อรรถ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 47 / 119

…กอย่างหนึ่ง สองบทรว่า กายสุด เทา คือ เพราะความขาดสูญแห่งชีวิตธิ์ บทว่า ปรมมรณะ คือ ต่อจาก จุติ [ อรรถธิบายด่าว่า รถได้ชื่อว่าเป็นต้น ] คำทั้งหมดมีอาศัยดังนี้ว่า " อปาย" เป็นไวพจน์แห่งคำว่า นิยซ. จริงอ…

บทความนี้กล่าวถึงแนวคิดที่เกี่ยวข้องกับความขาดสูญแห่งชีวิตและการถือขันในสภาวะลำดับการละ การศึกษาความหมายของคำว่า 'อปาย', 'ทุคติ', 'วิบัติ', และ 'นิรวา' ซึ่งแสดงถึงสภาวะที่แตกต่างของชีวิตและความทุกข์ที

…ึงได้กล่าวว่าลา ว่า " ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ! พระดำรัสของ พระองค์ น่าชมเชยยิ่งนัก" ดังนี้เป็นต้น. [ อรรถกถายอหิลักษณ์คำกล่อมในอรรถ ๔ และ ๕ อย่าง] ในคำว่า" อภิฏกุนุต" เป็นต้นนั้น มีวิธีฉงเฉงดังนี้:-

บทความนี้นำเสนอเนื้อหาเกี่ยวกับพระโคดมซึ่งถือว่าเป็นผู้เจริญที่สุดในโลก เนื้อหามุ่งเน้นไปที่ความสำคัญของพระธรรมที่พระองค์ประกาศ โดยเฉพาะคำว่า 'ผู้เจริญที่สุด' ที่ถูกยกย่องและอธิบายตามประเพณีทางพุทธศาส

… " นี้ ท่านก็กล่าวความหมายแห่งนี้ไว้ดังนี้ว่า " ชนามิ พุทธามิ " (แปลว่า ย่อมทราบ คือล่อมรู้สึก ). [ อรรถาธิบายคำว่าพระธรรม ] คือในคำว่า " ทมมญจ ภิกษุสปฺมญฺญ " นี้ มีวิมีจังดังนี้ :- สภาพที่ชื่อว่า ธรรม เพ…

เนื้อหาพูดถึงความเชื่อในพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่งของผู้มีความเลื่อมใส ซึ่งนำเสนอผ่านคำสอนจากเวระญจพราหมณ์ที่แสดงถึงการตระหนักรู้ว่า พระโคดมทั่วไปเป็นที่พึ่งแก่ศาสนิกชน ผู้เข้าถึงพระธรรมถือว่าพระโคดมเป็นผ

…ขันธ์ทั้งหมดที่กรม กล่าวโดยปฏิญ ๑ ว่าไม่ปฏิญ เป็นธรรม ไพเราะ คำองคล้ว่าเป็นธรรมอันเราจำแนกดีแล้ว [ อรรถาธิบายว่า พระสงฆ์ ] ชื่อว่า พระสงฆ์ เพราะอรรถว่า รวมกันด้วยธรรมที่เที่ยมกัน คือ ทิฏฐิและศีล พระสงฆ์…

บทความนี้นำเสนอความหมายของพระสงฆ์ตามที่กล่าวในพระไตรปิฎก โดยอธิบายถึงความสำคัญของพระสงฆ์ที่รวมกันด้วยธรรมและศีล รวมถึงการทำหน้าที่ในการเผยแพร่คำสอนของพระพุทธเจ้า และการเป็นแหล่งที่พึ่งทางจิตใจสำหรับผู

ประโยค(ง) - ปฐมสมันตปภาพสาธก คำภา ๑ หน้า 338 ต้องการ พึงถือเอาวิธีนั้น จากวรรณนาแห่งเภตราสูตในอรรถกถา แห่งมัชฌิมนิกาย ชื่อว่า ปัญจสุทูนี จากวรรณนาสถาน ในอรรถกถา ทุกนิกาย ชื่อปรมิตโธติกา หรือในอรรถกถ…

บทความนี้สำรวจความหมายและการอธิบายคำภาในอรรถกถาต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเกี่ยวกับคำว่าอุปาสก ที่ได้อ้างอิงจากวรรณนาในอรรถกถาและความสำคัญของความเข…

