เหตุและผลในพระพุทธศาสนา : หน้า 20/130

โลภ โกรธ หลง เป็นฝ่ายอกุศล ตรัสว่าเป็นเหตุแห่งทุกข์ เราปุถุชน หนังสือทางพระพุทธศาสนาหรือสดับ ตรับฟังพระธรรมเทศนา ฯลฯ ดังนี้ มักรู้กันแต่ผล สาวทาเหตุไม่ใคร่ถึง เป็นต้น พระองค์ทรงสอนไว้ละเอียด เช่น คนท่าโจรกรรมแล้วไปต้องโทษ ถี่ล้วนว่า ให้รู้เท่าถึงเหตุผล รู้ว่าผล อย่างมากที่รู้กันทั่วไปมักอยู่ในขั้น นี้เกิดจากเหตุใด พระองค์มีแนว เพราะหยุดนิ่งนั่นเอง จึงมีสิ่งหนึ่งยุดขึ้น ในนิ่ง ทำให้รูพระองค์ก็ตามนั่นไป น้ำอุ่น แม้อิฐสักก้อนหนึ่งอยู่ก้นโอ่งเราก็มองไม่ เห็น แต่ก้านนั่นนอนนิ่งใสบริสุท แก้ว แม้แต่เข็มอยู่ก้นโอ่งเราก็เห็น หยาบๆ ว่า ผลที่ต้องได้รับทุกข์คือ สอนให้ปฏิบัติเพื่อละเหตุที่ให้เกิด การต้องโทษนั้น เนื่องมาจากโจร ทุกข์ บำเพ็ญเหตุที่ให้เกิดสุข ตลอด กรรม แต่แท้จริงเหตุเท่านั้นยังไม่ จนวิถีทางดับเหตุทั้งปวง ซึ่งเรียกว่า พอ ต้องสาวเข้าไปอีก ทำไมเขาจึง นิโรธ ท่าโจรกรรม ก็จะได้ความว่า เพราะ เพื่อรับสนองข้อความดังกล่าว โลภะเป็นมูลเหตุ แต่ก็ยังไม่พอ มา ก็มีน้อยค่าของพระอัสสชิเถระ ต้องสาวเข้าไปอีกว่า ทำไมโลภะ เป็นหลักฐานสนองรับรองพระพุทธ จึงครอบง่าเขาได้ ก็จะได้ความว่า จิตใจของเขาสกปรก ทำไมจิตใจ วจนะดังกล่าวมา คือภายหลังแต่ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้ วา เตสํ เหตุ ตถาคโต ฯลฯ หรือ พูดอย่างสั้นอีกนัยหนึ่งว่า พระองค์ สอนให้รู้ว่า อะไรชั่ว อะไรติ อะไร เป็นเหตุของความชั่ว อะไรเป็นเหตุ ของเขาจึงสกปรก จึงได้เหตุว่า ใหม่ๆ พระอัสสชิเถระ ซึ่งเป็นพระ เพราะเขาไม่ประพฤติตามโอวาทพระ สาวก ไปประกาศพระศาสนา ไป ของความดี โลภะ โทสะ โมหะ บรมศาสดา อย่างน้อยก็เป็นคนทุศีล พบกับอุปติสสปริพาชก อุปติสสปริ อทินนาทานขาดไปเสียองค์หนึ่งแล้ว พาชกตั้งกระทู้ถามกันสั้นๆ ถึงเรื่อง เหตุใดเขาจึงเป็นคนทุศีล ก็จะได้ พระศาสดาว่า ทรงสั่งสอนอย่างไร ความว่า เขาไม่รู้เรื่องศีลหรือรู้แล้ว พระอัสสชิได้ตอบว่า ทรงสอนถึง ไม่น่าพา ทำไมจึงไม่รู้เรื่องศีล ก็ เหตุและวิถีทางที่จะดับเหตุเหล่านั้น อาจเป็นเพราะเหตุที่เขาไม่เคยอ่าน ดังพระบาลีว่า เย ธมฺมา เหตุปลุก กัลยาณมิตร) (วาคม ๒๕๓๘ เป็นเหตุแห่งความชั่วหรือความเสื่อม อโลภะ อโทสะ อโมหะ เป็นเหตุ แห่งความดีหรือความเจริญ ทรง สอนว่า ก่อนจะพูด คิดหรือทำสิ่งใด จงมีสติหรือที่เรียกว่าใช้ความคิดให้ รอบคอบเสียก่อนจึงพูด จึงคิด จึง