สอง : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 38 / 82

…เหตุนั้น ท่านอาจารย์ จึงกล่าวว่า นิรุทเธ (ดับไปแล้ว) ดังนี้ ฯ บทว่า ยถาร คือตาม สมควรแก่บุคคลนั้นๆฯ สองบทว่า สพฺพต์ถาปิ สมาปตฺติวีถีย์ ความ ว่า ในวิถีแห่งฌานสมบัติ และในวิถีแห่งผลสมาบัติแม้ทั้งสิ้นฯ ชวน …

เนื้อหาชี้ให้เห็นถึงการหยุดการกระทำทางจิตวิญญาณ อนาคามิผล และอรหัตตผล และการวิเคราะห์จิตที่เกิดขึ้นตามประเภทบุคคล โดยมุ่งแสดงการกำหนดวิถีจิต ที่เกี่ยวข้องกับอภิญญาและมรรค สมาบัติ การกำหนดประเภทบุคคลใน

…ฏิสนธิทั้ง ๔ นี้ ชื่อว่าอรูปปฏิสนธิฯ [กำหนดอายุของเหล่าเทวดาชั้นอรูปฌาน ๔] บรรดาอรูปฌาน ๔ เหล่านั้น สองหมื่นกัลป์ เป็นประมาณแห่งอายุ ของเหล่าเทวดา ผู้เข้าถึงชั้นอากาสานัญจาตนะ, สี่หมื่นกัลป์ เป็นประ มาณแ…

การศึกษาถึงอายุของพรหมและเทวดาในชั้นอรูปฌาน อธิบายลำดับของปฏิสนธิ ภวังค์ และจุติ รวมถึงชั้นอรูปฌาน 4 ประเภท ปิฏิสนธิทั้ง 4 ระบุว่าเป็นอรูปปฏิสนธิ โดยมีการวิเคราะห์อายุของเทวดาต่างๆ ที่สำคัญในชั้นอากาส

…ทวดาเหล่านั้น ฯ พวกเวมานิกเปรต ที่ชื่อว่าวินิปาติกะ เพราะอรรถว่า พลัดตกไปจาก ความเป็นไปแห่งความสุขฯ สองบทว่า สพฺพภาปิ กามสุคติย์ ความว่า (มหาวิบาก ๘ อย่าง ย่อมเป็นไป) ในกามสุคติ (คือสุคติที่ เป็นกามาวจร)…

ในเอกสารนี้กล่าวถึงวินิปาติกเปรตซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับภุมมเทวดา โดยที่เนื้อหาสื่อถึงการไม่มีการกำหนดอายุของสัตว์อบายและมนุษย์ รวมถึงกรรมที่กำหนดอายุในอบาย การพูดถึงความแตกต่างของสัตว์ในอบายที่มีอายุย

…้อย แต่ไม่ ถึง ๒๐๐ ปี" ดังนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมายเอาหมู่มนุษย์ผู้เกิด อยู่ในกาลทุกวันนี้ ฯ 9 สองบทว่า ทิพฺพานิ ปญฺจวสฺสสตาน ความว่า ๕๐ ปี ของ มนุษย์ เป็นวันหนึ่งของพวกเทวดาฯ เพราะกำหนดเดือนและปีโด…

ในเนื้อหานี้กล่าวถึงการกำหนดอายุของมนุษย์และเทวดา ความยาวของการดำรงอยู่ในภุมมเทวดา บางชนิดมีอายุได้แค่ 9 วันในขณะที่บางชนิดอาจอยู่ได้จนถึงชั่วกัลป์ ทว่ามนุษย์ถือว่ามีอายุเฉลี่ยไม่เกิน 200 ปี พระพุทธเจ

…ตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 211 บทว่า มนุสฺสคณนาย คือ โดยการนับปีของพวกมนุษย์ ฯ สองบทว่า ตโต จตุคุณ ความว่า เอา ๔ คูณ ด้วยอำนาจการเอา ๒ คุณวันและปี อย่างนี้ คือ ๑,๐๐๐ ปีทิพย์ เพราะเอา…

เนื้อหาครอบคลุมการนับปีตามอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยแสดงความแตกต่างระหว่างอายุของมนุษย์และเทวดาในแต่ละชั้น เช่น อายุของเทวดาชั้นจาตุมมหาราชิกา, ดวงดึงส์, ยามา, ดุสิต, นิมมานรตีน และปรนิมมิตวสวัตตีน โดยกา

