อรรถ : ​ค้นหาหนังสือธรรมะ หน้า 39 / 119

…รรคแปล ภาค ๑ ตอน ๒ - หน้าที่ 273 ทิศเดียว " ดังนี้เป็นต้น บัณฑิตพึง (นำมากล่าว ) ให้พิสดาร เทอญ [แก้อรรถบท สตฺถา เทวมนุสฺสานํ] พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่า สตฺถา (ศาสดา) เพราะทรง พร่ำสอน ( เวไนยสัตว์ ) …

…ัย พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทำเช่นเดียวกันโดยเป็นผู้นำสัตว์ทั้งหลายให้ข้ามภพและชาติต่าง ๆ ไปสู่พระนิพพาน อรรถธรรมที่กล่าวนั้นยังยืนยันว่าท่านเป็นพระศาสดาของสัตว์ทุกชนิดรวมทั้งสัตว์ดิรัจฉาน.

…าทิ โดยประเภท ขันธ์ อายตนะ ธาตุ สัจจะ อินทรีย์ และ ปฏิจจสมุบาทเป็นต้น หรือว่าซึ่งอริยสัจคือทุกข์ โดยอรรถ (4) คือ ปีฬนะ ( บีบคั้น ) สังขตะ (อันปัจจัยปรุงแต่ง ) สันตาปะ ( แผดเผา ) วิปริณาม (แปรปรวน ) ซึ่งอร…

…่างๆ เช่น ทุกข์ สมุทัย นิโรธ และมรรค โดยมีการประมวลมาในรูปแบบที่ชัดเจน การอธิบายธรรมอย่างลึกซึ้งด้วยอรรถที่เกี่ยวข้องกับสังขตะและเหตุการณ์ในการเข้าถึงพระนิพพานนั้นช่วยให้เข้าใจว่าจะต้องมีการประมวลมา การผู…

…มงามในเบื้อง ต้นงามในท่ามกลางและงามในเบื้องปลาย โดยนัยดังกล่าวมาฉะนี้ (เพราะประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถ ... พยัญชนะ ...] อนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้านั้น เมื่อทรงแสดงธรรม ย่อมทรง ประกาศคือทรงแสดงโดยนัยต่างๆ …

…ื้องต้น ท่ามกลาง และเบื้องปลาย ผ่านการประกาศพรหมจรรย์และแสดงศาสนธรรมต่างๆ โดยใช้หลักการของพยัญชนะและอรรถบท เพื่อให้ผู้ฟังเข้าใจได้ง่ายและเข้าถึงพระธรรม.

…กข์ ) และ เพราะไม่มีความใยดีในโลกามิส แล ปริยัติธรรม ชื่อว่า สวากขาตะ เพราะประกาศพรหมจรรย์ พร้อมทั้งอรรถพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ด้วยประการ ฉะนี้ [ปริยัติธรรมเป็นสวากขาตะอีกนัยหนึ่ง หรือ…

เนื้อหานี้เกี่ยวกับการอธิบายความหมายของคำว่า 'บริบูรณ์สิ้นเชิง' และ 'บริสุทธิ์' ในบริบทของธรรมที่ไม่มีโทษและการประกอบด้วยธรรมขันธ์ 5 โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแง่ของการเล่าเรียนและการปฏิบัติธรรม ซึ่งเน้นถึงค

…ข์ ) ไม่ เพราะ เหตุนั้น เจ้าลัทธิอื่นเหล่านั้น จึงเป็นผู้มีธรรมเป็นทุรักขาตะ (กล่าว ชั่ว ) แท้ฉันใด อรรถแห่งธรรมของพระผู้มีพระภาคเจ้า หาถึงความ วิปลาสฉันนั้นไม่ เพราะธรรมที่พระองค์ตรัสว่า ธรรมเหล่านี้เป็น…

เนื้อหาแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างธรรมที่เป็นอันตรายิกธรรมและนิยยานิกธรรม รวมถึงความสำคัญของปริยัติธรรมและโลกุตตรธรรมที่สอดคล้องกับการปฏิบัติที่นำไปสู่พระนิพพาน พระผู้มีพระภาคเจ้าได้สอนให้สาวกยึด

