ส่องธรรมลำภาษิต : หน้า 122/134

ส่องธรรมลำภาษิต โดย อิ่มธรรม คำพูดมัดตัว กับ คำพูดมัดใจ อพุทธา ตตฺถ พชฺฌนฺติ ยตฺถ พาลา ปภาสเร พุทฺธาปิ ตตฺถ มุจจนติ ยตฺถ ธีรา ปภาสเร ฯ คนโง่แม้ไม่ถูกมัดตัว พูดขึ้นคราใดก็มัดตัวเองครานั้น คนฉลาดแม้ถูกมัดตัวไว้ พูดขึ้นคราใดก็หลุดพ้นได้ครานั้น พันธนโมกข์ชาดก ขุ.ชา. ๒๗/๑๒๐ คำพูด มีสิ่งแปลกประการหนึ่งคือ “ก่อนพูด เราเป็นนายคำพูด หลังพูด คำพูดเป็นนายเรา” แต่พูดขึ้นเมื่อใดก็เหมือน คนเขลาแม้ไม่ได้ถูกมัดตัว เกิดเครื่องพันธนาการร้อยรัดตนเองเมื่อนั้น เพราะเป็นคำพูดที่ไม่เกิดประโยชน์ เป็นถ้อยคำที่เป็นพิษแก่ผู้พูดและผู้ฟัง คนมีปัญญาแม้ถูกมัดตัว ก็พลันถูกปลดทิ้งเมื่อนั้น สร้างความพึงพอใจให้แก่ผู้ฟัง เป็นถ้อยคำอันชาญฉลาด เป็นถ้อยคำอันอมตะ และบัณฑิตทุกท่านสรรเสริญ และกลับเป็นโทษภัยแก่ตนเอง เป็นคำพูดที่มัดตัวผู้พูดโดยแท้ แต่พูดขึ้นเมื่อใด เครื่องพันธนาการอันแน่นหนา เพราะเป็นถ้อยคำที่มีเหตุมีผล เกิดสุขเมื่อได้ยิน เกิดประโยชน์เมื่อลงมือปฏิบัติ ที่ถูกกาล พอเหมาะ พอดี ที่ทุกผู้นามยอมศิโรราบ เป็นคำพูดที่มัดใจผู้ฟังโดยแท้ กัลยาณมิตร ๑๒๐ เมษายน ๒๕๕๒