จรณะและปฏิปทา : หน้า 61/113

จรณะ : À W Ń W N S A Ì A U I เครื่องดำเนิน, ปฏิปทา คือ ข้อปฏิบัติ อันเป็นทางบรรลุวิชชา มี ๑๕ คือ สีล สัมปทา ความถึงพร้อมด้วยศีล วปัณณกปฏิปทา ๓ สัทธรรม ๗ และ ฌาน ๔ ๓ ซึ่งจะมิให้เกิดอวิชชา และตัณหา, ความรู้จักคิด, คิดถูกวิธี มัชฌิมาปฏิปทา : ทางสายกลาง ข้อปฏิบัติเป็นกลาง ๆ ไม่หย่อนจนเกินไป และไม่ถึงจน เกินไป ไม่ข้องแวะที่สุด ๒ อย่างคือ โยคาวจร : โยคี โยนิโส : ผู้หยั่งลงสู่ความเพียร, ผู้ประกอบ ความเพียร, ผู้เจริญภาวนา คือ กำลัง ปฏิบัติสมถกรรมฐานและวิปัสสนา กรรมฐาน : ฤษี, ผู้ปฏิบัติตามลัทธิโยคะ, ผู้ประ กอบความเพียร โดยแยบคาย, โดยถ่องแท้, โดยวิธีที่ ถูกต้อง, ตั้งแต่ต้นตลอดสาย, โดย ตลอด : โยนิโสมนสิการ : การทำในใจโดยแยบคาย, กระทำไว้ นิพพาน : ในใจโดยอุบายอันแยบคาย, การ เอกายนมรรค : พิจารณาโดยแยบคาย คือ พิจารณา เพื่อเข้าถึงความจริงโดยสืบค้นหา เหตุผลไปตามลำดับจนถึงต้นเหตุ แยกแยะองค์ประกอบจนมองเห็นตัว สภาวะ และความสัมพันธ์แห่งเหตุ ปัจจัย หรือตริตรองให้รู้จักสิ่งที่ดีที่ชั่ว ยังกุศลธรรมให้เกิดขึ้นโดยอุบายที่ขอบ กามสุขัลลิกานุโยค และอัตตกิล มถานุโยค, ทางแห่งปัญญา (เริ่มด้วย ปัญญา, ดำเนินด้วยปัญญา นำไปสู่ ปัญญา) อันพอดีที่จะให้ถึงจุดหมาย คือ ความดับกิเลสและความทุกข์หรือ ความหลุดพ้นเป็นอิสระสิ้นเชิง ได้แก่ มีสัมมาทิฏฐิเป็น มรรคมีองค์ 3 เบื้องต้น สัมมาสมาธิเป็นที่สุด การดับกิเลสและกองทุกข์ เป็นโล กุตตรธรรม และเป็นจุดหมายสูงสุด ในพระพุทธศาสนา ทางอันเอก คือ ข้อปฏิบัติอันประเสริฐ ที่จะนำผู้ปฏิบัติไปสู่ความบริสุทธิ์หมด จด หมดความทุกข์และบรรลุนิพพาน ได้แก่ สติปัฏฐาน ๔ ; อย่างกว้างเช่น ในมหานิทเทส หมายถึง โพธิปักขิย ธรรมด้วย ค้นคว้าจาก พจนานุกรมพุทธศาสน์ พระราชวรมุนี (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) รวบรวมโดย สุพจน์ เรืองนาม กรกฎาคม ๒๕๓๖ กัลยาณมิตร ๕๙