การดำเนินชีวิตและธรรม : หน้า 93/134

พาลเหล่านั้นต้องการสิ่งใด ย่อมไม่ได้ สิ่งนั้นสมความปรารถนา นั่นเป็นผล ในภพนี้ และภพหน้าก็ยังเป็นทุคติอีก ด้วย ๔. อะไรย่อมทรุดโทรม? อะไรไม่ทรุดโทรม? อะไรท่านเรียกว่า ทางผิด? อะไรเป็นอันตรายแห่ง ธรรม? อะไรสิ้นไปตามคืนและวัน? อะไรเป็นมลทินแห่ง พรหมจรรย์? อะไรไม่ใช่น้ำแต่เป็นเครื่องชำระล้าง? ในโลก มีช่องกี่ช่องที่จิตไม่ตั้งอยู่ได้? ตอบ รูปของสัตว์ย่อมทรุดโทรม นามและโคตรย่อม ไม่ทรุดโทรม ราคะท่านเรียกว่าทางผิด ความโลภเป็น อันตรายแห่งธรรม วัยสิ้นไปตามคืนและวัน หญิงเป็นมลทิน แห่งพรหมจรรย์ หมู่สัตว์ย่อมข้องอยู่ในหญิง ตบะและ พรหมจรรย์ทั้งสองนี้มิใช่น้ำแต่เป็นเครื่องชำระล้าง ในโลกมี ช่องอยู่ 5 ช่อง ที่จิตไม่ตั้งอยู่ได้ คือ ความเกียจคร้าน ความประมาท ความไม่หวั่น ความไม่สำรวม ความมักหลับ ความอ้างเลศไม่ทำงาน ซึ่งเว้นช่องทั้ง 5 นี้เสีย โดย ประการทั้งปวงเถิด ๙. อะไรเป็นสง่าของรถ? อะไรเป็นเครื่อง ปรากฏของไฟ? อะไรเป็นสง่าของแว่นแคว้น? อะไรเป็น สง่าของสตรี? ตอบ ธงเป็นสง่าของรถ ควันเป็นเครื่องปรากฏ ของไฟ พระราชาเป็นสง่าของแว่นแคว้น ภัสดาเป็นสง่า ของสตรี ๑๐. อะไรเป็นมิตรของคนเดินทาง? อะไรเป็น มิตรในเรือน? อะไรเป็นมิตรของคนผู้มีธุระเกิดขึ้น? อะไร เป็นมิตรติดตามถึงภพหน้า? ตอบ เกวียน-โค เป็นมิตรของคนเดินทาง มารดา เป็นมิตรในเรือน สหายเป็นมิตรของคนผู้มีธุระเกิดขึ้น บุญ ที่ตนเองทำเป็นมิตรติดตามถึงภพหน้า ๑๑. ใครเป็นผู้เจริญในบุญทุกเมื่อทั้งกลางวันและ กลางคืน? ใครตั้งอยู่ในธรรม สมบูรณ์ด้วยศีล เป็นผู้ไป สวรรค์? ตอบ ผู้ใดสร้างอาราม สวนไม้ ดอกไม้ผล ปลูก หมู่ไม้เพื่อร่มเงา สร้างสะพาน ให้โรงน้ำ บ่อน้ำ หรือที่พัก ของเขา? อาศัย ผู้นั้นย่อมเจริญในบุญทุกเมื่อ ทั้งกลางวันและกลางคืน ผู้นั้น เป็นผู้ตั้งอยู่ในธรรม สมบูรณ์ด้วยศีล เป็นผู้ไปสวรรค์ ๑๒. อะไรยังคนให้เกิด? อะไรของเขาย่อมวิ่งพล่าน? อะไรเวียน ว่ายไปยังสงสาร? อะไรเป็นภัยใหญ่ ตอบ ตัณหายังคนให้เกิด จิตของเขาย่อมวิ่งพล่าน สัตว์เวียนว่ายไปยังสงสาร ทุกข์เป็นภัยใหญ่ของเขา ๑๓. โลกอันอะไรย่อมนำไป? อะไรย่อมเสือกไสไป? โลกทั้งหมดเป็นไปตามอำนาจของธรรมอันหนึ่ง คืออะไร? ตอบ โลกอันจิตย่อมนำไป จิตย่อมเสือกไสไป โลก ทั้งหมดเป็นไปตามอำนาจของธรรมอันหนึ่ง คือ จิต ๑๔. โลกมีอะไรเป็นเครื่องผูกไว้? อะไรเป็น เครื่องเที่ยวไปของโลกนั้น? เพราะละอะไรได้ จึงตัด เครื่องผูกได้หมด? ตอบ โลกมีความเพลิดเพลินเป็นเครื่องผูกไว้ วิตก เป็นเครื่องเที่ยวไปของโลกนั้น เพราะละตัณหาได้ขาด จึง ตัดเครื่องผูกได้หมด ๑๕. โลกมีอะไรดักไว้? มีอะไรล้อมไว้? โลกมี อะไรปิดไว้? โลกตั้งอยู่แล้วในอะไร? ตอบ โลกมีตัณหาดักไว้ มีชราล้อมไว้ โลกมีมฤตยู (ความตาย)ปิดไว้ โลกตั้งอยู่แล้วในทุกข์ ๑๖. อะไรเป็นทางของคนเสื่อม? ตอบ ๑) ผู้รู้ชั่วเป็นผู้เสื่อม ผู้เกลียดธรรมเป็นผู้เสื่อม ๒) มีอสัตบุรุษ (คนชั่ว) เป็นที่รัก ไม่ทำสัตบุรุษ (คนดี) เป็นที่รัก ชอบแต่ธรรมของอสัตบุรุษ โกรธง่าย หรือบิดาผู้แก่เฒ่า ๓) ผู้ใดชอบนอน ชอบคุย ไม่หมั่น เกียจคร้าน ๔) ผู้ใดมีความสามารถ แต่ไม่เลี้ยงมารดา ๕) ผู้ลวงสมณพราหมณ์ หรือแม้วณิพก ด้วยมุสาวาท ๖) ผู้มีทรัพย์มาก มีเงินทองของกิน กินของ อร่อยแต่เพียงผู้เดียว กัลยาณมิตร กันยายน ๒๕๔๒ | ๙๑