การบำเพ็ญเพียรของพระปัจเจกพุทธเจ้า : หน้า 65/96

G'S ๗๖ G'S คำว่า มีจิตไม่ย่อหย่อน ไม่ประพฤติเกียจคร้าน หมายถึง พระปัจเจกสัมพุทธเจ้า ประคองจิตมุ่งมั่นว่า "ตราบใดที่จิตของเรายังไม่หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ ยึดมั่น ตราบนั้นเราจักไม่ลุกจากที่นั่งนี้” (ซึ่งก็คือการบำเพ็ญภาวนาอย่างอุทิศชีวิตเป็น เดิมพันนั่นเอง) คำว่า มีความพากเพียรมั่นคง เข้าถึงเรี่ยวแรงและกำลังแล้ว หมายถึง เป็นผู้เต็ม เปี่ยมด้วยกุศลกรรม คือเป็นผู้มีความบริสุทธิ์กาย ความบริสุทธิ์วาจา และความบริสุทธิ์ใจ แล้ว คำว่า จึงประพฤติอยู่ผู้เดียว เหมือนนอแรด หมายถึง ความสิ้นกิเลสด้วยการ ปฏิบัติอริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางเอกสายเดียว ไม่มีทางอื่นเป็นสอง นั่นก็หมายความว่า แม้แต่พระปัจเจกพุทธเจ้ายังต้องบำเพ็ญภาวนาอย่างอุทิศชีวิต เป็นเดิมพัน จึงสามารถตรัสรู้โลกุตรธรรมได้ด้วยตัวของพระองค์เอง ดังนั้น พระภิกษุเถระ พระมัชฌิมะ พระนวกะในยุคปัจจุบัน ก็ต้องบำเพ็ญภาวนา อย่างอุทิศชีวิตเช่นกัน จึงจะสามารถบรรลุโลกุตรธรรมได้เช่นเดียวกับพระปัจเจกพุทธเจ้า ในอดีตกาล ๖.๓ การอุทิศชีวิตเป็นเดิมพันของพระอรหันตสาวกในยุคพุทธกาล ในคัมภีร์พระไตรปิฎกมีบันทึกการบำเพ็ญเพียรของพระอรหันตเถระไว้มากมาย พระ อรหันต์รูปหนึ่ง ซึ่งมีนามว่า พระปัจจยเถระ” เมื่อจะพยากรณ์พระอรหัตผล จึงได้กล่าว คาถาไว้ดังนี้ว่า “เราบวชแล้วได้ ๕ วัน ยังเป็นเสขบุคคลอยู่ ยังไม่ได้บรรลุพระอรหันต์ เมื่อเราเข้าไปยังวิหารแล้วได้ตั้งใจปรารถนาว่า เมื่อเรายังถอนลูกศรคือตัณหาขึ้นไม่ได้ เรา จะไม่กิน ไม่ดื่ม ไม่ออกไปจากวิหาร ทั้งจะไม่เอนกายนอน ล เชิญท่านดูความเพียร ความบากบั่นของเรานั้นผู้อยู่อย่างนี้ เราบรรลุวิชชา ๓ ได้ทำ ตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว” นั่นก็หมายความว่า แม้แต่พระอรหันตสาวกในครั้งพุทธกาล ยังต้องบำเพ็ญภาวนา อย่างอุทิศชีวิตเป็นเดิมพัน จึงสามารถตรัสรู้โลกุตรธรรมตามพระบรมศาสดาไปได้ ดังนั้น พระภิกษุเถระ พระมัชฌิมะ พระนวกะในยุคปัจจุบัน ก็ต้องบำเพ็ญภาวนา อย่างอุทิศชีวิตเช่นกัน จึงจะสามารถบรรลุโลกุตรธรรมได้เฉกเช่นเดียวกับพระอรหันตสาวก ในยุคพุทธกาล ๖.๔ การอุทิศชีวิตเป็นเดิมพันของพระภิกษุผู้ปรารภความเพียรในยุคพุทธกาล ใน ทุติยทสพลสูตร” พระบรมศาสดาทรงให้โอวาทแก่พระภิกษุผู้ยังมิได้บรรลุโลกุตร ธรรมอันเป็นเครื่องก่าจัดทุกข์ในวัฏสงสารให้หมดสิ้นไปว่า “ภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เรากล่าว 6 ปัจจัยเถรคาถา ขุ.เถร. ๒๖/๒๒๒-๒๒๔/๓๗๓-๓๗๔ (มจร.) 7 ทุติยทสพลสูตร, ส. น. ๑๖/๒๒/๓๙-๔๐ (มจร.)