ปฏิ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 220 / 571

…ังถูก ส่งเสริม โดยการให้เกิดความเดือดร้อนว่า "เราได้ทำกรรมชั่วนี้แล้ว" พึงเห็นว่า "ต่ำทราม" ฯ บทว่า ปฏิสนธิ คือ ให้ปฏิสนธิครั้งเดียวเท่านั้น ฯ แท้จริง ด้วยกรรมครั้งเดียว หามีปฏิสนธิได้ในหลาย ๆ ชาติไม่ ๆ …

เนื้อหานี้กล่าวถึงการศึกษาในพระอภิธรรม โดยเฉพาะในเรื่องกรรมและวิบาก ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับกุศลจิตและความเป็นไปในโลกแห่งกามตัณหา ชี้ให้เห็นว่ากรรมที่ดีอาจมีผลกระทบตามมาในหลายชาติ ในขณะที่กรรมชั่วสามาร

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 239 [อธิบายตเหตุกทุเหตุกกรรมชักปฏิสนธิมาได้และไม่ได้ ก็เพราะญาณเป็นปฏิปักษ์ต่อโมหะ หรือต่ออกุศลธรรมทั้งปวง อันเป็นนิมิตแห่งวิบัติของคน…

เนื้อหาในหน้านี้เกี่ยวกับความแตกต่างระหว่างติเหตุกรรมและทุเหตุกรรม บทบาทของญาณที่เป็นปฏิปักษ์ต่อโมหะ และอิทธิพลของกรรมในชีวิตมนุษย์ โดยพูดถึงการสร้างสรรค์หรือทำลายอันเกิดจากกรรมที่สัมปยุตด…

…ณนาไว้โดยไม่แปลกกัน ๆ โดยอธิบาย นั้นนั่นแล ท่านธรรมปาลาจารย์จึงได้กล่าวคำนี้ไว้ แม้ในสัจจสังเขปว่า "ปฏิสนธิจิต เว้นกรรมเสีย พึงมีในอารมณ์ ทั้ง ๒ กล่าวคือกรรมนิมิต และคตินิมิต ในทวาร ๕ มีจักขุทวาร เป็นต้น…

…าะห์ความหมายของกรรมนิมิตและคตินิมิตตามพระธรรมคำสอนในอภิธรรม โดยอธิบายความสำคัญของกรรมในจิตและการเกิดปฏิสนธิในอารมณ์ที่แตกต่างกัน โดยอ้างอิงคำพูดจากอาจารย์สำคัญอย่างท่านธรรมปาลาและพระพุทธโฆษาจารย์เพื่อสร้…

…่อจุติ ถือเอาแล้ว โดยความเป็นกรรมนิมิตฯ ก็เพราะอธิบายอย่างนี้ พระ อานันทาจารย์จึงได้กล่าวไว้ (ในฎีกาปฏิจจสมุปบาทวิภังค์) ว่า "ก็ กรรมนิมิตเป็นปัจจุบัน ที่มาสู่คลองในทวารทั้ง ๕ บัณฑิตพึงทราบว่า "บังเกิดใน…

บทความนี้กล่าวถึงการตีความของพระอาจารย์เกี่ยวกับปฏิสนธิและจุติของสัตว์ รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างกรรมกับอารมณ์ที่เกิดขึ้นในวาระสำคัญในการเกิดใหม่ โดยมีค…

…ทว จิตฺติ ความว่า จิตนั้นนั่นแล เป็นไป เพราะถึง ความเรียกว่าจิตนั้น เพราะภวังคจิตเป็นเช่นเดียวกันกับปฏิสนธิจิตนั้น เหมือนอย่างในประโยคว่า "โอสถทั้งหลายเหล่านั้นนั่นแล"ฯ สองบท ว่า "อสติ วีถีจิตตุปฺปาเท" ส…

…ต่าง ๆ ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยชี้ให้เห็นว่าจิตนั้นมีลักษณะเป็นการเปลี่ยนแปลงที่เชื่อมโยงกันระหว่างปฏิสนธิจิต ภวังคจิต และวิถีจิต เพื่อให้เข้าใจถึงการหมุนเวียนของจิตอย่างลึกซึ้ง โดยมีการอธิบายความติดต่อ…