…รา ท่านก็สงเคราะห์เข้าในบทว่า กาเมสุมิจฉาจารนี้เหมือนกัน" เพราะเป็น การประพฤติผิดในกาม กล่าวคือรส ฯ สองบทว่า กายวิญฺญตฺติสงฺขาเต กายทวาร ความว่า เพราะ ประพฤติเป็นส่วนมากในทวารแห่งกรรม กล่าวคือกายวิญญัติ …

เนื้อหานี้กล่าวถึงอภิธัมมัตถสังคหบาลีในเรื่องการแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของเจตนาในการกระทำ อาทิ ปาณาติบาต ซึ่งหมายถึงการฆ่าสัตว์, อทินนาทาน ซึ่งหมายถึงการลักขโมย และกาเมสุมิจฉาจาร ซึ่งรวมถึงการประพฤติผ

…งขึ้น ชื่อว่าสัมผัปปลาปะ ๆ ก็สัมผัป ปลาปะนั้น เมื่อคนอื่นถือเอาความหมายนั้นเท่านั้น จึงเป็นกรรมบถ ฯ สองบทว่า วจีวิญฺญตฺติสงฺขาเต วจีทวาเร ความว่า (เพราะ ความเป็นไปโดยมาก) ในทวารแห่งกรรม ที่ชื่อว่าวจีวิญญ…

เนื้อหาบทนี้นำเสนอกระบวนการใช้งานอรรถประโยคในอภิธัมมะ โดยเฉพาะการสร้างวจีและกรรมที่เกี่ยวข้องกับสภาพทางจิต เช่น ความโลภ อารมณ์พยาบาท และการเห็นผิด ฯลฯ อภิชฌาเป็นการมุ่งมาดต่อสิ่งของของผู้อื่น ที่อาจทำ

…ิเศษ ในฎีกาแห่งอภิธัมมาวตาร ชื่ออภิมัตถ ปกาสินี ฯ [อธิบายอกุศลกรรมจะอำนวยผลที่น่าใคร่ไม่ได้เป็นต้น] สองบทว่า สพฺพตฺถาปิ กามโลเก ความว่า (อกุศลกรรมทั้ง หมด ๑๒ อย่าง ให้อกุศลวิบากทั้ง ๒ ได้) ในกามโลกแม้ทั้…

เนื้อหาในบทนี้สำรวจการทำงานของอกุศลกรรมและผลที่เกิดขึ้นในชีวิต โดยใช้กรณีศึกษาต่าง ๆ เช่น การพบเจอพระมหาโมคคัลลานเถระ รวมถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าเกี่ยวกับการผลกรรมที่เกิดจากอกุศลกรรมและการอธิบายอำนาจของ

…่านั้น ผู้มีวาทะ อย่างนี้ ฯ บทว่า ยถากุกม คือ ตามลำดับแห่งวิบากมีติเหตุกวิบากอย่าง อุกฤษฏ์เป็นต้น ฯ สองบทว่า ทุวาทส วิปากาน ความว่า บัณฑิตพึงแสดง วิบาก ๑๒ ที่เว้นสสังขาริกวิบาก ๔ และที่เว้นอสังขาริกวิบาก…

ในบทนี้มีการอธิบายความต่างของวิบากที่เป็นสสังขารและอสังขาร โดยพระอนุรุทธาจารย์ได้พูดถึงการจัดประเภทวิบากต่าง ๆ โดยใช้อำนาจกรรมและปัจจัย และระบุถึงการแสดงวิบากที่เกี่ยวข้องกับการกระทำในรูปแบบต่าง ๆ ทั้

…ี่บุคคลให้เกิดด้วยฉันทะเป็นต้น ที่ประณีต ชื่อว่าปณีตฌาน ดังนี้แล ฯ พอทีไม่ต้องกล่าวให้ชักช้านัก ฯ က สองบทว่า ปญฺจมชฺฌานํ ภาเวตวา ความว่า บุคคลเจริญ ปัญจมฌานแม้ทั้ง ๓ ที่ยังไม่ถึงความเป็นอภิญญา (ที่ยังไม่…

ในคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหบาลีได้มีการกล่าวถึงการเจริญฌาน โดยเฉพาะมัชฌิมฌานและปณีตฌาน ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการเข้าถึงอภิญญา จากการเจริญปัญจมฌาน บุคคลสามารถพัฒนาจิตถึงขั้นวิญญาณได้ ที่สำคัญคือการทำความเข้า

…ติ ชื่อว่าคตินิมิตฯ บทว่า กมุมพเลน ความว่า ด้วยอกนุภาพแห่งกรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่ให้เกิดปฏิสนธิ สองบทว่า ฉนฺนํ ทุวารานํ ความว่า บรรดาทวารที่เกิดขึ้นทั้ง 5 ตาม สมควรแก่ความเกิด โดยนัยที่กำลังจะกล่าวฯ …

บทที่ 249 ของอภิธัมมัตถสังคหบาลี ว่าด้วยนิมิตแห่งทุคติและคตินิมิต ซึ่งเกี่ยวข้องกับผลของกรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีผลต่อการเกิดใหม่ของวิญญาณ โดยกล่าวถึงสถานการณ์ที่กุศลจิตและอกุศลจิตเกิดขึ้นในเวลาเด

…พวกสัตว์ที่เหลือนอกนั้น ที่ไปสุคติ ส่วน ขิปนกสังขาร เป็นกุศลอย่างเดียว ย่อม มีในสุคติปฏิสนธินี้ " ฯ สองบทว่า สมฺปยุตฺตธมฺเมหิ ปริคคหมานํ ความว่า ใจอัน ธรรมทั้งหลายมีผัสสะเป็นต้นที่สัมปยุตกับตน แวดล้อมค้ำ…

เนื้อหาในหน้า 252 กล่าวถึงการเชื่อมโยงระหว่างอารมณ์ โทษ และการเดินทางของวิญญาณในอภิธรรม การกล่าวถึงการเกิดใหม่ของสัตว์ที่มีอวิชชาและตัณหา รวมถึงความสำคัญของใจที่เป็นหัวหน้าในการเกิดเป็นหลักฐานของธรรมท

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 257 สองบทว่า ตเทว จิตฺติ ความว่า จิตนั้นนั่นแล เป็นไป เพราะถึง ความเรียกว่าจิตนั้น เพราะภวังคจิตเป็นเช่นเดี…

ในบทนี้กล่าวถึงความสัมพันธ์ของจิตต่าง ๆ ในอภิธัมมัตถสังคหบาลี โดยชี้ให้เห็นว่าจิตนั้นมีลักษณะเป็นการเปลี่ยนแปลงที่เชื่อมโยงกันระหว่างปฏิสนธิจิต ภวังคจิต และวิถีจิต เพื่อให้เข้าใจถึงการหมุนเวียนของจิตอ

…รรมชาตที่จิตกำหนดแล้วโดยชอบ ด้วยอำนาจภาวนาตามลำดับที่เป็น ไปแล้วตามนัยที่กล่าวไว้อย่างนี้ในเวลาใด ๆ สองบทว่า มโนทวารสุส อาปาถมาคต์ ความว่า เมื่อพระโยคีหลับตาเสีย หรือไปในที่อื่นมนสิการ อยู่ นิมิตเป็นเหมื…

ในเนื้อหานี้อธิบายถึงวิธีการภาวนาที่ต้องประกอบไปด้วยองค์ประกอบที่จำเป็น ทั้งการตัดปลิโพธ การปลงผล การทำดวงกสิณ และการตั้งจิตให้มั่นอยู่ที่ลมหายใจ รวมถึงการกำหนดนิมิตในอารมณ์ โดยมีการกล่าวถึงความต่างขอ

…ากกสิณที่เป็นไปดวงกสิณ ชื่อว่าสำเร็จด้วยภาวนา เพราะ เกิดจากภาวนาฯ บทว่า สมปุปิติ คือแนบแน่นสนิทดี ๆ สองบทว่า ตโต ปฏฐาย คือ ตั้งแต่ปฏิภาคนิมิคเกิด ฯ [อธิบายความต่างกันแห่งวสีทั้ง ๕] ความสามารถคำนึงถึงองค์…

ในบทนี้มีการกล่าวถึงนิมิตที่เป็นปฏิภาคนิมิตและคุณสมบัติต่างๆ ของวสีในการดำรงอยู่ภายในอารมณ์ทั้ง ๕ โดยวิเคราะห์ความแตกต่างของนิมิตรและองค์ฌาน รวมถึงวิธีการเข้าไปยังระดับฌานอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งในกระบ

