ความหมายของพุทโธ : หน้า 23/128

ขอย้ำอีกหน่อยว่า การที่น่า เอาดอกบัวบานมาเทียบความหมาย เป็นผู้บานแล้วหรือเบิกบานแล้ว ที่ ว่าบานนั้น เปรียบด้วยดอกประทุม ชาติ คือบานเหมือนดอกบัวที่บาน แห่งค่า ว่าพุทโธนั้น ก็เพราะเหตุว่า แล้วเต็มที่ การที่พระองค์ทรงประ เมื่อปฐมกัลปเริ่มตั้งศีรษะแผ่นดิน กอบความเพียรอยู่ด้วยประการต่างๆ ขึ้นใหม่ๆ มีกอบัวเกิดขึ้นพร้อมทั้ง เมื่อยังไม่ได้บรรลุสัมมาสัมโพธิญาณ มีดอก ๕ ดอก ท้าวสุทธาวาสหยั่งรู้ เปรียบเหมือนดอกบัวที่ยังตูมอยู่ ว่านี้เป็นนิมิตว่า ในกัลป์นี้จะมีพระ ต่อรุ่งอรุณแห่งวันวิสาขปุรณมี พระ องค์ได้ตรัสรู้แล้ว จึงเปรียบเสมือน พุทธเจ้ามาตรัสโปรดเวไนยสัตว์ ๕ พระองค์ จึงปกาสิตคำ ว่า น, โม, ธรรมที่ทระองค์กล่าวแล้วดี ดีก็คือไม่มี เสีย คือคำสอนของพระองค์ไม่โล้ทุกข์ แกล้ปฏิบดีเลย มีแต่จะน่า ไปสู่สุขอย่าง เดียว ดอกบัวที่บานแล้ว บานในเวลารุ่ง อรุณแห่งวันวิสาขปุรณมีนั้นเอง นัย ที่ว่าเบิกบานนั้น หมายความว่า เมื่อ พระองค์ได้ทรงตรากตรำ เป็นเวลา ล่วงถึง 5 พรรษาแล้ว จึงได้มาตรัสรู้ อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ ได้รับ ผลเป็นองค์อรหัง และสัมมาสัม พุทโธฯ ดังบรรยายมาข้างต้นแล้ว พระกมลหฤทัยของพระองค์ก็ย่อม พุท, ธา ยะ ไว้ ซึ่งมีความหมายว่า นะ คือ พระกกุสันโธ โม คือพระ โกนาคมนะ พุท คือพระพุทธกัสส ปะ ธา คือพระสมณโคดม ยะ คือ พระศรีอาริยเมตไตรย ซึ่งได้ปรากฏ เป็นที่นับถือกันมาจนบัดนี้ ภควา คำว่า ภควา แปลได้หลายนัย ผ่องแผ้วเบิกบานเต็มที่ เหตุว่าได้ แปลว่าทักก็ได้ แจกก็ได้ ที่ว่าทัก ผลสมปรารถนาที่พระองค์ทรงตั้ง นั้นหมายความว่า พระองค์หักเสีย ปณิธานเพียรบำเพ็ญมา ฉะนี้จึงได้ ได้ซึ่งสังสารจักร กล่าวคือ อวิชชา พระนามว่า พุทโธ ตัณหา อุปาทาน กรรมอันเป็น เสมือนตัวจักรอันพัดมันส่งต่อไปยัง กันและกัน เป็นกำลังต้นให้หมุน เวียนวนว่ายอยู่ในวัฏฏสงสาร มิให้ ล ออกจากภพ ๓ พระองค์หักเสียได้ แล้ว พระองค์จึงพ้นไปจากภพทั้ง คือ กามภพ รูปภพ อรูปภพ เสด็จ ออกสู่นิพพานไป ที่ว่า แจก นั้นมีความหมาย ว่า เมื่อพระองค์ได้ตรัสรู้อนุตตรา สมมาสัมโพธิญาณแล้ว พระองค์ เป็นสัพพัญญู ทรงรู้แจ้งธาตุธรรม ทั้งปวงหมด จึงทรงสามารถจำแนก แยกแยะธรรมส่วนที่ละเอียด ๆ ให้ เห็นเช่น ทรงจำแนกขันธ์ ธาตุ อายตนะ จิต เจตสิก รูป นิพพาน ดังนี้เป็นต้น ตลอดจนหลักธรรม อื่นๆ ทั้งมวลให้สาวกได้รู้เห็นรับ ปฏิบัติสิบๆ กันมา 55511คุณ สวากขาโต ภควตา ธัมโมฯ ต่อไปเป็นเรื่องธรรมคุณ ธรรม ในที่นี้จะกล่าวเฉพาะพระสัทธรรม คำ สอนของพระพุทธเจ้าที่ว่าสวาก อาโต แปลว่าพระองค์กล่าวแล้วดีนั้น ก็คือว่าธรรมที่พระองค์ตรัสสอนนั้น ล้วนแต่จะเป็นผลส่งให้ผู้ประพฤติ ปฏิบัติตามได้รับความร่มเย็นเป็นสุข ทั้งสิ้น จึงได้ชื่อว่าเป็นธรรมที่พระ องค์กล่าวแล้วดี ดีก็คือไม่มีเสีย คือ คำ สอนของพระองค์ไม่ให้ทุกข์แก่ผู้ ปฏิบัติเลย มีแต่จะนำ ไปสู่สุขอย่าง เดียว มีอริยมรรคเป็นข้อสาธกที่ทรง กัลยาณมิตร กุมภาพันธ์ ๒๕๓๙