…นี้ [รูปปวัติกมะ] ๆ ก็รูปเหล่านี้แม้ทั้งหมด ย่อมมีได้ในกามโลก ตามสมควร ไม่ บกพร่องในปวัติกาล ฯ แต่ในปฏิสนธิกาล ทสกะ ๓ กล่าวคือจักขุสกะ โสตทสกะ ฆานทสึกะ ชิวหาทสกะ กายทสกะ ภาวทสกะ วัตถุทสกะ ย่อมปรากฏแก่พวก…

เนื้อหาชี้ให้เห็นการประกอบความกลางในอภิธัมมัตถที่มีทสกะหลากหลายเป็นตัวกำหนด และความสำคัญของการเข้าใจลำดับและการลดลงของกลาปในกระบวนการเกิดและดับของชีวิต โดยมีกฎแห่งกรรมและจิตเป็นสมุฏฐานที่สำคัญในทุกช่ว

…ากค [สังคหคาถา] ากศพ ฯ รูปของเหล่าสัตว์ที่ตายแล้ว ย่อมเป็นไป อย่างนั้นในภพอื่นอีกนั่นแล เริ่มต้นแต่ ปฏิสนธิ ด้วยประการดังที่กล่าวมาฉะนี้ ฯ ก็ในรูปโลก บัณฑิตย่อมไม่ได้ฆานทสกะ ชิวหาทสกะ กายทสกะ ภาวทสกะ และ…

บทความนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับสมุฏฐานตามหลักอภิธัมม ซึ่งกล่าวถึงรูปของสัตว์ที่ตายและการปฏิสนธิในต่างภพ ภายใต้สังคหคาถาเกี่ยวกับการมีกายและความรู้ในภพต่างๆ วิจารณ์เกี่ยวกับจิตและฤดูที่เป็นสมุ…

…ธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 286 อาศัย อันใด อันนั้น เป็นดุจการกระทบกระทั่งกัน เหตุนั้น จึงชื่อว่า ปฏิฆะ ๆ เหมือนอย่างว่า เมื่อคน ๒ คนมีการกระทบกระทั่งกันขึ้น “ความหวั่นไหวของคนที่อ่อนแอ ย่อมมี ฉันใด เม…

เนื้อหานี้พูดถึงการกระทบกระทั่งระหว่างคนและวัตถุ โดยเชื่อมโยงเข้ากับภวังคจิตที่ไม่มีกำลังและการประจวบกันด้วยอารมณ์ นอกจากนี้ยังมีการแยกแยะระหว่างรูปที่มีความหยาบและละเอียด รวมถึงการอธิบายถึงนิทัสสนะแล

…ร เป็นสมุฏฐานแห่งรูปได้อย่างไร ที่ไหน และเมื่อไร ดังนี้ จึงได้กล่าว คำมีอาทิว่า ตตฺถ ดังนี้ ฯ บทว่า ปฏิสนธิมุปาทาย นั้น ความว่า เข้าถือเอา (คือเริ่มแต่) อุปปาทขณะแห่งปฏิสนธิจิตฯ บทว่า ขณ ขณ ความว่า ในขณะ…

เนื้อหาในหน้าที่ 289 พูดถึงรูปแบบและข้อคิดในอภิธัมมัตถสังคหะ ซึ่งอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างจิตกับรูปเข้าไว้ โดยใช้ศัพท์และแนวคิดที่อธิบายคุณธรรมที่สำคัญ เช่น โคจรคาฬิกรูป และอวินิพโภครูป เพื่อให้เข้าใจ

…ให้รูปเกิด ย่อมยังรูปให้เกิดไม่ได้ เพราะฉะนั้น ท่าน อาจารย์จึงกล่าวว่า อรูป ฯ เป็น วขจิต ดังนี้ ฯ ก็ปฏิสนธิจิตและ จุติจิต ไม่ใช่เป็นจิตดวงอื่น เพราะรวมอยู่ภายในภวังคจิต ๑๕ นั่นเอง เพราะฉะนั้น ท่านอาจารย์…

บทความนี้กล่าวถึงการเกิดของจิตทั้งสองประเภท คือ ปฏิสนธิจิตและจุติจิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งว่าจิตเหล่านี้ไม่มีความสามารถในการทำให้รูปเกิดขึ้นได้ เนื่องจากไม…

…ชลาพุชะ อย่างนี้ ฯ ในบางคราวก็ไม่มีกลลรูปด้วยอำนาจแห่งพวก สัตว์ไม่มีภาวรูปฯ บทว่า ตโต ปร์ คือ ต่อจากปฏิสนธิ ฯ บทว่า ปวตฺติกาเล ความว่า เพียงในสัปดาห์ที่ ๒ หรือตามมติของพระฎีกา จารย์ ในสัปดาห์ที่ ๑๑ ฯ บทว…

