้สึกกลัวต่อผลแห่งการกระทำที่ผิด. ผลของการไม่มีอหิริและอโนตัปปะส่งผลให้บุคคลไม่สามารถแยกแยะระหว่างความถูกต้องและความผิดได้, เหมือนกับสุกรที่ไม่รู้สึกเกลียดต่อสิ่งที่ไม่ดี. ใ…

…นั้น มีการ ปกปิดสมบัติของตนเป็นลักษณะ ฯ ๆ ชนทั้งหลายย่อมพูดกันว่า กรรมที่ชื่อว่ากุกกตะ เพราะอรรถว่า บุคคลทำอย่างน่าเกลียด ได้แก่ทุจริตที่กระทำแล้วและสุจริตที่มิได้กระทำฯ แท้จริง กรรมแม้ที่ มิได้กระทำ ชน…

ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี กล่าวถึงความแตกต่างระหว่างญาณและทิฏฐิ โดยญาณรู้อารมณ์ตามความเป็นจริง ในขณะที่ทิฏฐิละสภาพที่ไม่มีจริง การมีมานะนั้นแสดงถึงการสำคัญตัวเอง ในขณะที่โทสะก็มีลักษณะของการประทุษร้าย ส่ว

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา - หน้าที่ 90 [มิทธะไม่ใช่รูป] บุคคลบางพวกกล่าวว่า แม้มิทธะก็เป็นรูป คำนั้นไม่ถูก เพราะพระผู้มีพระภาคตรัส มิทธะไว้ในหมวดอกุศลธรรมที่ค…

ในหน้าที่ 90 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา มีข้อถกเถียงเกี่ยวกับมิทธะว่ามิทธะเป็นรูปหรือไม่ แสดงให้เห็นว่าพระพุทธเจ้าตรัสมิทธะในหมวดอกุศลธรรมที่ควรละ มิทธะนี้ถูกจัดอยู่ในกลุ่มนิวรณ์

…ธารณาเจตสิก ฯ 4 [อธิบายวิรัติเจตสิก] ન วิรัติที่ชื่อว่าสัมมาวาจา เพราะอรรถว่า เป็นเครื่องพูดชอบแห่ง บุคคล ได้แก่ความงดเว้นจากวจีทุจริตฯ สัมมาวาจานั้น มี ๔ อย่างคือ เจตนาเครื่องงดเว้นจากการพูดเท็จ ๑ เจตน…

…ม โดยการอธิบายถึงการเกิดขึ้นของความสงบในจิตและกาย ซึ่งมีความสำคัญในด้านการปฏิบัติธรรม ภายในข้อความระบุถึงความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยที่ทำให้เกิดความสงบและความกระวนกระวาย แตกต่างกันในทางอภิธรรม ตามที่พระผู…

…อบรรดา สังคหะ 5 อย่าง เหล่านั้นๆ ન พระราชวรญาณมุนี ต่อมาเป็นพระเทพวราภรณ์ (เปลี่ยน ปุณโณ ป.ธ.๕) วัด บุรณศิริมาตยาราม พระนคร แปล

…ายรายละเอียดที่เกี่ยวข้องที่มีความสำคัญและสามารถทำความเข้าใจการทำงานของจิตได้อย่างชัดเจน รวมถึงการระบุธรรมที่สำคัญที่มาจากจิตตุปบาท ดังนั้นจึงขอเสนอการศึกษาและการเรียนรู้เพื่อให้เกิดความเข้าใจในธรรมเหล่…

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 139 บุคคลอื่น และเพราะพระพุทธเจ้าและพระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลาย ไม่ เกิดในที่อื่นนอกจากมนุษยโลกฯ หสนจิต และร…

ข้อความนี้เสนอการศึกษาเกี่ยวกับจิตและวิญญาณธาตุตามอภิธัมม ซึ่งชี้ถึงการเกิดและธรรมชาติของจิตในสภาวะต่างๆ โดยเฉพาะในมนุษยโลก และแยกแยะประเภทของจิตตามกฎแห่งธรรมชาติ โดยการอ้างอิงถึงวัตถุและภาวะที่ส่งผลต

… จักกล่าวการประมวลชื่อว่า ปวัติสังคหะ ที่ท่านกำหนดด้วยจิตดวงก่อน และดวงหลัง โดยความต่างแห่งภูมิ และ บุคคล ในปฏิสนธิกาล และปวัติกาล ตามสมควรแก่ความเป็นไปโดยย่อ ฯ คือ อย่างไร ? ๆ พึงทราบนักกะ 5 หมวด ในวิถ…