…งปุพเพนิวา สานุสสติญาณก็ดี ถึงรูปที่เป็นไปในที่มีแสงสว่างแผ่ไปถึง ในสมัยบริ กรรมแห่งทิพยจักษุก็ดี ฯ สองบทว่า ปริกมุม กโรนฺตสฺส คือ เมื่อพระโยคีกระทำบริกรรมโดยนัยเป็นต้นว่า เราจงเป็น ๑๐๐ คน ๆ ฯ บทว่า รูปา…

บทนี้กล่าวถึงการเข้าถึงอภิญญาโดยการส่งบริกรรมจิตไปที่ปัญจมฌาน ซึ่งเป็นฌานที่ประกอบด้วยอุเบกขาและเอกัคคตา การอธิษฐานเพื่อบรรลุอภิญญาและการบริกรรมอิทธิวิธญาณในประสบการณ์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์และฌ

…่มิใช่ทางว่าเป็น ทางให้หมดจดฯ [อธิบายปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ บทว่า ยาวานโลมา คือ จนถึงสัจจานุโลมญาณ ฯ สองบทว่า

เอกสารนี้อภิปรายเกี่ยวกับความสำคัญของวิริยสัมโพชฌงค์ในการบรรลุมรรคผลผ่านการวิปัสสนาที่สัมพันธ์กับไตรลักษณ์ โดยเน้นให้เห็นถึงการกำหนดและวินิจฉัยลักษณะที่ถูกต้องเพื่อหลีกเลี่ยงการเข้าใจผิดในทางธรรมและเส

…ทำนองนี้ (คือเฉพาะที่ได้สมาบัติ ๘ ผู้ยัง ดำรงอยู่ในกามภพและรูปภพ) 1 บทว่า ตตฺถ คือ ในนิโรธสมาบัติ ฯ สองบทว่า ยาวากิญฺจญฺญายตน คนฺตฺวา ความว่า พระอริยาบุคคลดำเนิน ไปจนกระทั่งถึงอากิญจัญญายตนะ ด้วยอำนาจการ…

ในเนื้อหานี้พูดถึงพระอภิธัมมัตถสังคหบาลีและอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา โดยอธิบายเกี่ยวกับบุคคลที่เข้าถึงสุคติภพและพระอริยบุคคล เช่น พระโสดาบันและพระขีณาสพ และการเข้าถึงนิโรธสมาบัติ และความแตกต่างระหว่างกาม

…่อธิบายว่า ค หนึ่ง สัจจบารมี ผู้บำเพ็ญมีนิสัยหนักแน่นอก รักพระโพธิญาณยิ่งกว่า คนที่รักและ ทรัพย์สิน สอง สัจจอุปบารมี ผู้บำเพ็ญมีนิสัยหนักแน่นแน่นอน รักพระโพธิญาณยิ่งกว่าอวัยวะ ร่างกายของตน สาม สัจจปรมัตถ…

บทความนี้กล่าวถึงการรักษาสัจจะและการอธิษฐานในพระพุทธศาสนา โดยยกตัวอย่างวิธีการรักษาสัจจะว่าด้วยการเป็นทาสของพระราชาที่จักต้องกล่าวความจริง เมื่อมีการเล่นพนัน จึงได้แสดงถึงการรักษาสัจจะของวิธุรบัณฑิตที

…ับพระราชทานพรรณนาเป็นนิทัศนนัยโดยเอกเทศ ในการแสวงหาพระสัมมาสัมโพธิญาณ ชั้นแรกเสด็จไปทรงศึกษาลัทธิของสองคณาจารย์ คืออาฬารดาบส กาลามโคตร แลอุทกดาบส รามบุตร ผู้ซึ่งมหาชนยกย่องว่าเป็นคณาจารย์ ชั้นสูงในครั้งน…

เนื้อหาเกี่ยวกับการสอนของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวรเถร) ที่กล่าวถึงอภินิหารและพระบุญญาภินิหารในบริบทของพระสัมมาสัมโพธิญาณ โดยเน้นถึงการศึกษาลัทธิของคณาจารย์ในสมัยนั้นและความพยายามของพระองค์ใน