…ิดของสัตว์ในช่วงเวลาต่างๆ ในท้องมารดา โดยใช้แนวคิดจากอภิธรรมและหลักบาลี เพื่อแสดงความเชื่อมโยงของการปฏิสนธิและหมวดงามในชีวิตในช่วงท้องมารดา โดยเน้นรายละเอียดเวลาและลำดับของการเกิดขึ้นต่างๆ อาทิ จากการปรา…

…อนุสัย (กิเลสที่นอนเนื่องอยู่) ๓ คือ กามราคานุสัย อนุสัย คือกามราคะ ๑ ภวราคานุสัย อนุสัยคือภวราคะ ๑ ปฏิฆานุสัย อนุสัยคือปฏิฆะ ๑ มานานุสัย อนุสัยมานะ ๑ ทิฏฐานุสัย อนุสัย คือทิฏฐิ ๑ วิจิกิจฉานุสัย อนุสัยคื…

ในบทนี้ได้กล่าวถึงอนุสัยซึ่งประกอบด้วยกามราคานุสัย, ภวราคานุสัย, ปฏิฆานุสัย และอื่นๆ ที่มีผลต่อกิเลสในจิตใจ นอกจากนี้ยังพูดถึงสัญโญชน์ซึ่งประกอบด้วยกามราคสัญโญชน์, ปฏิฆ…

…บมิทธะ อุทธัจจะกับกุกกุจจะ) โดยความ เป็นนิวรณ์อย่างหนึ่ง ๆ ๆ แก้ว่า เพราะมีกิจ อาหาร และธรรมที่เป็น ปฏิปักษ์เหมือนกันฯ จริงอยู่ ถีนะและมิทธะมีการทำให้จิตตุปบาทถึง ความหดหู่เป็นกิจเหมือนกัน อุทธัจจะและกุก…

…ะความนิวรณ์ที่เกิดขึ้นและการดำเนินตามหลักธรรมเพื่อความสงบในจิตใจ โดยเนื้อหาเหล่านี้มีความสำคัญต่อการปฏิบัติธรรมและการพัฒนาจิตใจตามแนวทางของพระพุทธศาสนา

…่านี้ มีสังคหะ ๕ อย่างนี้ คือ โลภะและทิฏฐิสงเคราะห์ ลงใน ๕ ฐานและ ๘ ฐาน อวิชชาสงเคราะห์ลง ใน ๓ ฐาน, ปฏิฆะสงเคราะห์ลงใน ๕ ฐาน กังขาสงเคราะห์ลงใน ๔ ฐาน, มานะและอุทธัจจะ สงเคราะห์ลงใน ๓ ฐาน, ถีนะสงเคราะห์ลง…

…รวมถึงการอธิบายองค์ฌานและองค์มรรคอย่างละเอียด ข้าพเจ้าได้กล่าวถึงประเภทของบาป ตั้งแต่โลภะ อวิชชา และปฏิฆะ ซึ่งมีการจัดแบ่งตามฐานต่าง ๆ อธิบายการคิดคำนึงและการเผาธรรมที่เป็นข้าศึก ในที่สุดยังได้ชี้ให้เห็น…

…ีนีฎีกา - หน้าที่ 329 ผัสสาหารย่อมนำเวทนา ๓ มา ฯ กุศลกรรมและอกุศลกรรม กล่าวคือ มโนสัญเจตนาหาร ย่อมนำปฏิสนธิในภพทั้ง ๘ ง ๓ ฯ ปฏิสนธิวิญญาณ กล่าวคือวิญญาณหาร ย่อมนำมารูปที่เกิดร่วมกันมา ฯ มีธรรมแม้ เหล่าอื…

ในบทนี้ได้อธิบายถึงความสัมพันธ์ระหว่างผัสสะและเวทนา ว่ามีความสำคัญในการนำไปสู่อารมณ์ต่างๆ ของสัตว์ ซึ่งการผัสสะเมื่อถูกต้องอารมณ์สามารถสร้างเวทนาได้ เช่น เวทนาแห่งสุขเป็นต้น นอกจากนี้ยังอธิบายถึงความส

