บทบาทของพระมหากษัตริย์ในด้านการพระศาสนา : หน้า 69/186

อาณาจักรอยุธยา พระมหากษัตริย์ที่ทรง ที่ทรงมีบทบาทด้านการพระศาสนาอย่างยิ่งพระองค์หนึ่ง ได้แก่ สมเด็จพระบรมราชาที่ ๑ พระมหากษัตริย์องค์ที่ ๒๑ แห่งกรุงศรีอยุธยา ซึ่งประชาชนยกย่อง ถวายพระนามว่า สมเด็จพระเจ้าทรงธรรม ก่อนขึ้นเสวยราชสมบัติ พระองค์ทรงพระผนวชอยู่ที่วัดระฆัง ทรงรอบรู้ทางด้านพระไตรปิฎกมาก จนได้รับเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระพิมลธรรมอนันตปรีชา แม้ภายหลังลาสิกขาขึ้นเสวยราชย์แล้ว พระองค์ก็ยังมีพระราชศรัทธาเสด็จลงพระที่นั่งจอมทองสามหลังบอกบาลีแก่พระภิกษุสามเณร อยู่เนือง ๆ มีพระภิกษุสามเณรจากวัดต่าง ๆ ผลัดกันเข้ามาเรียนเป็นประจํา ทั้งยังโปรดเกล้าฯ ให้ประชุมราชบัณฑิตแต่งกาพย์มหาชาติเมื่อ พ.ศ. ๒๑๗๐ และโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระไตรปิฎกด้วย อาณาจักรธนบุรี เป็นอาณาจักรสุดท้ายก่อนเข้าสู่ยุครัตนโกสินทร์ พระเจ้าตากสินมหาราชทรงเป็นพระมหากษัตริย์เพียงพระองค์เดียว ที่ทรงปกครองกรุงธนบุรีระยะสั้น ๆ เพียง ๑๕ ปี นอกจากทรงเป็น นักรบที่แกล้วกล้านำไพร่พลที่ฝ่าวงล้อมกอบกู้เอกราชคืนจากพม่า หลังเสียกรุงศรีอยุธยาแล้ว พระองค์ยังทรงเป็นนักการศาสนาที่เคร่งครัด อีกด้วย ทรงปฏิบัติสมถวิปัสสนากัมมัฏฐานและฟื้นฟูวัดวาอาราม ทรงเห็นว่าช่วงสงครามคัมภีร์พระไตรปิฎก กระจัดกระจาย สูญหาย และถูกเผาทำลายไป เป็นจํานวนมาก จึงทรงมุ่งมั่นรวบรวมต้นฉบับ ที่หลงเหลืออยู่ เพื่อน่ามาคัดลอกสร้างเป็น พระไตรปิฎกฉบับหลวงต่อไป และโปรดเกล้าฯ ให้ไปอัญเชิญพระไตรปิฎกจากหลายเมือง อาทิ สมุดภาพไตรภูมิ ฉบับหลวง สมัยธนบุรี แสดงภาพสวรรค์ชั้นดุสิต "บุคคลจําพวกใดเป็นพหูสูต ตั้งอยู่ในทสกุศลกรรมบถ กอปรด้วยปัญญา ปรารถนาพระนิพพาน แลยินดี ในคุณพระรัตนตรัย ผู้นั้นได้เกิดในดุสิตสวรรค์” มีนาคม ๒๕๕๘ อยู่ในบุญ ๖๗