…้นชื่อว่า อกัมมาสะ เพราะไม่พร้อย เหมือนแม่โคอันลายพร้อยไปด้วยจุดสีอันตัดกับสีตัว ฉะนั้น นัยหนึ่ง โดยอรรถอันไม่แปลกกัน ศีลทั้งปวงชื่อว่าไม่ขาด ไม่ ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เพราะไม่ถูกเมถุนสังโยค ๒ ประการ และ …

บทความนี้กล่าวถึงความสำคัญของศีลในพระพุทธศาสนา โดยเปรียบเทียบรายละเอียดต่างๆ ของศีลที่ไม่แตกแยก โดยอธิบายถึงศีลที่มีคุณวิเศษและการรักษาศีลเพื่อความบริสุทธิ์ที่สูงขึ้น ทั้งยังกล่าวถึงพฤติกรรมที่เป็นอัน

…ยได้ยอนหนอน หรือตัวพยาธิร้อง ถ้ามันร้องได้จริง ก็ที่จะต้องมีทิพโสตจึงจะได้ยิน เทียบเรื่องเล็นร้อง ในอรรถกถาธรรมบท ที่ว่าพระพุทธเจ้าทรงได้ยินด้วยพระทิพโสต ในที่นี้ จึงเลี่ยงว่า "ระงม วิรวนตา นี้ ได้พบในสัม…

ในเอกสารนี้มีการอธิบายพยาธิ 32 ประเภทที่อาศัยอยู่ในอุทร ขนาดและลักษณะที่แตกต่างกัน เช่น พยาธิประเภทต่างๆ ที่เปรียบเสมือนหนอนในอุทรที่มีพฤติกรรมที่แสดงถึงการแย่งอาหารในร่างกายมนุษย์ เมื่อร่างกายมีอาหาร

…- หน้าที่ 96 เจริญงอกงามขึ้น คำว่า ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า คือตั้งสติให้มุ่งหน้าต่อ กรรมฐาน อีกนัยหนึ่ง อรรถาธิบายในคำนี้พึงทราบโดยนัยที่กล่าวไว้ใน ปฏิสัมภิทาอย่างนี้ว่า "ศัพท์ว่า ปริ มี ปริคคห (ความกำหนดถือเ…

บทนี้กล่าวถึงการตั้งสติในกรรมฐานและการเจริญงอกงาม โดยเสนอความหมายของคำต่าง ๆ เช่น สติที่มีความมั่นคงและการไม่หลงลืม นอกจากนี้ ยังเสนอวิธีการที่พระโยคาวจรสามารถสังเกตพฤติกรรมเหล่านั้นเพื่อพัฒนาอารมณ์ดี

…เข้า" ดังนี้ ในบทเหล่านั้น บทว่า สำเหนียก คือเพียรพยายาม (ทำ มนสิการเพื่อรู้) อย่างนั้น อีกนัยหนึ่ง อรรถาธิบายในบทนี้ บัณฑิต พึงทราบอย่างนี้ว่า ความสำรวมแห่งภิกษุผู้เป็นอย่างนั้น (คือผู้เจริญ อานาปานสติ) …

เนื้อหาเกี่ยวกับการหายใจและการสำเหนียกของภิกษุในพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะการรับรู้ลมหายใจออกและหายใจเข้าด้วยจิตที่ประกอบด้วยญาณ แสดงถึงความสำคัญในการฝึกอานาปานสติและการกำหนดลมที่ชัดเจนในแต่ละช่วง ซึ่งเป็น

… กายสงฺขาร์ อสฺสสิสฺสามิ ---- ปสฺสสิสฺสามิ นี้ บัณฑิตพึงทราบโดยประการดังกล่าวมาฉะนี้เข ะนี้เทอญ ด. (อรรถาธิบายในปฏิสัมภิทามรรค] ส่วนในปฏิสัมภิทา ท่านกล่าวความแห่งข้อนี้ พร้อมทั้งคำท้วง ปาฐะในฉบับวิสุทธิมร…

ในบทนี้มีการอธิบายถึงการพิจารณาความหยาบและละเอียดของกายสังขารในวิสุทธิมรรค โดยเริ่มตั้งแต่การกำหนดทั้งรูปและอรูป เมื่อเห็นนามรูปพร้อมกับปัจจัย การทำวิปัสนาในระดับต่าง ๆ ตั้งแต่ทุรพลวิปัสนาถึงพลววิปัสน