…หรับภิษฐุ ทั้งหลายไว้ว่าที่ออกรมา." บทว่า ปฏิญาตตุแปลว่า ได้ตั้งไว้วแล้ว โดยส่งเขาอย่างนิติตต. [ อรรถาธิบาย ปูพพันสมุทร] บัดนี้ ควรทราบวินิจฉัยให้ว่า " ภิกษุ ปุปพูนสมุท" นิวาเสวตุ " เป็นต้นต่อไป:- บ…

พระคุณเจ้าทั้งหลายได้รับข้าวแดงแจ๋เป็นประจำ โดยมีการกล่าวถึงการอธิษฐานและความสำคัญของข้าวแดงแจ๋สำหรับภิษุ รวมถึงการปฏิญาณและการทำอาหารตามหลักของศาสนา พระอุปสมิวระได้ชี้แนะถึงระเบียบการและการใช้ชีวิตขอ

…ที่ 390 เหล่านั้น แม้โดยประกายทั้งปวง ในสมันนั้น จึงตรัสคำว่า " นิรพุทธโก ทิ สารัปุตฏ" เป็นดัง [ อรรถาธิบาย คำว่า นิรพุทธโก เป็นต้น ] บรรดาบหล่านั้น บทว่า นิรพุทธโก คือเว้นจากเสียด พวกโจรท่านเรียกว่า …

เนื้อหาให้ความสำคัญเกี่ยวกับการแยกแยะคำว่า นิรพุทธโก ที่หมายถึงการเว้นจากความเสียดและโจร โดยเฉพาะในบริบทของภิกษุผู้มีจริยธรรม และการอธิบายเกี่ยวกับธรรมคำในพระพุทธศาสนาว่า มีความสำคัญต่อการเข้าใจในลักษ

…เพราะฉะนั้น ข้าพเจ้าจึงจดารพรรนามตามลำดับบทเสีย จักประชุม ณ แต่เฉพาะบท ที่มีคำสมรวจะกล่าวเท่านั้น [อรรถาธิบายชื่อบ้านและชื่อบุตรเศรษฐี] บ้านที่ได้ชื่อว่า "กลันทนาคม" ก็ด้วยอาณาจักรแห่งกระแต้งหลาย ที่เรีย…

เนื้อหาเกี่ยวกับการประชุมประชิฏวรรณนาเรื่องพระสุทินัน ที่มีการอธิบายถึงบ้าน 'กลันทนาคม' และบุตรเศรษฐีที่ชื่อ 'กลัน'. มีการลงรายละเอียดเกี่ยวกับความหมายและความสำคัญของชื่อในเนื้อหา เช่น 'เศรษฐีบุตร' แล

…องบทว่า ปเทสท คณะฤา ความว่า กรรยาย่อได้ช้า ทั้งสอง (ของท่านสุทิน) บทว่า "ปเทสท" เป็นสัตติมิตต์ ลงใน อรรถฤทูวิเวกติ อีกอย่างหนึ่ง ความว่า กรรยาย่อได้จับพระสุทินนั้นในเท้าทั้งสอง ถามว่า "เพราะเหตุไร" กรรย…

บทนี้กล่าวถึงการกล่าวอธิบายเกี่ยวกับพระสุทินและเหตุผลในการออกบวชของหมูชนในอดีต โดยได้รับแรงบันดาลใจจากนางเทพอัปสร ซึ่งผู้บรรยายได้พูดถึงความไม่รู้จักคุณค่าของบรรพชาในยุคนั้น ทำให้เกิดการสนทนาถึงการออก

…อมด้วยความกำหนด หรือ ? อธิบายว่า คุณถังกำพยายามเพื่อจ้องการเมุณธรรมนันหรือ ?" ในบททั้งปวง ก็มีนัน. [อรรถาธิบายชื่อพระนิพพาน 5 บาท] อีก 5 บาท มีราคาอะไรจะเป็นต้น พระผู้มีพระภาคเจ้า* ตรัสหมายเอา พระนิพพานซึ…

บทความนี้พูดถึงความหมายของพระนิพพานตามคำสอนของพระผู้มีพระภาคเจ้า โดยมีการอธิบายถึงธรรมที่ควรเข้าใจและการคลายความกำหนดในทางธรรม โดยเฉพาะการที่พระนิพพานเป็นที่ที่กำจัดทุกข์และเมา อธิบายถึงความหมายของพระ

