ความหมายของคำว่า อรหัง : หน้า 25/132

“มัลลิกา” กล่าวคือว่าวันที่พระนาง739ประสูตินั้น มี ดอกมะลิร่วงลงมาจากอากาศในเวลาเกิด พระราชบิดา และพระประยูรญาติถือเอานิมิตดอกมะลินั้นขนาน นามลิดาองค์นั้นว่า “มัลลิกา” ซึ่งแปลว่าพระนางมะลิ อรห์ เป็นค่าที่พวกเรานักปฏิบัติธรรมเชิดชูกันนัก หนา ถึงแกไม่น่ามาให้เป็นบทบริกรรมภาวนาโนเมื่อ นั่งสมาธิ ฉะนั้น จึงขอนำมาแปลไว้ในที่นี้ เพื่อไต่ ขาบซึ้งพระคุณนามล้อนี้ไว้อ้างแต่การจะพรรณาโอ้ มาถึงอีกพระองค์หนึ่ง คนในสมัยก่อนพุทธกาล ก่อนที่พระสัมมาสัมพุทธ เจ้าจะตรัสรู้ เขาก็ไม่รู้ว่า อรหัง ที่แท้จริงหมายถึงอะไร พอ ได้ยินคำว่า อรหัง เขาก็หมายถึง ผู้วิเศษ ซึ่งไม่ตรงตาม ความจริง จนกระทั่งพระองค์ตรัสรู้เป็นพระอรหันต์แล้ว หมด กิเลสแล้ว จึงได้มาอธิบายให้คนในยุคนั้นฟังว่า “อรหัง” จริง ๆ แล้วหมายถึง ผู้ที่หมดกิเลสแล้วหรือไกลจากกิเลส ไม่ เมื่อเปิดค่า ว่า “อรหัง” ในพจนานุกรมก็สามารถแปล ได้ ๗ นัยยะ ด้วยกันคือ ๑. ลิ้นสุดได้ เมื่อติดเทียบแล้วก็เท่ากับอากาศในปีกนก ใกล้หรือไม่จมอยู่ในกิเลส หรือว่าไม่แช่อิ่มอยู่กับกิเลส กล่าวคือ บรรดาอากาศทั้งหลายในสากลโลก มีมาก สุดที่จะคณนา แต่ติดเฉพาะอากาศเท่าที่ปีกนกกระพือ ขณะที่บินหนหนึ่ง จะมีอากาศอยู่ในระหว่างปีกนก นิดเดียว โนจำนวนอากาศนั้งหลาย นี่นันใดก็ฉันนั้น อรท์ แปลล้นๆ ว่าไกล ว่าควร เป็นสองนัยอยู่ “ไกล” หมายความว่าไกลจากกิเลส หอว่า พื้นจากกิเลส เถียแล้ว “ไกล” ตรงล้นล้ามกับสุขนคนเรา ซึ่งยังอยู่ เป็นผู้ไกลจากกิเลส คือบาปธรรม ทรงความบริสุทธิ์ ๒. เป็นผู้กำจัดข้าศึกคือ กิเลสสิ้นแล้ว ๓. เป็นผู้หักกรรมแห่งสังสารจักร อันได้แก่ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน กรรม ๔. เป็นผู้ควรแนะน่า สั่งสอน ใกล้ชิดกิเลสพระองค์บริสุทธิ์ผุดผ่องดังแท่งทองชมพูนุท ๔. เป็นผู้ควรรับความเคารพ หรือถูกอย่างหนึ่งว่าใสเหมือนดวงแล้วปันหาค่ามิใช่ สมคำ ที่ว่า “พุทธวัฒนะ” เราจะต้องทำความเข้าใจก่อนว่า คำว่า อรหัง ค่านี้ ไม่ใช่ค่าภาษาไทย แต่เป็นค่าที่มีมาก่อนพุทธกาล ใช้เรียก ผู้ที่หมดกิเลสแล้ว เป็นคำที่ตกทอดกันมา ตั้งแต่สมัยพระ 5. เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา และการบูชาพิเศษ ๗. เป็นผู้ไม่มีข้อลับ คือไม่มีข้อเสียหายอันควรปกปิด แต่ว่าในเชิงปฏิบัติแล้ว พระเดชพระคุณหลวงพ่อวัด ปากน้ำ ท่านยกมาสองนัยคือ เป็นผู้ไกลและผู้ควร ความหมายตามนัยแรก เป็นผู้ไกล ตามธรรมดาใจของคนเรา มีลักษณะเป็นดวงกลม ดวง- สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ โน้น จากพระองค์หนึ่ง ใจ ดวงนี้ของทุกๆ คน ไม่ได้บริสุทธิ์ผุดผ่องเหมือนอย่าง กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑ ๒๓ วารสารกัลยาณมิตร