กล่าว : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 109 / 274

…้ำที่มีกระแสเชี่ยวด้วยกำลังถ่อฉะนั้น เพราะอสุภภาวนามีอารมณ์เป็นปฏิกูล เพราะฉะนั้น ท่านอาจารย์จึงได้ กล่าวว่า ปฐมชฺฌานิกา (สำเร็จปฐมฌานได้) เพราะฌานที่ไม่มีวิตก ไม่เกิดในอสุภกรรมฐาน ฯ

บทความนี้เสนอแนวทางการเจริญกรรมฐานโดยมีกสิณเป็นต้น และวิเคราะห์ความสำคัญของการมีสมาธิและอัปปนาในการละกิเลส บรรยายถึงกรรมฐานที่มีลักษณะเฉพาะ เช่น อสุภกรรมฐาน และถึงวิธีการฝึกอบรมจิตเพื่อให้ถึงอัปปนาในร

…ียน และความไม่ยินดียิ่ง ที่สหรคตด้วยโทมนัส เพราะฉะนั้น อัปปมัญญาทั้ง ๓ มีเมตตาเป็นต้น ท่านอาจารย์จึงกล่าว ว่า จตุกฺกชฺฌานิกา (สำเร็จฌานหมวด ๔ ได้) ฯ อุเบกขาท่าน อาจารย์กล่าวว่า ปญฺจมชฺฌานิกา (ประกอบในฌานที…

…่ยวกับการปฏิบัติธรรมที่เกี่ยวข้องกับเมตตากรุณาและอุเบกขาซึ่งเป็นคุณธรรมสำคัญในพระพุทธศาสนา ในส่วนนี้กล่าวถึงการสร้างจิตที่ปราศจากโทมนัสและการนำไปสู่อัปปมัญญา รวมถึงวิธีพัฒนาจิตที่สงบนิ่งจาก ๓ ความขวนขวาย โ…

…ณ์ ในการสืบต่อสันตติชาติภพของตน ชื่อว่า ปุพเพนิวาสานุสสติ ๆ จักษุนั้นด้วย เป็นทิพย์ด้วย โดยนัยดังที่กล่าว แล้ว เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่าทิพยจักษุ ฯ ก็ทิพยจักษุนั้นแล บัณฑิต เรียกว่าจุตูปปาตญาณ ฯ แม้ยถากัมมูปค…

เนื้อหานี้อธิบายเกี่ยวกับการเข้าถึงความรู้เพื่อการสืบต่อสันตติชาติภพ รวมถึงการใช้ตาทิพย์ในญาณต่าง ๆ เช่น จุตูปปาตญาณ และการเจริญวิปัสสนากรรมฐาน ที่มีความเกี่ยวข้องกับอนิจจลักษณะและการเห็นสิ่งต่าง ๆ ใน

…ควรกำหนด หรือเป็น เครื่องสำหรับจะกำหนด คือความไม่เที่ยง ชื่อว่าอนิจจลักษณะ ฯ ลักษณะคือความเป็นทุกข์ กล่าวคือความบีบคั้น คือความเกิดขึ้นและ ความเสื่อมไป เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่าทุกขลัษณะ ฯ ก็ความไม่มีแห่ง อัต…

บทความนี้อธิบายความสัมพันธ์ของกรรมฐานกับความไม่เที่ยง ทุกข์ และอนัตตาในหลักธรรมของพระพุทธศาสนา โดยเสนอวิธีการพิจารณาไตรลักษณ์และการพัฒนาญาณในกรรมฐาน นอกจากนี้ยังอธิบายแต่ละชนิดของญาณ อาทิ สัมมสนญาณ, อ

…ความแปรเปลี่ยนไปในขณะปัจจุบัน ๆ เท่านั้น เมื่อเกิด วิปัสสนูปกิเลส ๑๐ อย่าง มีโอกาสเป็นต้น คือ โอภาส กล่าวคือ แสงสว่างที่พวยพุ่งออกจากสรีระ เกิดจากจิตสัมปยุตด้วยวิปัสสนา ๑ ปีติ ๕ อย่าง มีขุททกาปีติเป็นต้น ซ…