ประโยค - ปฏิสนธิสมบัติสกัดกั้นภาค ๒ - หน้า 45 [อรรถาธิบายธรรมที่ไม่ควรแก้สมบะเป็นต้น] ในคำว่า "อนุปุโลมวิจัย" เป็นต้นนั้น มีกรรมพรรณาเนื้อความ ดังต่อไป…

เนื้อหานี้กล่าวถึงกรรมที่ไม่เหมาะสมกับธรรมและการปฏิบัติของสมณะ โดยชี้ให้เห็นว่าการทำกรรมที่ไม่สมควรแทบจะเป็นของที่ขัดแย้งกับความเป็นธรรมที่ถูกต้อง และความสำคัญของการทำกรรมที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตทา

…บ่มบุคคลทั้งหลายผู้ถื ยก คั่งนี้ แล้วตรัสคำใดไว้ในคัมภีร์ว่าร่าว่า "ในปกรณ์ว่าด้วยอานาจประโยชน์ มี (อรรถ) ผลอันหนึ่ง มี (ธรรม) เหตุร้อยหนึ่ง มี (นิฏฐติ) ภาษาสำหรับกล่าวสองร้อย และมีญาณเสรียะ" คำนี้ทั้งหม…

…งช่วยให้ผู้เรียนมีความรู้และความเข้าใจในหลักธรรมที่เกี่ยวข้อง ขณะเดียวกันยังชี้ให้เห็นถึงความหมายของอรรถในคำที่มีการอธิบายเพิ่มเติม และการเรียนนำเสนอสู่บุคคลอื่นเพื่อสร้างประโยชน์ร่วมกัน การทำความเข้าใจใน…

…! เนื้อความอันฏุลูพรงรับรอง ด้วยทั่งดิมเลย ด้วยรส ด้วยความเป็นวงค์แห่งอาจารย์ ด้วยความ อธิษฐาน." [อรรถาธิบายวิบัย ๔ อย่าง] จริงอยู่ บรรดาคำเหล่านี้ คำว่า "อาทูปนท" ท่านประสงค์ เอาสุตฺ คำว่า "รส" ท่านประ…

วิบัย ๔ อย่าง ได้แก่ สูตรตามโลม อาจริยาว อัดโนมัติ ที่อ้างอิงจากพระนาคเสนระในมณีบันปัญหา อธิบายถึงข้อควรและไม่ควรตลอดจนการอนุญาตในศาสนาพุทธ ว่าด้วยการพิจารณาสิ่งที่เป็นอวัชระเพื่อให้สอดคล้องกับหลักการ

… เป็นลำดับที่พระวินัยธรรมนันำได้ถูกต้อง ทำให้จันทได้ดี ใคร่ครวญถูกต้องดีแล้ว" นี้เป็นลักษณะที่สาม. [อรรถาธิบายลักษณะ ๑ ของพระวินัยสร] ในคำว่า "สุตตดู" เป็นต้นนั้น มีวินิจฉัยดังนี้:- วันชัยฎกทั้งสิ้น ชื่อว…

เนื้อหานี้กล่าวถึงลักษณะของพระวินัยและการวินิจฉัยซึ่งสำคัญต่อการศึกษาและการปฏิบัติในธรรมะ โดยนำเสนอทางเข้าใจต่อสิ่งที่ถูกต้องตามพระวินัย พร้อมการอ้างอิงถึงหลักการและหลักคำสอนที่ชัดเจน. นอกจากนี้ ยังมี

…ร ตรวจดูเรื่อง ๑ ตรวจดูความ ๑ ตรวจวบทบทีย ๑ ตรวจดูถูกเรื่อฃ- เนท ๑ ตรวจดูอุปกรณ์ ๑ ตรวจดูอุปบิฐ ๑. [อรรถาธิบายฐานะ ๖ อย่าง] จริงอยู่ พระวิบัณฑธรรม แม้เมื่อตรวจดูเรื่อง ย่อมเหน อาบัติบางอย่าง อย่างนี้คือ ภ…

เนื้อหาเกี่ยวกับการตรวจสอบฐานะ ๖ อย่างที่จำเป็นในการตัดสินใจของพระวิบัณฑธรรม ซึ่งประกอบด้วยการตรวจดูเรื่องต่างๆ เช่น ความถูกต้อง, อุปกรณ์, และอุปบิฐ โดยยกตัวอย่างถึงข้อบกพร่องและอาบัติในพฤติกรรมของภิก