เนื้อหานี้กล่าวถึงการศึกษาวิถีสังคหวิภาคในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยเน้นการประมวลจิตตุปบาทและการกำหนดสิ่งต่างๆ ในการวิเคราะห์ซึ่งแบ่งออกเป็นนักกะ 5 หมวด ได้แก่ วัตถุ ทวาร อารมณ์ วิญญาณ วิถี และวิสัยปวัติ

…มาวจรสัตว์เหมือนกันในที่สุดแห่งกามาวจรชวนะ ฉะนี้แล ฯ [สังคหคาถา] ในกามภพ เมื่อมีความนิยมชวนะ สัตว์ (บุคคล) และอารมณ์ ท่านก็กล่าว ตทาลัมพนะไว้แต่ในวิภูตารมณ์ และ อติมหันตารมณ์เท่านั้น ๆ นี้เป็นตทาลัมพนนิ…

ในหน้าที่ 146 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี กล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างตทาลัมพนะและสันตีรณะที่มีการสหรคตด้วยโสมนัส โดยเน้นว่าตทาลัมพนะที่มีโสมนัสจะเกิดขึ้นในกิริยาชวนะที่แตกต่างกัน ในขณะที่การเกิดตทาลัมพนะที

…ผู้มีพระภาคเจ้า มี ๔ หรือ ๕ ในเวลาเป็นไป รวดเร็ว ในกาลทำยมกปาฏิหาริย์เป็นต้น ดังนี้บ้าง ฯ แต่สำหรับ บุคคลผู้เริ่มแรก มหัคคตชวนะ และอภิญญาชวนะ ในปฐมอัปปนา แล่นไปคราวเดียวเท่านั้น แม้ในกาลทุกเมื่อ ฯ ต่อจา…

ในอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกานี้ เนื้อหาพูดถึงการเกิดและลักษณะของจิต การปรากฏของจิตในช่วงเวลาต่าง ๆ ทั้งในปัจจเวกขณจิต ในเวลาที่มีการปฏิบัติธรรม และกรรมวิธีในการเข้าถึงนิโรธสมาบัติ โด

…ี และอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา - หน้าที่ 148 ก็แลในวิถีสังคหะนี้ กิริยาชวนะและอัปปนาชวนะ ย่อมไม่ได้แก่ บุคคลผู้มีเหตุ ๒ และผู้ไม่มีเหตุฯ อนึ่ง วิบากที่ประกอบด้วยญาณ ย่อมได้ในสุคติภูมิเช่นกันฯ ก็แลมหาวิบากท…

…นบทนี้นำเสนอรายละเอียดเกี่ยวกับวิถีจิตในอภิธัมมัตถสังคหะ โดยอธิบายถึงกิริยาชวนะและอัปปนาชวนะที่มีต่อบุคคลในแต่ละประเภท รวมถึงการเข้าถึงวิบากและการแสดงถึงความต่างของบุคคลในโลกุตตรชวนะซึ่งเกิดขึ้นเฉพาะพระ…

…โยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 160 [อธิบายอุปมาวิถีวิติ] 0 ได้ยินว่า บุรุษคนหนึ่ง นอนคลุมตัวตลอดศีรษะอยู่ที่โคนต้น มะม่วงที่มีผล ตื่นขึ้นด้วยเสียงมะม่วงผล ๑ ซึ่งหล่นลงในที…

บทความนี้นำเสนอการตีความเกี่ยวกับอุปมาในการดำเนินชีวิต ซึ่งเปรียบเทียบเหตุการณ์ต่างๆ ในชีวิตด้วยการอุปมาเกี่ยวกับมะม่วง เช่น การนอนหลับ การตื่น การรับรู้ การเก็บ และการเสวยรสของอารมณ์ โดยเฉพาะหลักการท

…ยญาณ มีต่อจากชวนะอันประกอบด้วยญาณ ดังนี้ เป็นเรื่องที่ไม่แน่นอน ๆ จริงอยู่ บางครั้งเมื่อกุศลชวนะของ บุคคลผู้สั่งสมแล้วในอกุศลชวนะโดยมาก แล่นไปแล้ว หรือบางครั้ง เมืออกุศลชวนะของบุคคลผู้สั่งสมแล้วโดยมากใน…

เนื้อหาในหลักพระอภิธรรมเกี่ยวกับชวนะทั้งกุศลและอกุศล ที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดตทาลัมพนะ โดยชวนะที่ผสมด้วยอุเบกขา การวิเคราะห์สถานะที่ไม่เปลี่ยนแปลงของชวนะต่อการเข้าใจว่าตทารมณ์อาจแปรผันได้ อันส่งผลกระท

…ทาน ศีล และภาวนา ฯ แต่ด้วยอำนาจาจิตตุป บาท กามาวจรกุศลนี้มี 4 อย่าง ฯ มีอีก ๑๐ อย่าง ด้วยอำนาจแห่ง (บุญกิริยาวัตถุ ๑๐ คือ) ทาน ศีล ภาวนา อปจายนะ เวยยาวัจจะ ปัตติทาน ปัตตานุโมทนา ธัมมัสสวนะ ธัมมเทสนา และ…