…ม- ๑. หมายความว่า แก้ความนัยเดียวกัน ต่างกันแต่ที่นั่นเป็นกายสังขาร ที่นี่เป็นจิตตสังขารเท่านั้น ๒. อรรถาธิบายว่า ใน ๓ บทนี้ แสดงเวทนาด้วยกันทั้งนั้น ต่างกันตรงที่ว่า บทปีติแสดงสุขเวทนา ในแง่ปีติ หมายความ…

ในบทนี้กล่าวถึงการตีความศ evolvingค่าเวทนาและจิตตสังขารในพระพุทธศาสนา โดยแสดงการประกอบกันของสัญญาและเวทนา ผ่านการใช้งานจิตในฌานต่างๆ ทั้งนี้สรุปได้ว่าความสุขและปีติจากการเข้าฌานนั้นสัมพันธ์กับการฝึกจิ

…ยง) ก็ได้แก่ความ เกิดขึ้นเสื่อมไปและเป็นอื่นไป หรือความที่มีแล้วก็ไม่มี แห่งปัญจ ขันธ์เหล่านั้นแหละ อรรถาธิบายว่า อนิจจตา ก็คือความที่ปัญจขันธ์

เนื้อหานี้กล่าวถึงอนิจจานุปัสนาในวิสุทธิมรรค โดยระบุถึงการปลดปล่อยจิตจากสัญญาผ่านการพิจารณาความไม่เที่ยง ซึ่งมีการอธิบายถึงปัญจขันธ์และการเข้าใจอนิจจตา โดยบัณฑิตพึงสัมผัสและตระหนักถึงความไม่เที่ยงเพื่

…ปส่ง) ให้ถึงที่ ๆ ปลอดภัยเสียด้วย ๑. บาเทยุย นี้ คือ ขาเทยย ลบนิคคหิตด้วยอำนาจฉันท์ ๒. คาถานี้แปลยา อรรถกถาท่านก็ทิ้งเสีย เปิดดูในอรรถกถามหากปิชาดก ตึสตินิบาต ท่าน เรียงไว้ดังนี้ มายุโย มิ กริ ภทฺทนฺเต ตุ…

เนื้อหาที่นำเสนอเป็นการสนทนาเกี่ยวกับการต่อสู้เพื่อชีวิตและการเห็นคุณค่าของการดำรงอยู่ โดยอธิบายถึงบุรุษที่คิดจะฆ่าลิงเพื่อเป็นอาหารและความขัดแย้งภายในใจที่เกิดขึ้น นอกจากนี้ยังมีการสื่อสารถึงความสำคั

…้ำอีก หรือมิฉะนั้น คำว่า เมตตาสหคเตน เจตสา (ใน ตอนนี้) นั้น (พึงทราบว่า) ตรัสโดยเป็นคำนิยม (ก็ได้) [อรรถแห่งวิกุพพนา] ก็ในบทว่า วิปุเลน เป็นต้นนั้น (พึงทราบวินิจฉัย ดังนี้) ความที่เมตตาสหคตจิตเป็นจิตกว้าง…

ในบทนี้ได้กล่าวถึงเมตตาสหคตจิตที่มีอำนาจในการแผ่และเป็นจิตที่ไม่มีประมาณ พร้อมอธิบายว่าเมตตานั้นมีความสำคัญอย่างไรในการพัฒนาจิตสงบและการเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับความเป็นไปของจิต นอกจากนี้ยังเกี่ยวข้อง

…ด้ด้วยอำนาจแห่งฌาน ๓ (ในจตุกนัย) และฌาน ๔ (ในปัญจกนัย) โดยนัยที่กล่าวแล้วในเมตตาภาวนานั่นแล ๆ ส่วนในอรรถกถาอังคุตร กล่าวลำดับ (อารมณ์ของกรุณาภาวนา) ไว้ (ดัง) นี้ว่า 'บุคคลที่เป็นศัตรู พระโยคาวจรพึงเจริญกร…

ในเนื้อหานี้ พระโยคาวจรแนะนำให้ระงับความขึ้งเคียดในบุคคลที่เป็นศัตรูด้วยแนวทางของการแผ่กรุณา นอกจากนี้ยังเน้นถึงการที่จะเจริญกรุณาในทุกกรณีที่บุคคลประสบความเสื่อม และการทำสีมสัมเภทในชนทั้ง 4 เพื่อให้ค

