อาณาจักรสุโขทัยและพระพุทธศาสนา : หน้า 67/186

อาณาจักรสุโขทัย พ่อขุนรามคำแหง มหาราช พระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์พระร่วง ลำดับที่ ๓ ทรงทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา เป็นอย่างดี ทรงอาราธนาพระมหาเถรสังฆราช ผู้เรียนจบพระไตรปิฎกขึ้นมาจากเมือง นครศรีธรรมราชให้มาพำนักที่วัดอรัญญิก เพื่อ มาเผยแผ่พระธรรมวินัยแก่ประชาราษฎร์และ ตั้งคณะสงฆ์แบบลังกาวงศ์ในอาณาจักรสุโขทัย จนพระพุทธศาสนามีความรุ่งเรืองไพศาล ดังปรากฏในศิลาจารึกหลักที่ ๑ ด้านที่ ๒ ว่า คนในเมืองสุโขทัยนี้ มักทาน มักทรงศีล มักโอยทาน พ่อขุนรามคำแหงเจ้าเมืองสุโขทัยนี้ ทั้งชาวแม่ชาวเจ้าท่วยปั่วท่วยนาง ลูกเจ้าลูกขุน ทั้งสิ้นทั้งหล หลาย ทั้งผู้ชายผู้ญิง ฝูงท่วยมีศรัทธาใน *พระพุทธศาสน ทรงศีลเมื่อพรรษาทุกคน.... “พ่อขุนรามคำแหงกระทำ โอยทานแก่มหาเถร สังฆราชปราชญ์ เรียนจบปิฎกไตรหลวก กว่า ปู่ครูในเมืองนี้ ทุกคนลุกแต่เมืองศรีธรรมราชมา ..." (คำอ่านจารึกจากฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร) ต่อมาในสมัยพระยาลิไทย พระมหากษัตริย์ แห่งราชวงศ์พระร่วงลำดับที่ 5 ทรงทำนุบำรุง พระศาสนาให้เจริญรุ่งเรืองจนสุโขทัยกลายเป็น ศูนย์กลางของพระพุทธศาสนา พระองค์มักจะ ทรงเผดียงพระสงฆ์เข้าไปเรียนพระไตรปิฎก ในมหาปราสาท และทรงจัดระเบียบคณะสงฆ์ แบ่งเป็น ๒ ฝ่าย คือ ฝ่าย “คามวาสี” และฝ่าย "อรัญวาสี” โดยให้ฝ่ายคามวาสีเน้นการสั่งสอน ราษฎรในเมืองและเน้นการศึกษาพระไตรปิฎก ส่วนฝ่ายอรัญวาสีให้เน้นการวิปัสสนาและประจํา อยู่ตามป่าหรือชนบท ตู้พระธรรมไม้จำหลักปิดทอง เขียนสีประดับกระจก เล่าเรื่องทศชาติ ศิลปะอยุธยาพุทธศตวรรษที่ ๒๐-๒๑ หมายเหตุ *พระพุทธศาสน สะกดตามคำอ่านในศิลาจารึก มีนาคม ๒๕๕๘ อยู่ในบุญ ๖๕