อี : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 200 / 404

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 136 ของบุคคลอื่นเป็นอารมณ์ และในเวลากำหนดมรรคผลด้วยจิตที่สัมปยุต ด้วยอภิญญานั้นแล ย่อมมีแก่พระเสขบุคคลทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ท่านอาจารย

…ายถึงการดำเนินจิตที่สัมปยุตด้วยอภิญญา โดยการพิจารณาอารมณ์ ณ กาลต่าง ๆ เช่น การฟังธรรม และการบริกรรม อีกทั้งยังพิจารณาถึงความสัมพันธ์ระหว่างอารมณ์กับจิตประเภทต่าง ๆ พร้อมทั้งบทเรียนที่เกี่ยวข้องกับพระเสข…

…ู้ชัดพิเศษ และชื่อว่าธาตุ เพราะอรรถว่า มิใช่สัตว์ มิใช่ชีวิต เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่ามโนวิญญาณธาตุฯ อีกอย่างหนึ่ง วิญญาณ ธาตุ ที่มีความสัมพันธ์แห่งมนะ เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่ามโนวิญญาณ ธาตุฯ จริงอยู่ วิ…

ในหน้าที่ 138 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี เนื้อหาเกี่ยวกับการพิจารณาธรรมและแนวคิดเกี่ยวกับวิญญาณและธาตุ ทั้งในรูปโลกและอรูปโลก อธิบายว่าวิญญาณและธาตุเป็นความรู้ที่มิใช่สัตว์และชีวิต โดยมีการเชื่อมโยงและควา

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา - หน้าที่ 147 ไป ๒ ครั้ง หรือเพียง 5 ครั้ง ฯ แต่ในเวลาเป็นไปอ่อน ในเวลา ใกล้จะตายเป็นต้น เกิด ๕ ครั้งเท่านั้น ฯ ครั้งเท่านั้น ๆ แต่อาจารย์ทั้งหลา

…ิธีในการเข้าถึงนิโรธสมาบัติ โดยอธิบายเกี่ยวกับการเกิดจิตและการดำเนินการของจิตในแต่ละช่วงเวลาอย่างละเอียด รวมทั้งการแบ่งประเภทของจิตในกระบวนการนี้ และให้ความสำคัญกับการอธิบายถ้อยคำเกี่ยวกับอภินิหารและการ…

…านิ ดังนี้ 1 บทว่า ตานิ คือเป็นเช่านั้น ฯ ขณะทั้งหลายเหมือนขณะแห่งจิต ๑๗ ดวง ชื่อว่าสัตตรสจิตตขณะ ฯ อีกนัยหนึ่ง สัมพันธ์ความว่า ขณะจิตเหล่า นั้นมี ๑๒ ขณะ ฯ แต่แยกเป็นส่วน ๆ ขณะจิตมี ๕๑ ขณะ ฯ บทว่า รูปธม…

ในบทนี้กล่าวถึงการวิเคราะห์ของจิตและคุณสมบัติของธรรมที่เกี่ยวข้องกันตามอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยการสำรวจอำนาจของอุปปาทขณะ ฐิติขณะ และภังคขณะ การทำความเข้าใจในอารมณ์และความสามารถในการรู้แจ้งของจิตตลอดจนล

…ร้ เมื่อเป็นเช่นนั้น จักขุนทรีย์แม้มีความ พร้อมเพรียงด้วยวิญญาณอื่น จึงพ้องกันในการเห็นรูปฯ มีคำถาม อีกว่า "ถ้าวิญญาณยังกิจคือการเห็นนั้นให้สำเร็จได้ วิญญาณก็จะพึง เห็นรูปที่มีวัตถุอื่นคั่นได้ เพราะไม่ต…

ในบทวิเคราะห์การเห็นรูปของจักษุในอภิธัมมัตถสังคหบาลี พบว่าการเห็นเกิดจากการทำงานร่วมกันของจักขุนทรีย์และวิญญาณ ซึ่งการเห็นรูปต้องการปัจจัยเช่นแสงสว่าง หากขาดปัจจัยนี้การเห็นจะไม่เกิดขึ้น แม้ว่ารูปอื่น

