ขันธ์และการรับรู้ : หน้า 97/108

4) taste such as sweet, sour or bitter, 5) sensation of objects such as hot, cold and hard or soft. 6) qualities of objects such as beautiful, ugly. John : I see, it is like when we hear a siren, most of us think of an emergency vehicle, such as a fire truck or ambulance. It is perception that recognizes an object. Sam : Yes, now let's look at the Aggregate of Mental Forma- tions. Mental Formations are actually volitional activi- ties both good and bad. They are the same ideas as kamma' (intentional deeds), The Buddha said, "O bhikkhus, it is volition that I call 'kamma'. Having will, one acts through body, speech and mind." The function of volition is to direct the mind to perform good or bad or neutral acts. Thus, volitional actions produce kammic effects, either good or bad or neutral. John : What about the Aggregates of Feelings and Perceptions, do they produce kammic effects? Sam : No, they're not volitional actions. They are responses to objects. Now, let's look at the last group -- Conscious ness. Consciousness is a response which has one of the six sense organs as its foundation, and one of the six corresponding external elements as its objects. For example, visual consciousness is a response to the eyes reacting to a visible form, auditory consciousness is a response from the ears experiencing sound as its object. John : Consciousness arises from conditions and ceases when there are no more conditions, is that right ? Sam : Yes, consciousness changes when the condition has changed. John : Consciousness is therefore impermanent Sam : Not only consciousness but all of the five aggregates are impermanent. They are just processes, not static things. In Buddhism, the word 'being' or 'I' is only a convenient term for these processes. John : So a 'being' or 'I' is impermanent. Sam : Definitely. That is why the Buddha said, "The Five Aggregates of Attachment are Dukkha". John : I see, Sam, the Five Aggregates does help us understand that "Dukkha or suffering as created by conditioned states". Sam : See how Buddhism is realistic? John : Absolutely, Sam, I really appreciate your explanation. Thank you very much. Sam : It's my pleasure. ๔) รส เช่น หวาน เปรี้ยว หรือขม ๕) สัมผัส เช่น ร้อน เย็น และแข็ง หรือนุ่ม ๖) คุณภาพของวัตถุ เช่น สวย น่าเกลียด จอห์น : เข้าใจแล้วครับ คงเหมือนเวลาที่เราได้ยินหวอ คนส่วนมากก็ มักจะคิดถึงรถดับเพลิง หรือรถพยาบาล สัญญานั่นเองที่ทำให้ เราจำอะไรได้ แซม : ใช่ครับ งั้นดูเรื่องสังขารขันธ์ต่อไปเลยนะครับ “สังขาร” ในเรื่องนี้) หมายถึง เจตนา ซึ่งมีทั้งดีและชั่ว เป็นเรื่องเดียวกับกรรม พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เจตนา คือกรรม เมื่อมีเจตนาคนเราก็จะ แสดงออกทางกาย วาจา ใจ” หน้าที่ของเจตนาก็คือ ชักนำใจให้ทำในสิ่งที่ดี หรือเลว หรือไม่ดีไม่เลว ดังนั้น การกระทำโดยเจตนา จึงก่อให้เกิดผล ไม่ดีก็เลวหรือ ไม่ดีไม่เลว จอห์น : เวทนาขันธ์ กับสัญญาขันธ์ก่อให้เกิดผลกรรมไหมครับ? แซม : ไม่ครับ (เพราะไม่มีเจตนาเป็นการรับรู้ ที่แสดงต่อวัตถุคราว นี้ เราลองมาดูกลุ่มสุดท้าย คือ วิญญาณขันธ์ วิญญาณคือการ รับรู้ของการเชื่อมต่อระหว่างอายตนะภายในอย่างหนึ่งอย่างใด ใน 5 อย่าง กับอายตนะภายนอกที่เป็นคู่กัน ตัวอย่างเช่น จักขุวิญญาณ คือการรับรู้เมื่อตากระทบรูป โสตวิญญาณ คือ การรับรู้อันเกิดจากการที่หูกระทบกับเสียง จอห์น : วิญญาณเกิดขึ้นจากปัจจัยปรุงแต่ง และจะดับไปเมื่อหมดปัจจัย ปรุงแต่ง ใช่ไหมครับ? แซม : ใช่ครับ วิญญาณจะเปลี่ยนไปเมื่อปัจจัยปรุงแต่งแปรเปลี่ยน จอห์น : ถ้างั้นวิญญาณก็เป็นอนิจจัง(ไม่เที่ยง) แซม : ไม่เฉพาะแต่วิญญาณหรอกครับ ขันธ์ ๕ ทั้งหมด เป็นอนิจจัง ขันธ์ ๕ เป็นเพียงกระบวนการเท่านั้น ไม่ใช่สิ่งคงที่ในพระพุทธ ศาสนา คำว่า “สัตว์” หรือ “ฉัน” เป็นเพียงคำศัพท์ที่บัญญัติ ขึ้นมา ใช้เรียกกระบวนการเหล่านี้เท่านั้น จอห์น : ถ้างั้น “สัตว์” หรือ “ฉัน” ก็เป็นอนิจจัง แซม : แน่นอนครับ นี่คือเหตุผลที่พระพุทธองค์ตรัสว่า “อุปาทาน ขันธ์ ๕ เป็นทุกข์ จอห์น : ผมเข้าใจแล้วครับ แซม เรื่องขันธ์ ๕ นี้ ช่วยให้เราเข้าใจเรื่อง “ทุกข์อันเกิดจากปัจจัยปรุงแต่ง” ได้จริงนะ แซม : เห็นแล้วใช่ไหมครับว่า พระพุทธศาสนาเป็นสัจจธรรม? จอห์น : จริงทีเดียวครับ แซม ผมรู้สึกซาบซึ้งในคำอธิบายของคุณ จริงๆ ขอบคุณมาก แซม : ด้วยความยินดีครับ กัลยาณมิตร กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓ | ๔๕