…จารย์ตรัสไว้เหล่านี้ดังนี้แล้ว พึงทราบ ปกิณณกกถาในพรหมวิหารทั้งหลายนั่นอีกบ้าง ต่อไปนี้ [วินิจฉัยโดยอรรถ] ก็ในเมตตากรุณามุทิตาอุเบกขานี้ บัณฑิตพึงทราบวินิจฉัยโดย อรรถก่อน (ดังต่อไปนี้) ธรรมชาติใดย่อมรัก ห…

…้าใจธรรมชาติของเมตตา ไม่ว่าจะเป็นความรักของบุคคลที่มอบให้กับมิตร หรือการทำให้ผู้อื่นพ้นจากความทุกข์ อรรถยังกล่าวถึงความหมายและการตีความในข้อบังคับเหล่านี้ ที่ช่วยให้เข้าใจความสำคัญของการมีกรุณาและการดำเนิ…

ประโยค๘ - วิสุทธิมรรคแปล ภาค ๒ ตอน ๑ - หน้าที่ 245 [แก้อรรถปาฐะในวิญญาณัญจายตนะ ในปาฐะเหล่านั้น คำว่า "โดยประการทั้งปวง" นี้ มีนัยอันกล่าว มาแล้ว ส่วนในคำ 'ก้า…

ในหน้าที่ 245 ของวิสุทธิมรรคแปล ได้มีการวิเคราะห์คำว่า 'อากาสานัญจายตนะ' ซึ่งมีความหมายทั้งในแง่ของอารมณ์และอดีตการก้าวล่วง การวิเคราะห์นี้ช่วยให้เข้าใจถึงความสัมพันธ์ระหว่างฌานและอารมณ์ อากาสานัญจายต

…รภิกษุนั้น เรียกว่า "ก้าวล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าถึงเนวสัญญา นาสัญญายตนะอยู่" แก้อรรถปาฐะในเนวสัญญานาสัญญายตนะ แม้ในที่นี้ บทว่า 'สพฺพโส - โดยประการทั้งปวง" นี้ก็มีนัยดัง กล่าวแล้วนั่นแ…

ในเนื้อหานี้ อธิบายถึงการวิเคราะห์อากิญจัญญายตนะ ซึ่งเกี่ยวข้องกับฌานและอารมณ์ที่มีบทบาทสำคัญในการเข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะ พระโยคาวจรต้องก้าวล่วงทั้งสองอย่างเพื่อให้เข้าถึงได้ ด้วยการไม่ให้ความคิดไป

…งนั้น ! ๒. เรื่องของท่านองค์นี้ น่าจะเป็นเรื่องเดียวกันกับเรื่องนายทารุสากฏิกะ เล่าไว้ใน ปกิณณกวรรค อรรถกถาธรรมบทภาค ๗ ๓. มหาฎีกาว่า "ก่อน" หมายเอาขณะแห่งอุปจารฌาน "หลัง" หมายเอาที่สุดแห่งสมาบัติ ๔. ขุ. ป…

ในเนื้อหานี้กล่าวถึงอานุภาพและคุณวิเศษของสมาธิวิปผาราอิทธิ ซึ่งเป็นฤทธิ์ที่เกิดจากความสงบของจิต โดยบทความได้หยิบยกเรื่องของเด็กที่นอนอยู่ภายนอกเมืองในขณะที่มียักษ์ร้ายอยู่ในบริเวณใกล้ ๆ และการบรรยายเก

…ที่ตั้งแห่งฉันทสมาธิ และปธานสังขาร ทั้งหลาย ที่สัมปยุตด้วยอภิญญาจิต อันถึงซึ่งความนับว่าอิทธิ เพราะ อรรถว่าสำเร็จ โดยปริยายว่าเกิดผล หรือนัยหนึ่ง ถึงซึ่งความนับวา อิทธิ เพราะเป็นเครื่องสำเร็จแห่งสัตว์ทั้ง…

บทนี้พูดถึงอิทธิบาทในพระธรรมวินัย โดยเฉพาะการเจริญอิทธิบาทสี่ประการ ได้แก่ ฉันทสมาธิ วิริยสมาธิ จิตตสมาธิ และวีมังสาสมาธิ ซึ่งมีความสำคัญต่อการบรรลุธรรม นอกจากนี้ยังกล่าวถึงปธานสังขารที่เป็นตัวช่วยในก