การพัฒนารูปแบบพระพุทธรูปในสมัยคุปตะ : หน้า 62/132

ต่อมาในสมัยของพระเจ้าอโศกมหาราช ทรงเป็นเอกอัครพุทธศาสนูปถัมภกผู้ยิ่งใหญ่ยากจะหา ใครเทียบเทียมได้ พระพุทธศาสนาได้แพร่หลายออกไปจากดินแดนของพระองค์ไปจรด คันธารราฐทางตอนเหนือ ให้งามตามลักษณะชาวมัชฌิมประเทศ พระเกศาซึ่งช่างกรีกทำ เช่น เส้นผมคนสามัญก็คิดแก้ไขทำให้เส้นพระ เกศาวงเป็นทักษิณาวัฏ ตามคัมภีร์มหาปุริสสลักษณะ และเพิ่มลักษณะอื่น ๆ ตามคัมภีร์ลงไปอีก นอกจากนี้ ลักษณะรูปภาพหรือรูปปั้นต่างๆ ซึ่งชาวอินเดียทำขึ้นในสมัยนั้น ถ้าเป็นรูปเทวดาหรือกษัตริย์ ย่อมทำโดยประดับอาภรณ์เข้ากับตัวเปล่าไม่ใส่เสื้อ ช่างชาวอินเดียจึงเห็นว่า แบบพระพุทธรูปที่ทำครองผ้าเป็น กลีบๆ ให้เหมือนห่มจริงๆ เช่นชาวกรีก ชอบทำนั้น เสียทรวดทรงพระพุทธรูปไป จึงคิดแก้ไข โดยชั้นแรกทำ กลีบจีวรให้เล็กลง (รูปที่ ๒) ต่อมาสร้างจีวรบางแนบเนื้อ ไม่มีเส้นจีบ มีลักษณะโปร่งใสจนเห็นเส้นขอบอันตรวาสก เห็นรูปทรงที่แสดงถึงความสง่างามตามมหาปุริสสลักษณะได้ครบถ้วนดังเช่นพระพุทธรูปศิลา ปางประทานปฐมเทศนา ที่พิพิธภัณฑสถาน เมืองสารนาถ ศิลปอินเดียแบบคุปตะ พุทธศตวรรษที่ ๑๐ พระพุทธรูปปางต่างๆ พระกิริยาอันเป็นลักษณะของพระพุทธรูปนั้น แต่เดิมช่างชาวกรีก ได้ทำไว้ 4 แบบ คือ ๑. ปางสมาธิ ทำเป็นพระพุทธรูปนั่งขัดสมาธิ วางพระหัตถ์ขวาเหนือพระหัตถ์ ซ้าย หงายซ้อนกันที่หน้าตัก หมายถึงเรื่องพระพุทธประวัติทรงตรัสรู้พระโพธิญาณ เครื่องประกอบมักทำรูปเทวดาห้อมล้อม ๒. ปางมารวิชัย ท่าเป็นพระพุทธรูปนั่งขัดสมาธิ แต่พระหัตถ์เบื้องขวาวางคว่ำ ที่พระเพลา ปลายนิ้วพระหัตถ์ชี้ลงแผ่นดิน หมายเรื่องพระพุทธประวัติเมื่อทรง อ้างพระธรณีเป็นพยานแก่พระยามาร เครื่องประกอบมักทำเป็นรูปยักษ์มาร หรือ นางมาร กัลยาณมิตร ๖๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