บทบาทของธรรมกายในประเทศจีน : หน้า 82/120

ธ ร ร ม ก า ย น น เมื่อเข้าไปอยู่ใน ป ร ะ เ ท ศ จี น ส่ ว น ใ น ทิเบต นั้น ต่อ ม า ใ น ป ร ะ เ ท ศ ญี่ ปุ่ น ๘๐ กั ล ย า ณ ม ต ร กายอันไม่มีประมาณ ในพระสูตรนี้ได้อธิบายเรื่องสัมโภคกายว่าเป็นอย่างไร สัมโภคกาย เป็นผู้ที่ไปอธิบายธรรมะให้กับสรรพสัตว์ทั้งหลาย พระโพธิสัตว์ก็อยู่ในรูปของสัมโภคกายด้วย กายที่ ๓ ในลัทธิตรีกายก็คือ นิรมาณกาย ภาษาอังกฤษเรียกว่า Transformation Body เป็นกายซึ่งปรากฏอยู่ในโลกมนุษย์ พระพุทธเจ้าจะไปปรากฏในรูปกายต่าง ๆ ได้ โดยอาจจะเป็นสัตว์ก็ได้ เป็นผีเสื้อสักตัวหนึ่ง เป็นกระต่ายสักตัวหนึ่ง หรือเป็นครูสอนสมาธิก็ได้ เกิดเป็นพระลามะทิเบตก็ได้ เพื่อสั่งสอนสรรพสัตว์ทั้งหลายให้พ้นจากทุกข์ โปรดสังเกตด้วยว่า คำว่า “ธรรมกาย” ในพระไตรปิฎกสันสกฤตของพวกสรวาสติวาท (หรือ ไวภาษิกะ) นั้นพระพุทธเจ้าซึ่งเดิมมีรูปกายเหมือนกับธรรมกาย ในทิเบตก็เริ่มมี ๓ กายขึ้นมาคือ ธรรมกาย สัมโภคกาย แล้วก็นิรมาณกาย คำสอนเริ่มเปลี่ยนแปลงไปเรื่อย ๆ ทิเบตนั้นไม่เคย หนีหลักคำว่าธรรมกายเลย แล้วก็มักจะตีความว่า ธรรมกายนั้นมีอยู่ ๒ ลักษณะคือ ธรรมกาย ในลักษณะที่เป็นภาวะของความเป็นพุทธะ แล้วก็อีกภาวะหนึ่งซึ่งเป็นภาวะที่ว่างเปล่า เป็น ภาวะที่เป็นสุญญตา ภาวะนี้เป็นในระดับของปรมัตถ์ ธรรมกายนั้นจะปรากฏอยู่เป็นพุทธกาย เป็นกายเรียกว่า สัมโภคกาย เป็นกายเนื้อซึ่งพระพุทธเจ้าใช้แสดงธรรมนั้นเอง และนิรมาณกาย ก็เป็นกายซึ่งพระพุทธเจ้าไปแสดงพระองค์ในรูปของสิ่งต่าง ๆ แม้ผู้สอนในเรื่องชาดกต่าง ๆ นั้นก็ถือว่า ตัวเอกในเรื่องนั้นก็เป็นนิรมาณกายของพระพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์กับพระพุทธเจ้า ในความเห็นของมหายานแล้วก็เกือบจะเป็นอันเดียวกัน ต่างกันอยู่นิดหนึ่งที่ว่า พระโพธิสัตว์เป็น ผู้ไม่ยอมเข้านิพพาน แต่ยังคงคอยช่วยเหลือสรรพสัตว์ทั้งหลาย เพื่อให้หมดจากกิเลส ก็เริ่มมีความสำคัญอย่างมาก ในสมัยคริสต์ศตวรรษที่ ๗ ประมาณ พ.ศ.๑๓๐๐-๑๕๐๐ จักรพรรดินีพระองค์หนึ่งนามว่า พระนางหมู่ หรือที่พวกเราได้ยินชื่อกันบ่อย ๆ ในนามของ บูเช็กเทียน พระนางเป็นผู้หนึ่งซึ่งสนพระทัยในเรื่องธรรมกายอย่างมาก ตามพระราชประวัติ ทรงสนพระทัยการทำสมาธิภาวนาอย่างมากด้วย พระนางได้ทรงนิมนต์พระสังฆราชในยุคนั้น ให้เข้าไปสอนธรรมปฏิบัติถึงในวังเป็นประจำ แผ่นดินจีนในสมัยของพระนางบูเช็กเทียน นั้น เป็นยุคที่พุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองที่สุด วัดวาอารามจำนวนมากเกิดขึ้นในยุคนั้น นี่เป็น บทบาทของธรรมกายในประเทศจีน ธรรมกายก็ยังคงมีบทบาทมาจนกระทั่งปัจจุบันนี้ คำว่าธรรมกายในภาษาทิเบตเรียกว่า ตัวบัวนิสกุก เป็นกายซึ่งเป็นปรัชญา เป็นกายซึ่งประกอบด้วยสุญญตาและอยู่เหนือสภาวะ ทั้งปวง ส่วนสัมโภคกาย และนิรมาณกายนั้น ภาษาทิเบตเรียกว่า เยเซกุ เป็นกายซึ่งพระ พุทธเจ้าใช้ช่วยเหลือสัตวโลกต่าง ๆ ความหมายนั้นก็เริ่มกลายออกไปทุกที ๆ เริ่มมีเรื่องการ ตีความหมายเรื่องธรรมกายต่าง ๆ ออกไปมากมาย ธรรมกายเข้าไปอยู่ในคำสอนของพุทธศาสนานิกายเซน “เซน”นั้นมาจากคำว่า “ฌาน” ในภาษาจีน ตรงกับคำภาษาสันสกฤตว่า ชยาน แปลว่า การเพ่ง การทำสมาธิ แต่เซน ของญี่ปุ่นกับเซนของจีนนั้นไม่เหมือนกัน เซนนั้นมีต้นกำเนิดในคัมภีร์ของเซนว่า ครั้งหนึ่ง ในภาษาสันสกฤต เขียนว่า “โนรามิกกาย Kalyanamitra.org