ธรรมจักรและการแสดงปฐมเทศนา : หน้า 53/128

เพราะมีผัสสะ เป็นปัจจัยจึงมี เวทนา เพราะมีเวทนา เป็นปัจจัยจึงมี ตัณหา เพราะมีตัณหา เป็นปัจจัยจึงมี อุปทาน เพราะมีอุปทาน เป็นปัจจัยจึงมี ภพ เพราะมีภพ เป็นปัจจัยจึงมี ชาติ เพราะมีชาติ เป็นปัจจัยจึงมี ชรามรณะ ที่อุปมาดังนี้ ก็เพราะพระธรรมเทศนาที่ทรงแสดง นั้นมีเนื่อหาสาระเกี่ยวเนื่องกันโดยตลอด เมื่อแสดงเรื่องดุม ก็เกี่ยวเนื่องกับว่า และกง ขณะที่แสดงเรื่องกงก็กระทบถึง ก่าและดุม ที่จะแสดงส่วนใดส่วนหนึ่งนั้นหามิได้ แต่มี ๓ สวน ทั้ง อรรถหรือเนื้อความสัมพันธ์กันโดยตลอดทั้ง เนื่องด้น ท่ามกลาง และเนื่องปลาย ซึ่งเป็นไปในลักษณะ ชองวงล้อแห่งธรรม จึงเรียกว่า จักรธรรมหรือธรรมจักร ธรรมจักรนี้ เป็นสัญลักษณ์ทางพระพุทธศาสนาอย่าง หนึ่งที่มีความโดดเด่นเป็นที่นิยมยอมรับมาตั้งแต่โบราณกาล ก่อนที่จะบังเกิดมีพระพุทธรูปเสียอีก ทั้งนี้เพราะในสมัยพุทธกาล และตอนช่วงหลังพุทธ ปรินิพพานไปอีกเกือบ ๓๐๐ ปี ก็ยังหาได้ปรากฏหลักฐาน ว่ามีการสร้างวัตถุอื่นใดไว้ เพื่อเป็นที่ตั้งแห่งการเคารพบูชา ในพระพุทธศาสนาไม่ มาจนถึงสมัยของพระเจ้าอโศกมหา ราช กษัตริย์พระองค์ที่ ๓ แห่งราชวงศ์โมริยะ ซึ่งครอง ราชย์อยู่ในราว พ.ศ.๒๙๐-๓๑๒ พระองค์ทรงเป็นกษัตริย์ที่ เลื่อมใสในพระพุทธศาสนาเป็นอย่างยิ่ง ได้ทรงสร้างเจดีย์ และศิลปวัตถุเนื่องในพระพุทธศาสนาไว้เป็นอันมาก ถึงกระ นั้น ก็ยังไม่ปรากฏหลักฐานว่ามีการสร้างพระพุทธรูปไว้แต่ อย่างใด ซึ่งคงจะเป็นเพราะว่าวัฒนธรรมของชาวอินเดียใน สมัยนั้นยังไม่นิยมสร้างรูปเหมือนไว้เคารพบูชาโดยตรง ฉะนั้นตรงภาพใดที่หมายถึงองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า จึงได้เลี่ยงไปทำเป็นรูปลักษณ์แทน เช่น ท่า เป็นรูปดอกบัว แทนการประสูติ ท่า เป็นรูปบัลลังก์กับต้นโพธิ์แทนการตรัสรู้ ทำเป็นรูปธรรมจักรกับกวางแทนการแสดงปฐมเทศนา และ ท่า เป็นรูปพระสถูปแทนการเสด็จดับขันธปรินิพพาน เป็นต้น โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เครื่องหมายธรรมจักรนี้ มีเพียง แต่จะเป็นสัญลักษณ์แทนการแสดงปฐมเทศนาประกาศพระ ศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้น หากยังถือว่านี่คือ สัญลักษณ์แทนตัวพระพุทธศาสนา เป็นเครื่องหมายสากล กัลยาณมิตร กรกฎาคม ๒๕๓๙ _