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 161 เป็นกิจของตทาลัมพนะฯ ก็จิตที่เป็นไปอยู่อย่างนี้พึงทราบว่า เป็นไป ด้วยอำนาจจิตนิยมเท่านั้น ดุจฤดูนิยมและพืชนิยมเป็นต้นฉะนั้น แม้เมื่

…ัดเจน เรื่องนี้เป็นส่วนสำคัญในการศึกษาทางอภิธรรม และเป็นการเสริมสร้างหลักการในการวิเคราะห์ทางจิตจกๆ อีกด้วย

…ดยไม่แปลกกัน คือ อาวัชชนะ ๑ ทัสสนะเป็นต้น ๑ สัม ปฏิจฉันนะ ๑ สันตีรณะ ๑ โวฏฐัพพนะ ๑ ชวนะ ตทาวัมพนะ ๑ อีกนัยหนึ่ง จิตตุปบาท คือเฉพาะจิตที่กำลังเกิดขึ้นโดยอำนาจจิตที่เกิด ทีละดวง ๆ มี ๑๔ ด้วยอำนาจอาวัชชนะเ…

เนื้อหานี้กล่าวถึงการศึกษาอภิธัมมัตถสังคหะในด้านวิถีจิตและอารมณ์ที่เกิดขึ้นในปัญจทวาร โดยเฉพาะการพิจารณาโมฆวารและอติปริตตารมณ์ โดยมีการอธิบายถึงความเหมาะสมของการเกิดขึ้นของจิตและอารมณ์ในสภาวะแตกต่างๆ

…ริง แม้ธรรมที่ไม่ใกล้เกินไป มีความเป็นไปไม่ไกล เกินไป ก็ชื่อว่าสมีปจารี (มีปรกติเที่ยวไปในที่ใกล้)ฯ อีกนัยหนึ่ง ชื่อว่าอุปจาร เพราะอรรถว่า เที่ยวไปใกล้ชิดอัปปนาฯ ดวงที่ ๓ ชื่อ ว่าอนุโลม เพราะอนุกูลแก่บร…

เนื้อหานี้เกี่ยวกับการวิเคราะห์จิตในมโนทวาร โดยเฉพาะการแยกประเภทจิตที่เกี่ยวข้องกับชวนะในสภาวะอัปปนา อธิบายถึงจิตทั้ง 4 ดวงในกระบวนการอัปปนา รวมถึงบริกรรมและความสัมพันธ์ของชวนะในบรรดาจิตต่างๆ นอกจากนี

…ีนีฎีกา - หน้าที่ 168 วิถีสมาบัติ ไม่มีบ่อยครั้ง เพราะฉะนั้น ท่านจึงกล่าวคำว่า อปุปนาวสาเน ดังนี้ไว้อีก ฯ ได้ยินว่า พวกนิกายันตริกะ (พวกภิกษุนิกายอื่นจากพวก มหาวิหาร) พรรณนาความเป็นไปแม้แห่งกามาวจรชวนะ …

…งศาสนา นอกจากนี้ยังมีการเปรียบเทียบระหว่างนิกายต่างๆ และการอธิบายความสำคัญของกุศลชวนะในความเป็นจริง อีกด้วย. รายละเอียดเกี่ยวกับการสอนที่นำเสนอในอภิธัมมัตถนั้นมีความสำคัญในการทำความเข้าใจเกี่ยวกับชีวิตภ…

…ี้ และที่นี้ ดุจสายฟ้าแลบออกจากกลีบเมฆฉะนั้น เพราะพรหมเหล่านั้น มีขันธสันดานเกิดมาจากฌานที่มีปีติ ฯ อีกนัย หนึ่ง ชื่อว่าอาภัสสรา เพราะอรรถว่า พรหมเหล่านี้ มีรัศมีพวยพุ่ง คือหยดย้อยออก เหมือนขาดตกออกจากส…

บทความนี้อธิบายเกี่ยวกับความหมายและประเภทของพรหมในการพระอภิธรรม โดยมีการระบุถึงประเภทต่างๆ ของพรหม เช่น พรหมปาริสัชชา และพวกพรหมชั้นอื่น ซึ่งมีคุณลักษณะพิเศษตามที่กล่าวถึงในตำราอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอ

