คุณสมบัติของครูที่ดี : หน้า 57/108

คำว่า “น่ารัก” ในที่นี้ หมายถึง น่ารักในฐานะเป็นที่สบายใจ ชวนให้เข้า ใกล้เพื่อขอปรึกษาหารือ ซักไซร้ไต่ถาม เรื่องราวต่าง ๆ อย่างสนิทใจ แม้เพียง มองห่าง ๆ ก็ได้รับความชื่นอกชื่นใจ แล้ว เพราะท่านมีความผ่องใส เบิกบาน อยู่เป็นนิจ เหมือนพระจันทร์ในคืนวัน เพ็ญ มีความสว่างกระจ่างนวล ชุ่มเย็น เป็นที่ชื่นชอบของชาวโลกทั้งมวล คุณครูที่จะได้คุณลักษณะอย่างนี้ ต้องฝึกกิริยามารยาทให้เรียบร้อย มี ความนุ่มนวลสง่างามในทุกอิริยาบถ ท่านไม่จำเป็นต้องหล่อ ต้องสวย ขอ เพียงให้มีความสะอาดทั้งกาย วาจา ใจ เท่านั้น ค่าว่า กายสะอาด ไม่ได้หมายถึง ทำให้สะอาดด้วยการฟอกสบู่ถูตัว แต่ หมายถึง การไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักขโมย ไม่เจ้าชู้ลวดลาย จริตจะก้านแพรวพราว แม้แต่เสื้อผ้าที่สวมใส่ก็เลือกเอาเฉพาะ ที่สะอาดเรียบร้อย ไม่จำเป็นต้องหรูหรา ราคาแพง วาจาสะอาด คือรู้จักสำรวมใน การพูด ไม่พูดเพ้อเจ้อส่อเสียด หรือ หยาบคายให้ร้อนหูร้อนใจ พูดให้ถูก กาลเทศะ แม้ผู้ฟังเป็นลูกศิษย์ก็ไม่ล่วง เกิน ใจสะอาด เป็นความบริสุทธิ์อยู่ ภายในไม่มีใครเห็น แต่รู้ได้จากกิริยา อาการที่เบิกบานแจ่มใส คำพูดตรง ๆ แววตาซื่อ ๆ ไม่มีลักษณะสับลมคมใน องค์ประกอบทั้งหมดนี้ก่อให้เกิด ความประทับใจแก่ลูกศิษย์เป็นอันดับ แรก ถ้าครูอาจารย์คนใดขาดคุณสมบัติ ข้อนี้ เช่น เคร่งขรึม หรือ เคร่งเครียด เกินไปศิษย์ก็ไม่อยากเข้าใกล้ หรือ แม้แต่ตลกคะนองเกินไปก็ไม่น่ารัก ไม่ สมบุคลิกครู คุณสมบัติข้อที่ ๒ น่าเคารพ (ค) คำว่า “ครู” ที่เราใช้กันอยู่ใน ปัจจุบันนี้มาจากคำว่า “ครู” ในภาษา บาลี คำว่า “ครู” มีคำแปลได้ ๒ อย่าง คำแปลอย่างที่ ๑ “ครู” แปลว่า “หนัก” เช่น ครุกรรม แปลว่า กรรมหนัก กรรมหนักในทางบุญกุศล ก็ได้แก่ การบรรลุมรรคผลนิพพาน เป็นพระ อรหันต์ กรรมหนักในฝ่ายอกุศล คือ ฆ่า พ่อ ฆ่าแม่ ฆ่าพระอรหันต์ ทำสงฆ์ ให้แตกแยก ทำร้ายพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ค่าแปลอย่างที่ ๒. “ครู” แปล ว่า “ตระหนัก” คือ อุดมด้วยปัญญา ทั้งทางโลกและทางธรรมอย่างพร้อมมูล จนกระทั่งตระหนักหรือซาบซึ้งได้ว่า อะไรผิด อะไรถูก อะไรดี อะไรชั่ว อะไร ควร อะไรไม่ควร