จารึกที่ปราสาทตาพรหม : หน้า 75/116

นักฟ้อนรำ ๖๑๕ นาง ราษฎร ๑๒,๖๔๐ คน รวมทั้ง คนอื่นๆ ที่อยู่ตามหมู่บ้านในอาณัติ ๓,๑๔๐ หมู่บ้าน จำนวน ๖๖,๖๒๕ คน รวมจำนวนผู้คนในสังกัดทั้งสิ้น ๗๙,๓๖๕ คน ในจารึกยังได้ระบุบัญชีหางว่าวรายการทำบุญว่า มีจานทองคำชุดใหญ่น้ำหนักประมาณ 400 กิโลกรัม จานเงิน ๕๐๐ กิโลกรัม มีเพชร ๓๕ เม็ด ไข่มุก ๔๐,๖๒๐ เม็ด อัญมณี ๔,๔๔๐ เม็ด อ่างทองคำขนาดใหญ่อีก ๑ ใบ ม่านจากเมืองจีน ๘๗๖ ผืน เตียงบุด้วยไหม ๕๑๒ เตียง ฉัตร ๕๒๓ อัน ฯลฯ นอกจากนี้ยังมีรายละเอียดสิ่งของต่างๆ ที่ทางวังจะจัดส่งมาให้เป็นประจำทุกปี นับว่าเป็นอาราม ขนาดใหญ่และมีความมั่งคั่งมาก ไกด์ที่น่าทางยังชี้ให้ผมดู รูพรุนตามผนังว่าแต่เดิมมีอัญมณีฝังประดับอยู่ แต่ถูกขโมย แกะออกไป ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องน่าแปลกอะไร ขนาดเทวรูป หรือทับหลังหนักเป็นดันมันยังเอาไปได้ นับประสาอะไร กับเพชรพลอยที่ประดับประดาตามฝาผนังอย่างนี้มีหรือ จะเหลือ ดังที่กล่าวมาแล้วว่าพระเจ้าชัยวรมันที่ ๗ ทรงมี พระราชศรัทธาเลื่อมใสในพระพุทธศาสนานิกายมหายาน ได้ทรงประกาศพระองค์เป็นธรรมราชา หรือพุทธราชา ถือว่าพระองค์ทรงเป็นอวตารของพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร ซึ่งมีมโนปณิธานอันยิ่งใหญ่ที่จะอยู่ช่วยปกป้องผองภัยให้ มนุษย์พ้นทุกข์ และหอบหิ้วข้ามฝั่งสังสารวัฏไปยังพระ นิพพานด้วยกัน ดังนั้นในวิหารตาพรหมที่ทรงสร้างอุทิศ ถวายแด่พระราชมารดานี้ จึงมีภาพจำหลักเป็นรูปนาง ปรัชญาปรมิตา เทวีแห่งปัญญา หรือพระมารดาแห่ง พระพุทธเจ้าทั้งปวง หมายความว่า เมื่อพระองค์ทรงเป็น อวตารของพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรแล้ว พระราชมารดา ของพระองค์ก็เปรียบได้ดั่งพระนางปรัชญาปรมีตา นอกจากภาพจำหลักรูปพระโพธิสัตว์อวโลกิเต ควรตามฝาผนัง และหน้าบันต่างๆ แล้ว ที่วิหารแห่งนี้ยัง เป็นที่เก็บประติมากรรมอื่นๆ อีกถึง ๒๖๐ รูป รวมทั้งรูป พระมหาราชครูผู้เป็นดุจบิดาทางจิตวิญญาณของ ปราสาทตาพรหม (73 Pro ทา) พระเจ้าชัยวรมันที่ ๗ อีกด้วย น่าเสียดายและน่าเศร้าใจที่ รูปจำหลักทางพระพุทธศาสนา มีร่องรอยของการถูกทุบ ทำลายลงไปเป็นอันมากจากฝีมือของผู้คลั่งไคล้ในลัทธิ ศาสนาอื่นที่ขึ้นมามีอำนาจในภายหลัง โชคดีที่ได้มีการ ค้นพบจารึกที่ปราสาทดาพรหมดังกล่าว จึงทำให้เราได้รู้ เรื่องราวหลายอย่างเกี่ยวกับพระเจ้าชัยวรมันที่ ๗ และเป็น หลักฐานยืนยันอย่างชัดเจนว่าวิหารแห่งนี้เป็นพุทธสถาน เป็นประจักษ์พยานถึงความรุ่งเรืองของพระพุทธศาสนาใน แผ่นดินขอมยุคโน้น เพราะวัดใหญ่ๆ ที่มีพระสงฆ์ มีอุบาสก อุบาสิกา และเจ้าหน้าที่เป็นหมื่นๆ คนอย่างนี้ แม้ใน เมืองไทยเราเองก็ยังไม่เคยมี ข้อความตอนท้ายของจารึกที่ปราสาทตาพรหม ได้จบลงด้วยถ้อยคำอันแสดงถึงพระราชศรัทธา ในการ กัลยาณมิตร คลาคม พ.ศ. ๒๔๔ ๗๓