…นสังขาร ด้วยอุทยัพพยญาณ และสามารถเห็นความเกิดและดับในรูปขันธ์ต่าง ๆ เช่น เวทนา สัญญา และสังขาร มีการกล่าวถึงวิปัสสนาและผลที่ได้รับจากการพิจารณาในลักษณะนี้ เช่น โอภาสและปีติที่เกิดขึ้นจากการระลึกถึงจิตสัมปย…

1 ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 430 ปัคคหะ กล่าวคือวิริยสัมโพชฌงค์ ที่ยังกิจแห่งสัมมัปปธานให้สำเร็จ ๑ ความสุขที่ประณีตยิ่ง ๑ ญาณที่เป็นวิปัสสนาเป็นไ…

เอกสารนี้อภิปรายเกี่ยวกับความสำคัญของวิริยสัมโพชฌงค์ในการบรรลุมรรคผลผ่านการวิปัสสนาที่สัมพันธ์กับไตรลักษณ์ โดยเน้นให้เห็นถึงการกำหนดและวินิจฉัยลักษณะที่ถูกต้องเพื่อหลีกเลี่ยงการเข้าใจผิดในทางธรรมและเส

…เหล่านั้น ซึ่งมีโทษที่ตนเห็นแล้ว เหมือนบุรุษมีภรรยาที่ตนหย่าขาดแล้ว ชื่อว่าสังขารุเปกขาญาณ ญาณที่ 8 กล่าวคือสัจจานุโลมิกญาณ ที่เป็นไปในมรรควิถีก่อน โคตรภูญาณ โดยอนุโลมแก่วิปัสสนาญาณ ๘ ที่เป็นไปแล้วในหนหลัง…

เนื้อหานี้กล่าวถึงญาณต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับวิปัสสนา เช่น อุทยัพพยญาณ, ภังคญาณ, ภัยญาณ และอื่นๆ ซึ่งเป็นกระบวนการพิจ…

…ปกขาญาณ มาถึง ได้แก่ อาศัยสังขารุเปกขาญาณนั้นๆ คำว่า อิทานิ อปุปนา อุปฺปชฺชิสสติ ความว่า ในขณะที่ควรกล่าวว่า บัดนี้ โลกุตตรมรรค กล่าวคือ อัปปนาจักเกิดขึ้น ฯ บทว่า ยงกิญจิ ได้แก่ บรรดาลักษณะ ๓ ที่ สังขารุเป…

เนื้อหานี้อธิบายความสำคัญของญาณทัสสนะที่เกี่ยวข้องกับการรู้ไตรลักษณ์และการเห็นโดยประจักษ์ รวมทั้งการเข้าใจในลักษณะต่างๆ ของวิปัสสนาและการวางเฉยในสังขาร การวิเคราะห์ปรัชญานี้สามารถช่วยให้ผู้ศึกษาเข้าถึ

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 434 ที่พิจารณานิพพานนั้น ก็พิจารณากิเลสที่ละได้แล้วว่า กิเลสเหล่านี้ เราละได้แล้ว ฯ พิจารณากิเลสที่ยังเหลือว่า กิเลสเหล่านี้ยังเหลืออยู

…่พระอรหันต์ไม่มีการพิจารณากิเลสที่ยังเหลือ โดยปัจจเวกขณญาณมี ๑๕ สำหรับพระเสขะและ ๔ สำหรับพระอรหันต์ กล่าวถึงความบริสุทธิ์ของมรรคและการพิจารณาสัจจะ ๔ ผ่านทางวิสุทธิ ๕ เหล่านี้ โดยเฉพาะในวิปัสสนากรรมฐาน ปัจจ…

…าลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 435 [อธิบายอนุปัสสนา ๓] -и บทว่า ตตฺถ คือ (อนัตตานุปัสสนาที่กล่าวไว้) ในอุเทศนั้น ฯ อนุปัสสนาที่เป็นไปว่า มิใช่อัตตา (ตัวตน) นั่นแล ปล่อยวางความ ยึดมั่นในสังขารทั้งห…