…ค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 207 และพระอรหันต์ผู้บริสุทธิ์เท่านั้น ๆ อีกนัยหนึ่ง ที่อยู่ของพรหม เหล่านี้ บริสุทธิ์ เพราะไม่มีเรื่องพอใจและขัดใจ เพราะเหตุนั้น จึง ชื่อว่าสุ…

บทความนี้กล่าวถึงลักษณะของพรหมในชั้นต่าง ๆ โดยเริ่มจากคำนิยามที่หลากหลายถึงว่าสุทธาวาส และการอธิบายความสำคัญของพระอรหันต์กับการเข้าถึงชั้นพรหมที่สูงขึ้นในอภิธัมมัตถสังคหบาลี ซึ่งสรุปได้ว่าบุคคลที่ไม่ใ

…ยกรรมจึงสำเร็จแล้ว (แม้ชื่อว่ากายกรรมจึง สำเร็จ) ดุจพรานป่าเป็นอาทิ มีชื่อว่าพรานป่าเป็นต้นฉะนั้น ๆ อีกประ การหนึ่ง กายกรรมอย่างเดียวย่อมเป็นไปในกายทวาร โดยทวารเท่านั้น นอกนี้ไม่เป็นไป เพราะกายกรรมเป็นไ…

เนื้อหาในบทความนี้กล่าวถึงการกำหนดกรรมและทวาร โดยอธิบายถึงความหมายและความสัมพันธ์ระหว่างกายกรรมและวจีกรรม กายกรรมมีส่วนเกี่ยวข้องกับการกระทำทางกาย ในขณะที่วจีกรรมเกี่ยวข้องกับการกระทำผ่านคำพูด ตัวอย่า

…าบุญกิริยาวัตถุ ที่ท่านแสดงไว้ ๑๐ อย่าง บุญกิริยาวัตถุ ๒ อย่าง (คือ ปัตติทานมัย และปัตตานุโมทนามัย) อีก ๒ อย่าง (คือ อปจายนมัย เวยยาวัจจมัย) และ ๓ อย่าง (คือ ธัมมเทสนามัย ธัมมัสสวนมัย และทิฏฐชุกรรม) (รว…

บทนี้สอนเกี่ยวกับโทสมูลจิตซึ่งหมายถึงจิตที่มีโทสะเป็นมูล พร้อมกับการริบทรัพย์ของพระราชาเพื่อปราบคนชั่วตามกฎหมาย นอกจากนี้ยังกล่าวถึงการใช้สอยของจากบุญกิริยาวัตถุและการรักษาศีลที่เกี่ยวข้องกับกรรมและผล

…นเครื่องตั้งมั่น คือตั้งอยู่โดยชอบแห่งจิต ฯ อธิบายว่า ตั้งกายกรรมและวจีกรรมไว้ถูก คือดำรงไว้โดยชอบฯ อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าศีล เพราะอรรถว่า รวมเข้า ไว้ อุ้มธารกุศลไว้ฯ ก็ความเป็นที่รองรับกุศลทั้งหลายไว้ ช…

บทความนี้อธิบายความหมายของศัพท์ต่างๆ เช่น ทาน, ศีล ซึ่งมีความสำคัญในทางธรรม โดยยกตัวอย่างเกี่ยวกับการทำบุญและการรักษาศีล เพื่อเป็นแนวทางในการปฏิบัติตนตามหลักธรรมจากคำสอนของพระผู้มีพระภาค.