บทที่ 194 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี กล่าวถึงการศึกษาเกี่ยวกับกรรมบถ โดยเน้นที่วจีกรรมและมโนกรรม ซึ่งเป็นการสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างอารมณ์และการกระทำในจิตใจ รวมทั้งประเภทของกรรมที่แบ่งตามมูลประเภท ได้แก่

…ญาณัญจายตนภูมิเป็นต้น แม้ที่เหลือ ก็อย่างนั้น ๆ [อธิบายความใน ๒ คาถา] ที่เป็นวิบาก สัมพันธ์ความว่า "บุคคลทั้งหลายผู้เป็นปุถุชนก็ดี เป็นพระ โสดาบันก็ดี และเป็นพระสกทาคามีก็ดี ย่อมไม่ได้ในชั้นสุทธาวาส แม้…

…ละการอธิบายความสำคัญของพระอรหันต์กับการเข้าถึงชั้นพรหมที่สูงขึ้นในอภิธัมมัตถสังคหบาลี ซึ่งสรุปได้ว่าบุคคลที่ไม่ใช่พระอรหันต์จะไม่สามารถเข้าถึงสุทธาวาสได้ และชั้นพรหมที่ต่างกันนั้นมีคุณสมบัติที่เป็นเอกลั…

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 209 ไว้ว่า "บุคคลบางพวกเป็นอเหตุกปฏิสนธิ (คือมีปฏิสนธิไม่มีเหตุ) เป็นผู้มีอินทรีย์ไม่บกพร่อง (ไม่วิกลวิการ) แต่มีว…

ในเอกสารนี้กล่าวถึงวินิปาติกเปรตซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับภุมมเทวดา โดยที่เนื้อหาสื่อถึงการไม่มีการกำหนดอายุของสัตว์อบายและมนุษย์ รวมถึงกรรมที่กำหนดอายุในอบาย การพูดถึงความแตกต่างของสัตว์ในอบายที่มีอายุย

…่ชื่อว่าสัมผัปปลาปะ เพราะอรรถว่า เป็น เครื่องเจรจาคำเพ้อเจ้อนั้น ๆ บรรดามุสาวาทเป็นต้นนั้น เจตนาของ บุคคลผู้ประสงค์จะให้ผู้อื่นทราบเรื่องที่ไม่เป็นจริง โดยความเป็นเรื่อง จริง อันยังประโยคที่จะให้ผู้อื่น…

บทความนี้กล่าวถึงการพูดและการสื่อสารในบริบทของอภิธรรม โดยเน้นอธิบายถึงคำพูดที่เป็นเหตุให้ความรักและความสามัคคีถูกทำลาย รวมถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นจากคำพูดที่ไม่เป็นประโยชน์ต่อตนเองและผู้อื่น ตัวอย่างที่น

…ดังนี้ จึงกล่าวว่า "อนึ่ง กามาวจรกุศล ย่อมมี ๓ อย่าง ด้วยอำนาจแห่งทาน ศีล และภาวนา" ฯ จริงอยู่ บรรดาบุญกิริยาวัตถุ ที่ท่านแสดงไว้ ๑๐ อย่าง บุญกิริยาวัตถุ ๒ อย่าง (คือ ปัตติทานมัย และปัตตานุโมทนามัย) อีก…

…สะเป็นมูล พร้อมกับการริบทรัพย์ของพระราชาเพื่อปราบคนชั่วตามกฎหมาย นอกจากนี้ยังกล่าวถึงการใช้สอยของจากบุญกิริยาวัตถุและการรักษาศีลที่เกี่ยวข้องกับกรรมและผลกรรม โดยอาจารย์เน้นย้ำถึงความสำคัญของทาน ศีล และภ…

…ติที่ชื่อว่าทาน เพราะอรรถว่า เป็นเหตุอันเขาให้แห่ง วัตถุมีข้าวเป็นต้น ได้แก่เจตนาเป็นเหตุบริจาค ฯ ในบุญกิริยาวัตถุมี ศีลเป็นต้น แม้ที่เหลือ ก็มีนัยอย่างนี้ ฯ ธรรมชาติที่ชื่อว่าศีล เพราะ อรรถว่า ตั้งไว้ฯ…

…วามนี้อธิบายความหมายของศัพท์ต่างๆ เช่น ทาน, ศีล ซึ่งมีความสำคัญในทางธรรม โดยยกตัวอย่างเกี่ยวกับการทำบุญและการรักษาศีล เพื่อเป็นแนวทางในการปฏิบัติตนตามหลักธรรมจากคำสอนของพระผู้มีพระภาค.