อะไรเป็นบุญ อะไร เป็นบาป แล้วดำเนินชีวิตไปในทางที่ถูก ที่ควร ที่เป็นบุญ “ครู” คำนี้ เป็นคำเดียวกับคำว่า “คารวะ” แล้วแผลงมาเป็น “เคารพ” เพราะฉะนั้น คุณสมบัติของครูในข้อนี้ จึงแปล ครู ว่า “น่าเคารพ” คือศิษย์ ตระหนักในคุณความดีของท่านจนอด เสียไม่ได้ที่จะแสดงความเคารพ เป็น ความน่าเคารพที่ท่านประพฤติตัวสมควร แก่ความเป็นครูบาอาจารย์ ทำให้ลูกศิษย์ เกิดความมั่นใจ อบอุ่นใจ เป็นทั้งที่พึ่ง ที่ปรึกษา ไม่ว่าจะมีอะไรเกิดขึ้นก็เชื่อ สนิทใจว่าท่านจะให้ความปลอดภัยแก่ เขาได้ อุปมาความมั่นคง เข้มแข็งของ ครูบาอาจารย์ เสมือนขุนเขา ไม่มีวัน จะถล่มทลาย เพราะแรงลม ยึดเกาะ พึ่งพิงได้อย่างปลอดภัยทุกเมื่อ การที่ครูอาจารย์คนใดคนหนึ่ง จะได้ลักษณะอย่างนี้มาต้องเป็นผู้ที่ เตรียมการสอนมาอย่างดีทุกครั้งที่เข้า สอน ถึงท่านจะไม่ฉลาดเฉลียวขนาด ได้เกียรตินิยม แต่เวลาสอนท่านสามารถ แสดงเหตุผลได้ชัดเจนทำให้ศิษย์เกิดความ มั่นใจว่า คำสอนของท่านไม่ผิดพลาด มีภูมิรู้พอตัวโต้ตอบปัญหาได้ไม่ติดขัด และยังมีอุปกรณ์การสอนครบครัน ยิ่งกว่านั้น ท่านจะต้องเป็นคน ไม่มีอคติ เอียงเพราะรัก เพราะเกลียด เพราะหลงหรือเพราะกลัวภัยอำนาจมืด ท่านทำอะไรคงเส้นคงวา ต่อหน้าอย่างไร ลับหลังก็อย่างนั้น ไม่มีเล่ห์เหลี่ยม มี ความเมตตากรุณาต่อศิษย์อยู่เป็นนิจ มีความหนักแน่นมั่นคง ไม่หวั่นไหว ด้วยลาภ ยศ สรรเสริญ สุข หรือความ เสื่อมลาภ เสื่อมยศ นินทา ทุกข์ เรื่อง ส่วนตัว เรื่องครอบครัว และหน้าที่ความ รับผิดชอบของท่านไม่มีบกพร่องเลย ลักษณะเช่นนี้จะน้อมใจศิษย์ให้ เคารพท่าน เกิดความประทับใจที่ลึกซึ้ง เพิ่มขึ้นมาอีกขั้นหนึ่ง คือท่านมีทั้ง ความน่ารักและน่าเคารพ ครูบางคน น่ารัก แต่ไม่ถึงกับน่าเคารพ จึงก่อให้ เกิดความประทับใจได้ไม่นานนัก คุณสมบัติข้อที่ - น่าน (ภาวนิโย) เป็นความรู้สึกที่เกิดขึ้นในฐานะ ที่ท่านเป็นผู้ทรงความรู้ มีภูมิปัญญา เป็นเลิศ ความฉลาดปราดเปรื่องขอ ท่านมีมาก จนเป็นที่ยอมรับของทุกคน ในวงการ คุณสมบัติประการนี้ ศิษย์เกิดความเลื่อมใสว่า ท่านไม่เพียง " นัท่าให้ แต่เปี่ยมไปด้วยคุณธรรมเท่านั้น หาก ยังมีความสามารถยอดเยี่ยมเป็นหนึ่ง ไม่มีสอง ชาตินี้ไม่มีวันที่ท่านจะเป็น kalyanamitra.org