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 234 ทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วในหมวดธรรมอันทัสสนะ พึงละ อย่างนี้ว่า "ราคะ โทสะ โมหะ และกิเลสที่รวมอยู่แห่งเดียว กันกับราคะเ

…ัมมัตถสังคหบาลี พบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถึงธรรมอันทัสสนะที่ควรละ โดยเฉพาะราคะ โทสะ โมหะ และกิเลส อีกทั้งการภาวนาเกี่ยวกับจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ซึ่งการตรัสเช่นนี้ชี้ให้เห็นว่า จิตตุปบาทที่ดังก…

… จำแนกเจตนา กรรมที่สหรคตด้วยอุทธัจจะไว้ ๒ อย่าง แล้วพรรณนาว่า เจตนากรรม อย่างหนึ่งให้วิบากได้ทั้ง ๒ อีกอย่างหนึ่ง ไม่มีวิบาก แม้โดยประการ ทั้งปวงอย่างนี้ว่า "เจตนากรรมที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อันภาวนาจึงละ …

…ี และชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างเจตนากรรมที่มีผลและไม่มีผล โดยระบุว่าพระอาจารย์พุทธมิตและอาจารย์อีกหลายท่านได้จำแนกระดับของเจตนากรรมที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และผลที่เกิดขึ้นตามสันดานของพระเสขะและปุถุชน …

…ากธรรมที่เสมอกัน ทั้งมีกำลังมาก มหัคคตกุศลจึงเผล็ดผล ส่วนอภิญญาไม่ ได้เหตุเช่นนั้น จึงไม่เผล็ดผล" ฯ อีกอย่างหนึ่ง ฌานที่บุคคลให้เกิดด้วยฉันทะ วิริยะ จิตตะ วิมังสา ที่เลว ชื่อว่าปริตตฌาน ฌานที่บุคคลให้เก…

บทความนี้กล่าวถึงการอธิบายอารมณ์ที่เป็นปริตตฌานและประเภทของฌานต่างๆ โดยอ้างอิงถึงอาภิธัมมัตถสังคหบาลี ศึกษาเกี่ยวกับปริตตฌาน, ปณีตฌาน และมัชฌิมะ รวมถึงการแยกประเภทของฌานที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์และการเสพ

…นพระอริยะ หรือไม่ใช่พระอริยะก็ตาม ตาม ผู้มีปกติได้สมาบัติ ๘ ย่อมเกิดในพวกพรหม ปาริสัชชาเท่านั้น " ฯ อีกนัยหนึ่ง ในภพแห่งพวกพรหมปาริสัชชาเป็นต้น นี้ พระอริยาเจ้าทั้งหลาย ผู้เกิดในภพทั้ง ๓ นั้น หาเกิดในพร…

…อหาจึงแสดงความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งระหว่างสภาวะและการเกิดในพระอริยะในบริบทของพุทธศาสนา สามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ dmc.tv

…ึงเห็นอบายในบทว่า พาหุลเลน บทว่า ตตฺโถนตัว ความว่า จิตสันดานเป็นเหมือนโน้มไป ในภพที่จะพึงเกิดนั้น ๆ อีกนัยหนึ่ง ตัดบทว่า ตตฺโถนต์ อิว ฯ บัณฑิต นี้ โดยนัยที่กล่าวไว้แล้วในบทว่า "เยฮุยฺเยน ภวนฺตเร " นี้ ๆ…

บทที่ 249 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี ว่าด้วยนิมิตแห่งทุคติและคตินิมิต ซึ่งเกี่ยวข้องกับผลของกรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีผลต่อการเกิดใหม่ของวิญญาณ โดยกล่าวถึงสถานการณ์ที่กุศลจิตและอกุศลจิตเกิดขึ้นในเวลาเด

…่า ภพอื่น (ภพมีในระหว่าง) 1 บทว่า ยการห์ คือด้วยอำนาจความเหมาะสมแก่กาลที่กระทำกรรม และกาลที่ ให้ผลฯ อีกอย่างหนึ่ง อธิบายว่า "โดยอนุรูปแก่ความเป็นไปเหมาะ สมแก่กรรมที่ให้ผลด้วยอำนาจอนุสัยกิเลส หรือด้วยอำน…

บทความนี้อธิบายถึงวิถีจิตของสัตว์ที่ประสบความตาย ซึ่งมีอำนาจแห่งกรรมและอนุสัยกิเลส โดยเน้นที่จุติจิตในที่สุดของภวังค์ พร้อมคำอธิบายเกี่ยวกับชีวิตและการเกิดในกามภพ ตามที่ท่านอาจารย์ได้กล่าวในคำสอน ข้อม