ความกตัญญู : หน้า 58/124

ผู้ที่เป็นพาล คบหา สมาคมกับผู้ใด ก็เพราะเห็นว่า นางช้างแก่ เมื่อไม่มีใครเอาใจใส่ดูแลหาน้ำ ธรรม ในเวลามีศึกสงคราม หาหญ้าให้ จึงต้องเดินเข้าป่า เที่ยวหาผลไม้ที่ตกหล่น ก็ทำหน้าที่เป็นช้างทรงออกรบ ตามโคนต้นไม้กินบ้าง ถอนต้นการเกิดที่ขึ้นอยู่ กับข้าศึกศัตรู ความเข้มแข็ง ตามชายน้ำกินบ้าง พอประทังชีวิตไปวันหนึ่ง ๆ แกร่งกล้า ห้าวหาญ และ วันหนึ่ง นางช้างเห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รวดเร็วของนางช้าง และหมู่สงฆ์เสด็จออกบิณฑบาต จึงเดินเข้าไปหา แล้ว พระเจ้าทัฬหธรรมทรงเอาชนะ หมอบแทบพระบาท รำพึงรำพันถึงความทุกข์ยาก ข้าศึกมาได้ทุกครั้ง พระองค์ แต่เมื่อผู้นั้น ของตนที่ถูกพระเจ้าอุเทนทอดทิ้งเมื่อยามชรา ทำให้ จึงโปรดนางช้างโอฏฐิพยาธิ พระพุทธเจ้าทรงปลอบใจ แล้วรับว่าจะทูล มาก ทรงบำรุงเลี้ยงอย่างดี พระเจ้าอุเทนให้ แล้วเสด็จเข้าไปในพระราชวัง ให้อยู่ในโรงช้างที่สร้างขึ้น ของพระเจ้าอุเทน พระเจ้าอุเทนถวายบิณฑบาตแล้ว อย่างสวยงาม มีอาหารการ พระพุทธองค์ได้ตรัสสรรเสริญนางช้างภัททวดีว่า กินอุดมสมบูรณ์ มีคนเอาใจใส่ เป็นช้างที่มีบุญคุณแก่พระเจ้าอุเทนมาก และตรัส ดูแลราวกับว่ามันเป็นข้าราช ถามว่าอยู่ที่ไหน พระเจ้าอุเทนตรัสตอบว่าไม่ทราบ บริพารคนสำคัญคนหนึ่งที พระพุทธองค์จึงตรัสว่า เดียว เขาผู้นั้นท่าประโยชน์ ให้กับตนได้ หมดประโยชน์แล้ว คนพาลก็ทอดทิ้งเชา เสีย ผู้ที่ทําเช่นนี้ ย่อมเสื่อม จากความนับถือ ไม่เป็นที่สรรเสริญ ไม่มีใครอยาก จะทุ่มเทชีวิตจิตใจ ทํางานให้ "ขอถวายพระพร ขึ้นชื่อว่าการพระราชทาน กาลเวลาผ่านไป นาง ยศแก่ผู้อุปการะแล้ว ครั้นเวลาแก่เฒ่ามาเลิกเสียเป็น ช้างชราลงมีกำลังกายถดถอย การไม่สมควร พระองค์ควรเป็นผู้กตัญญูกตเวที ไม่อาจวิ่งไกล ๆ ไปส่งข่าวได้ ขณะนี้นางช้างภัททวดีแก่เฒ่าสังขารทรุดโทรม ไม่มี อีก ออกศึกสงครามก็ไม่ได้ ใครเลี้ยงดู เที่ยวเร่ร่อนหากินตามลำพังอยู่ที่ชายป่า พระองค์จึงทรงใช้ช้างเชือกอื่น พระองค์ไม่ควรทอดทิ้ง ควรรับมาเลี้ยงดูอย่างเดิมเถิด แทน การบำรุงเลี้ยงดูแลเอาใจใส่นางช้างก็ลดน้อย พระเจ้าอุเทนเคารพในพระพุทธองค์มาก จึง ถอยลงไป จนกระทั่งไม่มีใครสนใจ แล้วต่อมาพระองค์ ให้ทหารไปนำช้างภัททวดีกลับมาเลี้ยงดูอย่างดีดังเดิม ก็ทรงให้เลิกการดูแลนางช้างนี้ เรื่องนี้เป็นที่เรื่องลือไปทั่วในกรุงโกสัมพี แม้ นางช้างโอฏฐิพยาธิแก่เฒ่าแล้วต้องมาลำบาก ในหมู่พระภิกษุก็พูดถึง พระพุทธองค์ทรงทราบว่า เที่ยวเดินกินหญ้า กินใบไม้อยู่ตามชายป่า พระภิกษุกำลังสนทนาเรื่องนี้กันอยู่ จึงตรัสว่า พระ - วันหนึ่งมีการเตรียมงานในวัง องค์ได้ช่วยนางช้างภัททวดีให้ได้เกียรติยศคืนมา มิใช่ กราบทูลพระราชาว่า ไม่มีวัวมาเทียมรถขนขี้วัว แต่ในชาตินี้เท่านั้น แม้เมื่อชาติก่อนก็ช่วยมาแล้ว แล้วทรงนำเรื่องในอดีตมาตรัสเล่า ดังนี้ ใน ๕๖. กัลยา ณ มิตร อดีตกาล เมื่อครั้งพระเจ้าทัฬห ธรรม ราชบุรุษ เพื่อเอาไปใช้ผสมดินก่อสร้าง พระราชาจึงถามว่า "ก็นางช้างโอฏฐิพยาธิล่ะ อยู่ไหน มันทำงาน อื่นไม่ไหวแล้ว เอาขนขี้วัวก็แล้วกัน นางช้างโอฏฐิพยาธิ เที่ยวเดินกินหญ้าอยู่ในป่า ครองราชสมบัติกรุง พะยะค่ะ” พาราณสี มีช้างเชือกหนึ่งชื่อ โอฏฐิพยาธิ มีร่างกายสง่างาม "ไปตามมันมาขนขี้วัวเถอะ นางช้างโอฏฐิพยาธิ ผู้เป็นประดุจขุนศึก มีพละกำลังมาก เดินทางได้ถึง ผู้แกล้วกล้าในสงคราม ผู้ที่ทําให้ช้างทรงของ วันละ ๑๐๐ โยชน์ จึงมีหน้าที่ พระราชาเมืองอื่นต้องหวั่นไหวเมื่อได้ยินเสียงโกญจนาท ส่งข่าวสารให้พระเจ้าทัฬห แผดก้อง เป็นผู้นำเสียงโห่ร้องแห่งชัยชนะ และความ Kalyanamitra.org