…ห่งทุกข์ ฉะนี้และ ฯ ในบทว่า มคฺโค บัณฑิตพึงประกอบมัคคศัพท์อีกว่า มรรคที่กล่าวโดยชื่อว่านิโรธคามินี- ปฏิปทา ท่านเรียกว่า โลกุตตรมรรคฯ ธรรมเหล่านี้ คือ ธรรมมีผัสสะเป็นต้นที่ประกอบด้วยมรรค คือ ที่สัมปยุตด้ว…

…จริง 4 ประการซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในหลักธรรมทั่วไป . ความเข้าใจในอภิธัมมาฟื้นฟูสติปัญญาและสนับสนุนการปฏิบัติธรรมให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น และการค้นคว้าเพื่อความเข้าใจในกรรมและทุกข์ของมนุษย์

…ัจจัยแก่กันและกัน และแก่รูปที่เกิดร่วม ๑ ๑ มหาภูตรูปเป็นปัจจัยแก่กันและกัน และแก่ อุปาทายรูป ๑ ในขณะปฏิสนธิ วัตถุและวิบากเป็นปัจจัยแก่กันและกัน ๑ ฯ อัญญมัญญปัจจัยมี ๓ อย่าง คือ ธรรมทั้งหลาย คือจิตและเจตส…

ในเนื้อหานี้จะกล่าวถึงปัจจัยแก่นามรูปซึ่งมีความสำคัญในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยแบ่งเป็นประเภทต่างๆ ตามอาการ 8 อย่าง รวมถึงอธิปติปัจจัย สหชาตปัจจัย อัญญมัญญปัจจัย และอื่น ๆ ที่เป็นส่วนสำคัญในการเกิดนามรู

…มคำเป็นต้นว่า เยส์ ดังนี้ เพื่อ จะแสดงปัจจัยแห่งนามธรรมและรูปธรรม ตามที่ได้กล้ามมาแล้ว โดย อำนาจแก่งปฏิจจสมุปบาทนัยและปัฏฐานนัย ๆ ประกอบความว่า ปัจจัย ธรรมเหล่าใด เป็นปัจจัย คือเป็นอุปการะ (เครื่องค้ำจุน…

บทความนี้กล่าวถึงการวิเคราะห์ปัจจัยแห่งธรรมที่มีผลกระทบต่อการเกิดขึ้นของนามธรรมและรูปธรรม โดยการอธิบายถึงปัจจัยหลายอย่างที่เป็นอุปการะต่อความเกิดและการตั้งอยู่ของธรรม รวมถึงการอธิบายถึงความเชื่อมโยงขอ

…็นไปต่างออกไปอีกรูป หนึ่ง คือพิเศษออกไป ชื่อว่าอาหัจจปัจจัยฐิติ ฯ ท่านอาจารย์ทำไว้ ในใจว่า จริงอยู่ ปฏิจจสมุปบาทนัย ไม่เล็งถึงความพิเศษที่นิยมปัจจัย มีเหตุปัจจัยเป็นต้น ย่อมเป็นไปโดยไม่พิเศษนัก เพราะเป็น…

เนื้อหาของเกณฑ์อภิธัมมัตถที่กล่าวถึงปัจจัยแห่งธรรมและลักษณะการดำรงอยู่ของธรรม ที่มีความสัมพันธ์กับปัจจัย ธรรมที่เป็นไปตามอาการและเหตุผลซึ่งสอดคล้องกัน ในการแสดงอายตนะของธรรมที่เกิดขึ้นโดยอาศัยปัจจัยต่

…นย่อยประกาศความที่อาจารย์ เหล่านั้นเป็นผู้มีถ้อยคำน่าหัวเราะเยาะ โดยเพียงแต่ได้ยินเท่านั้น จริงอยู่ ปฏิจจสมุปบาทนัยก็ดี นัยอะไรอื่นก็ดี พระผู้มีพระภาคทางสามารถ เพื่อจะแสดงไม่ให้กระทบที่ฐานกรณ์มีคอและเพดา…

…ังคหบาลี โดยชี้ให้เห็นว่ามันมีความสำคัญอย่างไรต่อการรู้และไม่รู้ในอริยสัจ ๔ รวมถึงการอธิบายเกี่ยวกับปฏิจจสมุปบาทและบทบาทของปัจจัยในธรรมชาติ โดยยกตัวอย่างการประสบและไม่ประสบสิ่งที่ควรเป็นข้อคิดให้กับผู้สน…