ประโยค(ค) - ปฐมสมันปาป่าสิกาเปล่า ภาค ๒ - หน้า 85 อรรถาธิบายสิกาขบวิงค์คัปปุมปราชญ์ บัดนี้ ข้าพเจ้าจักพรรณนาเรื่องความวิกลจริตแห่งสิกาขบทต่อไป ใน คำว่า "…

บทความนี้นำเสนออรรถาธิบายเกี่ยวกับสิกาขบวิงค์ ซึ่งเป็นหนึ่งในหลักธรรมของพระพุทธเจ้า โดยเฉพาะการวิเคราะห์ความหมายของคำว่…

…รือว่าเป็นผู้ในกลาง เพราะมีพระยอดเกิน กว่าที่คิดตามที โดยที่แท้ บุคคลนั้นทั้งหมด พระผู้พระภาคตรัสใน อรรถนี้ว่า "โย ปน.." [อรรถาธิบายความหมายแห่งกุศลพ่อพ์เป็นต้น] ในกิฎิกนัทส มีวิจินฉี้ดังนี้:- ผู้ใดอ่อนข…

เนื้อหานี้เกี่ยวกับการวิเคราะห์ความหมายของโคโรและการอบรมทางวิปัสสนา บุคคลต้องมีความรู้และการเลี้ยงชีพอย่างมีศีลธรรม การแสดงถึงการเข้าใจในภาวะต่างๆ ที่พระพุทธเจ้าทรงสอน เพื่อเข้าถึงความรู้แจ้ง ทั้งยังก

…ิวารกับมาณพ ๑๖ หัวหน้าที่ฟังปรายธรรมปราย) มี จำนวน ๑๖,๐๐๐" (รวม ๒๒,๐๐๐ รูป). แต่ภิญญูเหล่านั้น พระ- อรรถถกาถามมีได้กล่าวไว้ เพราะท่านพระอุไลเศรษะมีได้แสดงไว้ในบทพระวันินปฏิวณ พระอรรถถกาถามก็กล่าวไว้ ก็เพร…

บทความนี้กล่าวถึงอภิญญูที่มีจำนวนมากถึง ๒๒,๐๐๐ รูป และการอุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์ โดยอ้างอิงจากพระอุไลเศรษะในบทพระวันินปฏิวณ เพื่อชี้ให้เห็นถึงความสำคัญและความหมายในทางพระพุทธศาสนา การเข้าใจอภิญญูเป็นสิ่

…รอุปสมปทา ๑ ครูธมิภุติกาคุณ- อุปสมปทา ๑ ทุนอุปสมปทา อัฏฐาวิกาอุปสมปทา อุปติชุตุตก- คามอุปสมปทา ๑. [อรรถาธิบายอุปสมปทา ๔ อย่าง] ในอุปสมปทา ๔ อย่างนั้น เอหิกิจกุปอุปสมปทา และสรรคน- อุปสมปทา ข้าพเจ้าได้กล่า…

เนื้อหาในบทนี้อธิบายถึงอุปสมปทา ๔ อย่างที่สำคัญในพระพุทธศาสนา ได้แก่ เอหิกิจกุปอุปสมปทา, สรงคมนูอุปสมปทา, โอวาทปฏิคคุณอุปสมปทา, ปัญหาพายารอุปสมปทา ซึ่งมีการยกตัวอย่างจากพระมหากัสสปะและการสนทนาเกี่ยวกั

…ศิลปะ เพราะอนุญลุษฎีพึงศึกษา ด้วย เหตุนี้จึง ชื่อว่า อธิสิลปะ. ในอธิสิลปะและอธิญาลิศลึกา กินนั่น. [อรรถาธิบายอธิสิล อธิจิต อธิปัญญา] ถามว่า "ในอธิสิลนี้ ศิลปะเป็นไหน? อธิสิลเป็นไหน? จิต เป็นไหน? อธิสิลเป…

เนื้อหานี้พูดถึงความหมายของ 'ศิลปะ' ในพระพุทธศาสนา โดยมีการอธิบายคำศัพท์และแนวคิดที่เกี่ยวข้อง เช่น อธิสิลปะและอธิจิต รวมถึงการส่งเสริมศิลปะในสังคมจากพระพุทธเจ้าและสาวก ซึ่งมีการระบุความสำคัญของศิลปะใ