เนื้อหาเกี่ยวกับอนุปัสสนา ๓ ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยระบุถึงการหลุดพ้นจากอัตตาและความทุกข์ ซึ่งรวมถึงการปล่อยวางในสังขารที่เป็นไปไม่ได้ และการเห็นจริงต่อความไม่เที่ยงและทุกข์ โดยอธิบายการเข้าถึงวิโมกข

…ื่อว่าสุญญตะ เพราะได้ชื่อตามอำนาจธรรมเป็นเหตุมาฯ บทว่า วิปสฺสนาความนวเสน คือ ตามอำนาจธรรมเป็นเหตุมา กล่าวคือวิปัสสนา ฯ วิปัสสนาและมรรค ชื่อว่าเป็นเหตุมา เป็นทางมา ในที่นี้ ก็เพราะเป็นเครื่อง รื่องมาของมรรค…

เนื้อหานี้กล่าวถึงวิปัสสนาที่เป็นวุฏฐานคามินี ซึ่งเป็นเครื่องมือในการเข้าถึงมรรคและผล โดยมีการอธิบายถึงอำนาจธรรมที่…

…หมายเอาพระโสดาบันบุคคลไรเล่า ตรัสไว้ว่า "บุคคลเหล่านั้น ย่อมไม่ถือเอาภพที่ 4 " ฯ ท่านอาจารย์ทั้งหลายกล่าว ว่า "แต่พระโสดาบันสัตตักขัตตุปรมะ ยังไปสู่สุคติภพเป็นรูปาวจร และอรูปาวจร ยิ่งกว่า ๓ วาระได้บ้าง " ฯ…

ในเนื้อหานี้พูดถึงพระอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยอธิบายเกี่ยวกับบุคคลที่เข้าถึงสุคติภพและพระอริยบุคคล เช่น พระโสดาบันและพระขีณาสพ และการเข้าถึงนิโรธสมาบัติ และความแตกต่างระหว่างกาม

…ที่มีชื่อเสียงโด่งดัง คือ ที่ขึ้นชื่อลือนามที่สุด จนสิ้นสุดยุคคือพระศาสนา เพื่อประโยชน์ที่เป็น มงคล กล่าวคือความเกิดขึ้นแห่งบุญสมบัติ ฯ อธิบายว่า พวกภิกษุผู้อยู่ ในมูลโสมวิหารนั้น จงเป็นผู้เช่นนี้เถิด ฯ ฎี…

บทความนี้พูดถึงผู้ที่มีชื่อว่านัมพะในพระอภิธัมมัตถสังคหะ โดยเน้นความสำคัญของศีลและคุณธรรมในการดำเนินชีวิต รวมถึงการเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่แก่ผู้อื่น ผ่านการศึกษาพระธรรมและวิถีชีวิตที่ดีในตระกูลที่มีเกียรติ

…หณิโก ประสูติจากร ชพระครรภ์อันบริสุทธิ์ อกขิโต อนุปกฏโฐ ชาติวาเทน ไม่มีใครพูดคัดค้านติเตียนได้ ด้วย กล่าวถึงพระชาติและได้เสด็จเถลิงถวัลยราชมไหศวรรยสมบัติ เป็นพระมหากษัตริย์เจ้าปฐพีมณฑล ต้องด้วยลักษณะในคำนิ…

บทความนี้กล่าวถึงพระราชคุณและอัตลักษณ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรสในศก ๑๒๐ ซึ่งเป็นที่นับถือในหมู่ปร…

…มณฑลภูเก็ต วิธีเก็บภาษีไม้กระยาเลย และวิธีเก็บภาษีต้นตาลโตนด ให้สะดวกแก่ผู้ค้าขาย นี้ หมวดพาณิชกรรม กล่าวตามคำโบราณว่า สัมมาปาสัง สังคหวัตถุ คือกิจการดุจบ่วงสำหรับ อีกประการหนึ่ง ทรงตั้งพระราชบัญญัติ คล้อง…

บทความนี้บรรยายถึงพระเกียรติพิเศษและพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส ซึ่งทรงประกาศกฎหมายและกฎระเบียบต่างๆ เพื่อพัฒนาประเทศ เช่น การจัดการที่ดิน การตั้งพระราชบัญญัติด้านกสิกรรมแ

