ขั้นตอนการปฏิบัติธรรม : หน้า 87/132

สมัยหนึ่ง พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงพักอยู่ที่ ปราสาทของนางวิสาขา มิคารมารดา ในบุพพารามวิหาร เมืองสาวัตถี พราหมณ์คุณกะโมคคัลลานะเข้าเฝ้าทูล ถามถึงขั้นตอนการปฏิบัติธรรม โดยยกตัวอย่างประกอบ คําถาม "งานทุกอย่างมีขั้นตอน คือ ๑. อนุปุพพสิกขา ศึกษาวางแผนตามขั้นต มขั้นตอน ๒. อนุปุพพกิริยา ลงมือทำ ตามขั้นตอน ๓. อนุปุพพปฏิปทา ดำเนินตามกระบวนการ เช่น การสร้างปราสาท เริ่มจากการสร้างบันได นักรบ เริ่มตั้งแต่การศึกษาเรื่องอาวุธเป็นต้น แล้วในพระพุทธ ศาสนา มีขั้นตอนการปฏิบัติธรรมหรือไม่” พระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงได้ตรัสขั้นตอนการ ปฏิบัติธรรม จนถึงพระนิพพานอันเป็นจุดหมายสูงสุดแก่ พราหมณ์ มีใจความว่า ๑. ต้องรักษาศีล (เป็นพระรักษาศีลของพระ เป็น สามเณรรักษาศีลของสามเณร เป็นคฤหัสถ์ก็ต้องรักษา ศีลของคฤหัสถ์) ๒. สำรวมอินทรีย์ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ (ดู ฟัง ดม ลิ้ม สัมผัส และนึกคิดถึงสิ่งที่ถูกต้อง ซึ่งไม่ ทำให้ตนร้อนใจ) ๓. รู้จักประมาณในการบริโภค (ไม่บริโภคมากจน เกินไป อันเป็นเหตุทำให้ง่วง เผลอสติได้ง่าย ไม่บริโภค น้อยจนเกินไป ซึ่งจะทำให้เกิดความหิว) ๔. ปฏิบัติธรรมโดยการเดินจงกรม หรือนั่งสมาธิ (เวลานอน ก็นอนในท่าสีหไสยาสน์ คือการนอนตะแคงขวา พร้อมที่จะลุกขึ้นทำความเพียรต่อไป) ๕. มีสติสัมปชัญญะทุกอิริยาบถ (ไม่ว่าจะยืน เดิน นั่ง หรือนอน ต้องมีสติอยู่ตลอดเวลา) 5. อยู่ในที่สงัด (คือ ไม่มีเสียงดังรบกวน ไม่มีผู้คน ขวักไขว่ เหมาะแก่การปฏิบัติธรรม) ชำระจิตจากนิวรณ์ คือ เครื่องกีดขวางความก้าวหน้า ๔ อย่าง คือ กามฉันทะ พยาบาท ถีนมิทธะ อุทธัจจกุกกุจจะ และ วิจิกิจฉา โดย ธรรมะคู่ปรับกันคือ กามฉันทะ (ความพอใจในกาม) แก้ด้วย การเจริญสติ พยาบาท (ปองร้าย) แก้ด้วยเมตตา ถีนมิทธะ (ความซึมเซา ง่วงเหงาหาวนอน) แก้ด้วยพิจารณาให้เกิดความสว่าง อุทธัจจกุกกุจจะ ความฟุ้งซ่าน) แก้ด้วยความเป็นผู้มีสติและสัมปชัญญะ วิจิกิจฉา (ลังเล สงสัย) แก้ด้วยปัญญา ๗. ฌาน เมื่อละนิวรณ์ธรรม ๕ ประการเหล่านี้ได้ แล้ว ย่อมเข้าฌานได้โดยลำดับดังนี้ ๑.ปฐมฌาน ๒.ทุติย ฌาน ๓.ตติยฌาน และ ๔.จตุตถฌาน สรุปใจความสำคัญของขั้นตอนการปฏิบัติธรรม ก็คือ ต้องรักษาศีล สำรวมอินทรีย์ 5 บริโภคอาหารแต่ พอดี เดินจงกรมหรือนั่งสมาธิ มีสติกำกับทุกอิริยาบถ อยู่ในที่สงัด และสุดท้ายเมื่อปฏิบัติตามขั้นตอนเหล่านี้แล้ว ก็จะเข้าถึงขั้นตอนสุดท้าย คือ เข้าถึงสภาวธรรมมี ปฐมฌานเป็นต้น นี่คือขั้นตอนการปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้ง ในธรรมของพระพุทธองค์ ฉะนั้นผู้ปฏิบัติธรรม จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้อง ตรวจตราดูศีลหรือลำดับขั้นตอนการปฏิบัติธรรมอื่นๆ เป็นประจำ ว่าเราทำถูกต้องได้มากน้อยแค่ไหน ถ้าเรา ปฏิบัติได้ดังนี้เราก็จะได้พบกับสันติสุขภายใน ชาวพุทธ เราส่วนมากคิดว่าการปฏิบัติธรรม เป็นสิ่งที่เหลือวิสัยที่ ตนจะทำและบรรลุธรรมได้ เป็นวิสัยของพระที่อยู่ในป่า อยู่ตามภูเขา แต่ในความเป็นจริงแล้ว ถ้าทำขั้นตอนได้ครบ ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหนเป็นใครก็ตาม สามารถที่จะเข้าถึง ธรรมะได้ทุกคน โดยวิธีวางใจ วางอย่างไร วางที่ไหน เพื่อเข้าถึงพระรัตนตรัยภายในตัวนั้น พระเดชพระคุณ หลวงพ่อธัมมชโยท่านได้สอนพวกเรามาตลอดนับเป็น ระยะเวลาเกือบ ๓๐ ปี ขอให้เอาขั้นตอนเหล่านี้ไปตรวจ ดูว่าเราทำได้มากน้อยแค่ไหน แล้วเราจะพบกับความสุข ภายในแน่นอน กัลยาณมิตร ๘๕ มีนาคม ๒๕๕๒