ธรรมที่ทรงตรัสรู้กับธรรมที่ทรงนำมาตรัสสอน : หน้า 71/108

“แม้หากภิกษุจำนวนมาก ปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ ก็ไม่ทําให้นิพพานพร่องหรือเต็มได้ น เหมือนแม่น้ำสายใดสายหนึ่งในโลก ที่ไหลรวมลงสู่มหาสมุทร และสายฝนตกลงจากฟากฟ้า ก็ไม่ทำให้มหาสมุทรพร่องหรือเต็มได้ การที่แม้หากภิกษุจำนวนมาก ปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ ก็ไม่ทำให้นิพพานพร่องหรือเต็มได้ นี้เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์” เพราะฉะนั้น ธรรมที่พระพุทธองค์ตรัสรู้ด้วยวิชชา ๓ นั้น นอกจากจะทำให้บรรลุที่สุดแห่งทุกข์ คือ อริยสัจ ๔ แล้ว ยังมีธรรมที่ เปรียบเหมือนใบไม้ทั้งป่า คือ ธรรมเพื่อบรรลุที่สุดแห่งธรรม ที่ยังต้อง ศึกษาค้นคว้าด้วยวิชชา ๓ กันต่อไปอีกด้วย ธรรมในพระพุทธศาสนาที่พระพุทธองค์ทรงค้นพบนั้นมีอยู่ มากมาย แต่ในขั้นต้นนี้คือการปฏิบัติอริยมรรคมีองค์ ๘ เพื่อให้ตนเอง รู้แจ้งเห็นแจ้งในอริยสัจ ๔ เสียก่อนเป็นอันดับแรก จากนั้นจึงจะ สามารถอาศัยวิชชา ๓ ไปศึกษาค้นคว้าเรื่องอื่น ๆ ต่อไปได้ นี่คือ ขั้นตอนที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงวางเอาไว้ให้กับนักสร้างบารมีรุ่นหลังที่ ตามมาไม่ทันพบพระพุทธองค์ ธรรมที่ทรงตรัสรู้กับธรรมที่ทรงนำมาตรัสสอน ๖๖ นักโทษแห่งวัฏสงสาร