ธรรมขันธ์ 5 : หน้า 67/134

ศีล คือ การรักษากายวาจาให้เรียบร้อย สมาธิ คือ การทำใจให้ตั้งมั่น ปัญญา คือ การรู้เท่าทันความจริง วิมุตติ คือ ความหลุดพ้น วิมุตติญาณหัสสนะ คือการรู้ด้วยญาณว่าหลุดพ้นแล้ว เรียกว่า ธรรมขันธ์ ๕ ในคัมภีร์วิสุทธิมรรค ซึ่งเป็นคัมภีร์แม่บทที่นักปฏิบัติ ในประเทศไทยนิยมใช้เป็นแหล่งศึกษาค้นคว้าเรื่องการปฏิ หัตธรรม (แต่งโดยพระพุทธโฆษาจารย์ ประมาณ พ.ศ.๐๐๐๐ สำนวนภาษาไทยชำระโดย วงค์ ชาญบาสี) ในตอนมรณวา นุสติ กล่าวไว้ว่า “...อันว่าสมเด็จพระสรรเพชรพุทธองค์ ผู้ทรงพระ สวัสดีภาคย์อันงามนั้น พระองค์มีรูปพระโฉมพระสรีระอัน วิจิตรด้วยทวดึงสมหาบุรุษลักษณะ (ลักษณะมหาบุรุษ ๓๒ ประการ) และพระอสีตยานุพยัญชนะ ๘๐ อย่าง ประเสริฐ ด้วยพระธรรมกาย อันบริบูรณ์ด้วยแก้วอันกล่าวแล้วคือพระ สีลขันธ์ สมาธิขันธ์ ปัญญาขันธ์ วิมุตติขันธ์ วิมุตติญาณหัส- สนะขันธ์ อันบริสุทธิ์บริบูรณ์ด้วยอาการทั้งปวง” แสดงถึงธรรมขันธ์ ๕ ที่มีกล่าวไว้ในพระไตรปิฎก สำหรับประชาชนนั้น ในคัมภีร์วิสุทธิมรรคให้ความหมายไว้ อย่างชัดเจนว่า ธรรมขันธ์ ๕ นั้นเป็นความบริบูรณ์ที่มีพร้อม อยู่ในพระธรรมกายของพระพุทธเจ้า องค์ 00 ของพระอรหันต์ นอกจากนี้ในขุททกนิกายชุททกปาฐะ สามเณรปัญหา (พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปลของมหามกุฏราชวิทยาลัย) ได้กล่าวว่า อรหันต์” “อะไรเอ่ยชื่อว่า 00. ท่านผู้ประกอบพร้อมด้วยองค์ ท่านเรียกว่าพระ ซึ่งหลวงพ่อวัดปากน้ำได้อธิบายองค์นี้ไว้ในพระ ธรรมเทศนาของท่านเมื่อวันที่ ๓ พฤศจิกายน ๒๔๙๓! ดังนี้ “ตามด่าเราท่านวางไว้ ทสหงเคห์ สมนาคโด อรหาติ วุจจดี ผู้ใดมาตาม พร้อมแล้วด้วยองค์ 00 ผู้นั้นเป็นพระอรหันต์ องค์นั้นคืออะไร สัมมาทิฏฐิ 0 สัมมาสังกัปโป ๒ สัมมาวาจา ๓ สัม ๖๓ มิถุนายน ๒๕๕๐ มากัมมันโต ๔ สัมมาวายาโม & สัมมาอาชีโว 5 สัมมาสติ ๗ สัมมาสมาธิ 4 มี 4 แล้ว สัมมาญาณ ๗ สัมมาวิมุตติ แล้วมีองค์ 00อย่างนี้ ดีล องค์ ๘ นั้น ย่นลงเป็นองค์ ๓ 00 สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป นี่ยนเช้าเป็น ปัญญา สัมมาวาจา สัมมากัมมันโต สัมมาอาชีโว ย่นลงเป็น สัมมาวายาโม สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ย่นลงเป็น สมาธิ รวมเป็น ศีล สมาธิ ปัญญา ‹ ๓ ล้าได้ ๓ แล้ว เดิม สัมมาญาณ ๔ สัมมาวิมุตดี ๕ นี่แหละผู้ใดมาตามพร้อมด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล้ว ผู้นั้นจะพบหลักฐานของพระพุทธศาสนาอย่างแน่นอน นี่อาศัยดวงธมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน ได้เห็นดวงศีล ดวงสมาธิ ดวงปัญญา ดวงวิมุตติ ดวงวิมุตติญาณหัสสนะ หลักนี้เป็นสำคัญนัก ต้องเช้าถึงหลักนี้ให้ได้” อีกตอนหนึ่งในพระธรรมเทศนาหลวงพ่อ เมื่อวันที่ 4 มีนาคม ๒๕๔๗ กล่าวว่า “ทสหงเคห์ สมนฺนาคโต อรหาติ วุจฺจติติ ผู้ใดมา ตามพร้อมด้วยองค์ 00 ผู้นั้นเป็นพระอรหันต์ องค์ oOคืออะไร สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป สัมมาวาจา สัมมากัมมัน โต สัมมาอาชีโว สัมมาวายาโม สัมมาสติ สัมมาสมาธิ นี่องค์ 4 นี่แปดองค์แล้ว สัมมาญาณัง เป็นองค์ ๗ สัมมาวิมุตติ เป็นองค์ ๐๐ องค์ ย่อลงเหลือ ๕ คือ ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ วิมุตติญาณหัสสนะ เมื่อรู้จักหลักดังนี้ละก็ นี่แหละหลักพระพุทธศาสนา” หนทางไปนิพพาน หลักของพระพุทธศาสนาคือ การปฏิบัติตาม “ทาง สายกลาง” และในทางสายกลางจากการเข้ากลางดวงซุ้ม นานุปัสสนาสติปัฏฐาน ก็จะเข้าถึงดวงศีล ดวงสมาธิ ดวง ปัญญา ดวงวิมุตติ ดวงวิมุตติญาณทัสสนะ การไปตามหน ทางซึ่งมีดวงศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ วิมุตติญาณทัสสนะ จึงเป็นการปฎิบัติไปตามทางสายกลางตามหลักของพระพุทธ ศาสนา หลวงพ่อวัดปากน้ำได้กล่าวถึงหนทางซึ่งมีดวง ๕ ดวงนี้ไว้ในพระธรรมเทศนาเมื่อวันที่ 4 มีนาคม ๒๔๙๗ ว่า กัลยาณมิตร