บทขยายความพระธรรมเทศนา : หน้า 25/132

บทขยาย ความ พระธรรม เทศนา หลวงพ่อวัดปากน้ำ กัณฑ์ที่ 0 พุทธคุณ ตอน สัมมาสัมพุทโธ “สัมมาสัมพุทโธ แปลตามศัพท์ว่า ตรัสรู้ด้วยพระ ความว่า คุณวิเศษทั้ง ๕ อย่างดังบาลีขึ้นกล่าวนี้ องค์เองโดยชอบ หรือนัยหนึ่งว่า ตรัสรู้เองโดยถูกต้อง จะเป็นความหมายแห่งคำว่า พุทโธ กล่าวคือ จักขุง หรือพูดให้สั้นก็ว่า รู้ถูกเอง เพื่อให้ใกล้กับภาษา ญาณัง ปัญญา วิชชา อาโลโก ทั้ง ๕ อย่างนี้ สามัญที่ใช้กันว่า รู้ผิดรู้ถูก ได้แก่ค่าที่พูดติเตียนคน ที่ทำอะไรผิดพลาดไปว่าเป็นคนไม่รู้ถูกรู้ผิด ทำไป อย่างโง่ๆ ดังนี้เป็นต้น แต่แท้จริง “พุทโธ” คำนี้เมื่อ พิเคราะห์ให้ลึกซึ้งลงไปตามรูปศัพท์แล้ว มีความ หมายลึกซึ้งมาก ต่างกันไกลกับค่าว่า ชานะ หรือ วิชานะ ซึ่งแปลว่ารู้แจ้งนั้น ดังนั้น พุทโธจึงได้แปล ประมวลเข้าด้วยกัน รวมเป็นค่าแปลของคำว่า พุทโธ หรือจะแปลให้สั้นเข้าอีก คำว่า พุทโธ ก็ยังต้องแปล ว่า ทั้งรู้ทั้งเห็น ไม่ใช่รู้เฉยๆ อาศัยคำว่า จักขุง ญาณ ง ในบาลีที่ยกขึ้นกล่าวมานั้นเป็นเครื่องประกอบ ยิ่งกว่านั้นยังมีค่าว่า ซานตา ปสฺสตา ฯ ในมหาสติ ปัฏฐานสูตรอยู่อีก ซึ่งเป็นเหตุสนับสนุนว่า ที่ว่า กันว่า “ตรัสรู้” ไม่ใช่รู้เฉยๆ เติมคำว่า “ตรัส” ว่า พระพุทธเจ้าตรัสรู้นั้นไม่ใช่รู้เฉยๆ เป็นทั้งทั้งเห็น" หน้า “รู้” ซึ่งสะกิดให้สนใจว่า “รู้” กับ “ตรัสรู้” ๒ คำนี้ มีความหมายลึกตื้นกว่ากันแน่ โดยมีสงสัย พระคุณของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประการที่ ๒ เมื่อระลึกถึงพระบาลีในธรรมจักกัปปวัตตนสูตรที่ว่า คือ สัมมาสัมพุทโธ ซึ่งพระเดชพระคุณหลวงพ่อ “จกข์ อุทปาทิ ญาณ์ อุทปาทิ ปญฺญา อุทปาทิ ท่านได้แปลคำว่า สัมมาสัมพุทโธไว้ ชัดเจนมากๆ เลย วิชชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิฯ” จึงทำให้แลเห็น ทั้งในแง่ของภาคปริยัติและภาคปฏิบตี มีนาคม ๒๕๔๑ ๒๓ วารสารกัลยาณมืดร