เวทนาและความรู้สึก : หน้า 22/132

เวทนา แปลว่า ความรู้สึก รู้สึกว่าอย่างไร รู้สึก ว่าเป็นสุข คือสบายกายสบายใจ หรือว่ารู้สึกเป็นทุกข์ คือไม่สบายกายไม่สบายใจ หรือว่าเฉยๆ คือทั้งไม่สุข ไม่ทุกข์ มันเกิดจากอะไร เกิดจากการที่มีวัตถุ ภายนอกมากระทบประสาทสัมผัสทั้ง ๕ แล้วก็ส่งไป ให้ใจ ใจรับเอาไว้ แล้วก็เลยเกิดเป็นความรู้สึกขึ้นมา เช่น มีรูปมากระทบตา ประสาทตาส่งไปให้ใจ ใจ รับเอาไว้ คือ เห็น พอเห็นแล้วก็เลยเกิดความรู้สึก แหม! เห็นรูปนี้สวยจัง เลยสบายใจ หรือไปเห็น หมาเน่าทั้งตัวเลย เลยไม่สบายใจ นี้ก็เป็นทุกข์ ส่วน คนนี้หน้าตาก็ธรรมดา เห็นแล้วเฉยๆ เมื่อมีเสียงมากระทบหู ประสาทหูลงไปให้ใจ ใจรับเอาไว้ เรียกว่า ได้ยิน พอได้ยินแล้วก็อาจจะ สุข เพราะว่าเสียงนั้นเป็นเสียงชม อาจจะทุกข์ เพราะว่าเขานินทา อาจจะเฉยๆ เพราะว่าเขาพูดเรื่อง อะไรก็ไม่รู้ เมื่อมีกลิ่นมากระทบจมูก ประสาทจมูกลงไปให้ใจ ใจก็รับเอาไว้ เรียกว่า ได้กลิ่น พอได้กลิ่นแล้วก็เกิด เวทนา เวทนาว่าไง เช่นมันหอมดีจังเลย สบายใจ ถ้าเหม็นจังเลย เป็นทุกข์ หรือมันมีกลิ่นนิดๆ หน่อยๆ เลยไม่ได้รู้สึกอะไร เฉยๆ เมื่อมีรสมากระทบลิ้น ประสาทลิ้นก็ลงไปให้ใจ ใจก็รับเอาไว้ เรียกว่า ลิ้มรส พอลิ้มรสปุบ ก็เกิด เวทนาขึ้นมาทันที เป็นไงล่ะ ถ้ามันอร่อย สุขเวทนา ก็เกิด ถ้ามันเผ็ดจนหุบปากไม่ลงเลย หรือขม!! ทุกขเวทนาก็เกิด หรือไม่อย่างนั้น มันเฉยๆ ภาษา พระก็ใช้คำว่า อทุกขมสุขเวทนา คือรู้สึกไม่สุขไม่ทุกข์ อะไร เฉยๆ นี้ก็อีกอย่างหนึ่ง เมื่อมีวัตถุมากระทบกาย ประสาทกายลงให้ใจ ใจก็รับเอาไว้ พอรับเอาไว้ก็เกิดเวทนาขึ้นมาว่า มันเย็น มันร้อน มันอ่อน มันแข็ง มันนิ่ม มันกระด้าง ทั้งหมดนี้คือเวทนา เพราะฉะนั้น "รับ" กับ "เวทนา" มิใช่อันเดียวกัน เพราะ "รับ" แล้วจึงเกิด "เวทนา" เวทนาเป็นปฏิ กิริยาอีกขั้นหนึ่งของเนื้อใจชั้นแรกที่เกิดจากการ"รับ" ของใจ เหมือนโดนต่อยแล้วทำให้เจ็บ การต่อยกับ เจ็บก็เป็นคนละอย่างกัน สัญญา เป็นองค์ประกอบของใจประการที่ ๒ แปลว่า ความจำได้หมายรู้ จำอะไร จำรูป จำเสียง จำกลิ่น จ่า รส จ๋า สัมผัสทางกาย แล้วก็ว่า อารมณ์ที่ เกิดกับใจได้ เช่น ฉันว่าได้ว่าเคยโกรธกับอีตาคนนี้ มา ฉันเคยชอบตาคนนั้นมา มันก็เป็นอารมณ์ที่เกิด วาวสารกัลยาณมิตร ๒๐ มีนาคม ๒๕๔๑