…ติธนบัตรออกตั๋ว หลวงใช้แทนเงิน เพื่อเป็นการสะดวกในกิจที่จะพึงทำด้วยทรัพย์ นี้นับเข้าในหมวดพาณิชกรรม กล่าวตามคำโบราณว่า สัมมาปาสัง สังคหวัตถุ คือกิจการเป็นดุจบ่วงสำหรับคล้องใจคนให้นิยม ในพระบารมีธรรม, ส่วนแ…

สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรสทรงมีพระราชกรณียกิจที่สำคัญหลากหลาย ตั้งแต่การสร้างกฎหมายเพื่อการดูแลผู้สูงอายุ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานอย่างทางรถไฟ สู่การจัดระเบียบสังคมผ่านกฎหมายต่าง ๆ และการ

…ุสัจจะและอุบายโกศลส่วนปรหิต ปฏิบัติ จะถวายวิสัชนาด้วยรัฏฐาภิบาลโนบาย พอเป็นนิทัสสนนัย พาหุสัจจะนั้น กล่าวโดยศัพท์รูป คือความเป็นพหุสุตบุคคลผู้มีอรรถธรรมได้สดับมาก ชื่อ ว่า พหุสุตในที่นี้ กล่าวโดยความพาหุสั…

ในบทความนี้กล่าวถึงบทบาทของการศึกษาในสมัยโบราณ โดยเฉพาะการศึกษาของพระราชบุตร ซึ่งพระเจ้าสุทัสนราชได้ทรงเห็นคุณค่าแห่…

…มณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส) ๓๘ พระประยูรญาติเป็น เหล่าอนุยนต์คอยตามเสด็จในราชกิจด้วยหมู่หนึ่ง จะต้องกล่าวอะไรถึงชน สามัญ บุคคลใดละเมิดวงศ์ญาติ ของขนเสียไม่แลเหลียว บุคคลนั้นได้ชื่อว่าตัดทอน กำลังของ ตนเอง …

…ห้เกิดความเจริญ ในขณะที่การมีมิตรที่ไม่ดีอาจนำไปสู่ความเสื่อมทั้งในด้านทรัพย์และคุณธรรม นอกจากนี้ยังกล่าวถึงความสำคัญของการรักษาความสัมพันธ์ที่ดีและการปฏิบัติตนอย่างมีคุณธรรมในชีวิตประจำวัน โดยยกตัวอย่างคำ…

(สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส) ๓๙ อีกประการหนึ่ง ชนผู้นับเนื่องในหมู่เดียวกันประพฤติตามฉันที่เป็นพวกเดียวกัน ไม่คิดอา รัดเอาเปรียบ ต่างรักษาประโยชน์ของกัน ดังนี้ ได้ชื่อว่าประพฤติตนสม่ำเสมอ

…นา ซึ่งระบุว่าเมื่อผู้คนใส่ใจดูแลผลประโยชน์ของผู้อื่น ประโยชน์ของตนเองก็จะมั่นคงและยั่งยืนตามไปด้วย กล่าวถึงการประพฤติปฏิบัติที่ถูกต้องในสังคม การสื่อสารอย่างสร้างสรรค์ และการเน้นความร่วมมือในการทำกิจกรรมต…

…ญก ดี ทำในใจก็ดี ซึ่งจิตประกอบด้วยเมตตา แม้ชั่วกาลเพียงมาตรว่าลัดนิ้วมือเดียวเท่นั้น ภิกษุผู้นี้เรา กล่าวว่า อยู่ไม่เหินห่างจกาฌาน ทำตามคำสอนของพระศาสดา ปฏิบัติตามโอวาท ไม่ฉัน บิณฑบาตของแว่นแคว้นเปล่า โก ป…

บทความนี้พูดถึงความสำคัญของเมตตาในพระพุทธศาสนา โดยเชื่อว่าเมตตาเป็นคุณธรรมที่สามารถนำไปสู่การช่วยเหลือและเสริมสร้างความสุขให้แก่ผู้คน เมตตาจิตช่วยให้มนุษย์มีความปรารถนาดีต่อกันและปฏิบัติตนเพื่อประโยชน