ความกตัญญู : หน้า 84/134

ความกตัญญู คือความสำนึกรู้บุญคุณของคน หรือ สิ่งต่างๆ ที่เคยทำ เคยให้อุปการะแก่ตนมา หรือที่เคยช่วย ให้ตนพ้นจากความทุกข์เดือดร้อนมาได้ จัดว่าเป็นคุณธรรม หลักในเบื้องต้นของคนเรา ความกตัญญูนี้จะคอยพยุง อุปถัมภ์ค้ำจุนผู้ที่ปฏิบัติไว้ พร้อมทั้งคอยรับความเจริญ ก้าวหน้าต่างๆ ของผู้นั้นไว้ ท่านเปรียบความกตัญญูไว้ เหมือนกับเสาเข็ม หรือเสาหลักของอาคารทั้งหลาย ซึ่ง คอยพยุงและรับน้ำหนักอาคารทั้งหลังไว้ มิใช่เฉพาะคนเท่านั้นที่คนเราจะต้องกตัญญูตอบ แม้สัตว์ ต้นไม้ ภูเขา แม่น้ำลำคลอง จนกระทั่งบ้านเมืองที่ ตนอาศัยอยู่ ซึ่งเรียกรวมๆ ว่า ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งคนเราได้พึ่งพาอาศัยไม่โดยตรงก็โดยอ้อม คนเราก็ควร ต้องกตัญญูตอบด้วยเหมือนกัน คือต้องรู้ว่า ธรรมชาติและ สิ่งแวดล้อมต่างๆ มีคุณต่อตนเองอย่างไร และตนเองจะ ต้องปฏิบัติต่อสิ่งเหล่านี้อย่างไร การแสดงความกตัญญูต่อ ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่จะต้องทำคือ ป้องกันมิให้ถูก ทําลายให้เสียหาย หรือเสียสภาพไป รักษาแต่ละอย่างให้คง สภาพไว้ มิให้เปลี่ยนแปลงหรือหมดสิ้นไปโดยน้ำมือมนุษย์ หรือโดยน้ำมือของตนเอง เป็นต้น การกตัญญูต่อสิ่งเหล่านี้ เป็นการกตัญญูต่อตนเองโดยอ้อม ในทางศาสนา ท่านยกเรื่องการแสดงความกตัญญู ต่อต้นไม้ไว้เป็นตัวอย่าง คือเมื่อตนเองได้อาศัย ได้นั่งนอน อยู่ใต้ต้นไม้ใดแล้ว ได้รับความสุขความสบายแม้เพียงชั่ว ครั้งชั่วคราว หรือได้อาศัยลูกอาศัยดอกอาศัยใบมาทำเป็น อาหาร แม้กิ่งของต้นไม้นั้นก็ไม่พึงหักราน ใครหักรานกิ่ง หรือโค่นล้มต้นไม้นั้น ท่านถือว่า “เป็นคนทรยศเพื่อน” แ “เป็นคนบาป” เพราะท่านถือว่า ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทุก อย่างเป็นเพื่อนที่ดีของคนเรา ซึ่งให้ประโยชน์แก่คนเรา ตลอดมา และ ได้อาศัยบ้าน แต่ไม่ดูแลบ้านให้ดี ปล่อยให้บ้าน สกปรกรกรุงรัง ได้อาศัยต้นไม้ แต่ชอบตัดต้นไม้ทำลายป่า ได้อาศัยแม่น้ำลำคลอง แต่ชอบทิ้งขยะมูลฝอยลงไปทำให้ สกปรกเน่าเหม็น ได้อาศัยอากาศหายใจ แต่สร้างมลพิษให้ แก่อากาศ ได้อาศัยถนนสัญจรไปมา แต่ชอบทิ้งขยะลงบนถนน ได้อาศัยเมืองอยู่ แต่ชอบก่อความเดือดร้อนวุ่นวายให้เกิด แก่เมือง ชอบทำให้เมืองล่มจม จะไม่เรียกว่าเป็นคนเนรคุณ ธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมได้อย่างไร เมื่อเป็นคนเนรคุณเพื่อน อย่างนี้ ถึงคราวที่เพื่อนลงโทษเอาบ้าง จะไปร้องอุทธรณ์ เอากะใคร และใครจะช่วยใครได้สักเท่าใด ต้นไม้ ภูเขา แม่น้ำลำคลอง ถนน และบ้านเมืองที่ อยู่อาศัย ล้วนเป็นองค์ประกอบของชีวิต ที่ทำให้ชีวิตสดชื่น ให้ความสุขสบาย ให้ความสะดวกแก่คนเรา ถ้าคนเรายัง เห็นแก่ตัว ยังมักง่ายเกี่ยวกับธรรมชาติสิ่งแวดล้อมอยู่ คน เราก็จะยิ่งเดือดร้อนมากขึ้นทุกวัน คงโทษใครไม่ได้ มิใช่เฉพาะคนเท่านั้นที่คนเราจะต้องกตัญญูตอบ แม้สัตว์ ต้นไม้ ภูเขา แม่น้ำลำคลอง จนกระทั่งบ้านเมืองที่ตนอาศัยอยู่ ซึ่งเรียกรวมๆ ว่า ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งคนเราได้ พึ่งพาอาศัยไม่โดยตรงก็โดยอ้อม คนเราก็ควรต้องกตัญญูตอบด้วยเหมือนกัน ๘๒ ลยาณมิตร กันยายน ๒๕๔๒