ประวัติการบวชของสมเด็จพระสังฆราช : หน้า 59/132

ทั้งนี้เพราะทางรัฐบาล คณะสงฆ์และเหล่าพุทธ ปฏิบัติตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ คือชอบเล่นเป็นพระ ทำ ศาสนิกชนชาวไทยได้ปรารภเหตุอันเป็นมงคลดังกล่าว คัมภีร์เทศน์เล็กๆ พัดยศเล็กๆ เล่นทอดกฐินผ้าป่า หรือ และเห็นพ้องต้องกันที่จะให้มีการดำเนินกิจกรรมเฉลิมฉลอง เก็บหินมาทำภูเขา มีถ้ำ ทำพระเจดีย์เล็กบนยอดเขา ฯลฯ ถวายเป็นพระกุศลอย่างยิ่งใหญ่ กว้างขวาง และต่อเนื่อง ครั้นถึง พ.ศ. ๒๔๖๙ พระชนมายุได้ ๑๔ พรรษา ก็ทรงบรรพ ตลอดทั้งปี โดยมุ่งเน้นในลักษณะของการปฏิบัติบูชามาก ชาเป็นสามเณร ที่วัดเทวสังฆาราม (วัดเหนือ) โดยมีพระครู กว่าอามิสบูชา นับเป็นสิ่งที่น่าอนุโมทนาสาธุการอย่างยิ่ง ซึ่ง อดุลยสมณกิจ (ภายหลังได้เลื่อนชั้นเป็นพระราชาคณะชั้น อานิสงส์ผลบุญนี้ย่อมมิได้บังเกิดเพียงลำพังเฉพาะเจ้าพระ เทพที่ พระเทพมงคลรังษี) เป็นพระอุปัชฌาย์ ครั้นออก คุณสมเด็จ ฯ เท่านั้น หากยังจะก่อให้เกิดผลเป็นมหามงคล พรรษาแล้วก็ยังไม่ทรงลาสิกขา หลวงพ่อพระครูอดุลยสมณกิจ แก่ปวงชนชาวไทยทั่วทั้งแผ่นดินเลยทีเดียว ปรากฏการณ์อันยิ่งใหญ่อย่างนี้ที่บังเกิดขึ้นมาได้ก็ด้วย อาศัยพลังศรัทธาของเหล่าพุทธศาสนิกชนที่มีต่อเจ้าพระคุณ สมเด็จ ฯ เป็นสำคัญ ทั้งนี้เพราะเจ้าพระคุณสมเด็จ ฯ ทรง เป็นพระมหาเถระผู้เจริญในสมณคุณ ทรงยินดีในเนกขัมม ปฏิบัติ สมบูรณ์ด้วยศีลาจารวัตร ได้ทรงประกอบกรณียกิจ เป็นหิตานุหิตประโยชน์แก่พุทธจักร และอาณาจักรตลอดมา พระ ประวัติ สังเขป พระ ชาติภูมิ คงจะเห็นแวววาสนาในทางธรรมจึงได้ส่งไปเรียนบาลีที่ วัด เสน่หา จังหวัดนครปฐม เพื่อหวังจะให้กลับไปสอนที่วัดเท วสังขาราม ท่านว่าจะสร้างโรงเรียนพระปริยัติธรรมเตรียม ไว้ให้ หลังจากที่เจ้าพระคุณสมเด็จ ฯ ได้ทรงศึกษาอยู่ที่วัด เสน่หาได้ ๒ พรรษา ในปี พ.ศ. ๒๔๗๒ หลวงพ่อพระครูอดุล ยสมณกิจ ก็ได้พาตัวมาถวายต่อสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ แต่ครั้งยังดำรงสมณศักดิ์ที่สมเด็จ พระวชิรญาณวงศ์ เพื่อทรงศึกษาต่อ ณ สำนักเรียนวัดบวร นิเวศวิหาร ซึ่งเจ้าพระคุณสมเด็จพระสังฆราชเจ้าได้ประ ทานนามฉายาให้ว่า “สุวฑฺฒโน” มาแต่ครั้งนั้น ในช่วง ๔-๕ ปีแรกที่เจ้าพระคุณสมเด็จ ฯ มาอยู่ที่วัด เจ้าพระคุณสมเด็จพระญาณสังวร ( สุวฑฺฒนมหาเถร) บวรนิเวศวิหารนั้น ยังมิได้มีการบวชแปลงใหม่เป็นสามเณร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก มีพระนามเดิมว่า ๓ คนของ เจริญ คชวัตร เป็นบุตรคนที่ ๑ ในจำนวนบุตร นายน้อย และนางกิมน้อย คชวัตร ประสูติ ณ ตำบลบ้านเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี เมื่อวันที่ ๓ ตุลาคม ๒๕๕๖ โยมบิดารับราชการเป็นปลัดอำเภอ แต่ได้ป่วยถึงแก่กรรม เมื่ออายุได้ ๓๘ ปี ในขณะที่เจ้าพระคุณสมเด็จ ฯ มีพระชน มายุเพียง ๒ พรรษา จากนั้นโยมป่าชื่อเฮง ก็ได้รับตัวไป เลี้ยงดูเสมือนบุตรสืบมา โดยได้ทรงเข้าศึกษาชั้นต้น ณ โรง เรียนประชาบาล วัดเทวสังฆาราม จังหวัดกาญจนบุรี จนจบ ชั้นประถม ๕ ฟู เพศบรรพชิต เจ้าพระคุณสมเด็จ ฯ ทรงมีพระทัยน้อมไปในเนกขัมม ธรรมยุต เพราะหลวงพ่อพระครูอดุลยสมณกิจ มีความ ประสงค์จะให้กลับไปอยู่ช่วยสอนพระปริยัติธรรมที่วัดเดิม ดังนั้นเมื่อเจ้าพระคุณสมเด็จ ฯ ทรงมีพระชนมายุครบ ๒๐ พรรษา สอบไล่ได้นักธรรมเอกและเปรียญธรรม ๔ ประโยค แล้ว ก็ได้ทรงกลับไปเข้าพิธีอุปสมบทที่วัดเทวสังฆาราม เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๔๗๖ โดยมีหลวงพ่อพระครูอดุลยสมณกิจ เป็น พระอุปัชฌาย์ และได้อยู่จำพรรษาช่วยสอนพระปริยัติธรรม ณ พระอารามแห่งนั้น ครั้นออกพรรษาแล้วจึงได้กลับมายังวัด บวรนิเวศวิหาร ทรงอุปสมบทเป็นธรรมยุตอีกครั้งหนึ่ง โดยสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวรญาณวงศ์ ทรงเป็น พระอุปัชฌาย์ แม้กระนั้น ก็ยังมิได้ทรงทอดทั้งสำนักเดิม โดยยังคงทรงวนเวียนกลับไปสอนพระปริยัติธรรมที่วัดเทว ลังฆารามอีกหลายปี ตุลาคม ๒๕๕๐ ๕๗ กัลยาณมิตร