การอธิบายเบญจขันธ์ : หน้า 15/112

ต้องรู้อีกอย่างหนึ่ง ภาษาเทศน์ ต้องอรรถาธิบายออกไป ประเด็นที่ ได้กล่าวมานี้ เป็นเทศนาเนื่องกับ วันวานนี้ แสดงเรื่องปัญจขันธ์ทั้ง ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญ ญาณ เราท่านทั้งหมดด้วยกันนี้ มี รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ กันทั้งนั้น คำว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ตัวตนเรานี้แหละ ภิกษุ สามเณร อุบาสก อุบาสิกา นี้ แหละ มีอยู่ ๕ เท่านั้นแหละ รูป ๑ นาม ๔ รูป ๑ ก็คือ มหาภูตรูป ทั้ง ๔ ดิน น้ำ ไฟ ลม ที่ประชุมเป็น ร่างกายนี้ นี่เรียกว่ารูปขันธ์ เวทนา ก็เวทนา ความรับอารมณ์ ความรู้ อารมณ์ เวทนาแปลว่า ความรู้ อารมณ์ หรือรับอารมณ์ ทุกข์ สุข ไม่สุข ไม่ทุกข์ ดีใจ เสียใจ เสื่อมยศ เรียกว่า เวทนา ตาจำรูป จำเสียง จำกลิ่น รส สัมผัสที่เราจำหมด ทุกคนนี่แหละเรียกว่าสัญญา ความ คิดดี คิดชั่ว คิดไม่ดี คิดไม่ชั่ว เรียกว่าสังขาร ความรู้แจ้งทางทวาร ทั้ง 5 รู้แจ้งทาง ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ เรียกว่าวิญญาณ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ๕ ประการ นี้เรียกว่าเบญจขันธ์ทั้ง ๕ เกิดเป็นฟองไข่เสียครั้งหนึ่ง แล้วมา ฟักเป็นตัวอีกครั้งหนึ่ง นี้เขาเรียกว่า เทวชาติ เกิด ๒ ครั้งหรือ ทวิชาติ ทวิชาติแปลว่า เกิด ๒ ครั้ง เกิดเป็น ไข่เสียครั้งหนึ่ง เกิดเป็นตัวเสียครั้ง หนึ่ง นี่เกิด ๒ ครั้ง อย่างหนึ่งเรียกว่า ทวิชาติ ๒ สังเสทชะ เกิดด้วยเหงื่อไคล นี่เราไม่ค่อยเข้าใจเลยทีเดียว เรือด ไร เหา เห็น พวกนี้เกิดด้วยเหงื่อไคล เกิดด้วยเหงื่อไคลน่ะ ไม่ใช่แต่เรือด ไร เหา เห็น มนุษย์เราก็เกิดด้วย เหงื่อไคลได้เหมือนกัน ลูกของนาง ปทุมวดี คลอดบุตรมาคนหนึ่งแล้ว ส่วนสัมภาวมลทินของคัพภ์นั้น ที่ ออกกับลูกนั่น ก็เป็นเลือดออกมา เท่าไร ๆ ๆ ก็เป็นลูกทั้งนั้น ถึง ๔๙๙ ของมันเกิดหลายประการ กำเนิด คน เป็น ๕๐๐ ทั้งออกมาคนแรก นั่น ของมันเกิด ๔ เบญจขันธ์ทั้ง ๕ นี่ ก็เรียกว่า สังเสทชะ เหมือนกันเกิด ที่จะแสดงวันนี้ กำเนิดเกิดขึ้น ๔ คือ ด้วยมลทินของศัพท์นั้นเกิดได้อย่างนี้ อัณฑชะ เกิดเป็นฟองไข่ เขาเรียกว่าเกิดด้วยเหงื่อไคล สัง เบญจขันธ์ทั้ง ๕ นี้ กำเนิด ๕ เสทชะนี่อีก กำเนิดหนึ่ง ชลาพุชะ เกิดด้วยน้ำ มนุษย์ เกิดด้วยน้ำ สัตว์ต่าง ๆ ที่เกิดด้วย น้ำมีมาก อุปปาติกะ ลอยขึ้นบังเกิด ลอยขึ้นบังเกิดเป็นมนุษย์ เกิดได้หรือ เกิดได้ มนุษย์เกิดได้ดีทีเดียว ลอย ขึ้นบังเกิด ลอยขึ้นบังเกิดน่ะ ไม่มี พ่อมีแม่ เหมือนนางอัมพปาลี เกิดที่ ค่าคบมะม่วง โมคุณสาทิกพราหมณ์ เกิดในดอกบัว ไม่ต้องอาศัยท้อง ลอยขึ้นบังเกิด เกิดขึ้นเป็นตัวเฉยๆ นที่ค่าคบมะม่วงอายุ ๑๔-๑๕ ที่ เดียว นางอัมพปาลี นั่นเขาเรียกว่า ลอยขึ้นบังเกิด หรือไม่เช่นนั้น กาย ของเทวดาในชั้นจาตุมหาราช ตาว ติงสา ยามา ดุสิต นิมมานรดี ปร นิมมิตวสวัตตี กายเทวดา กายรูป พรหม อรูปพรหม เป็นอุปปาติกะ ทั้งนั้น กายสัตว์นรก เปรต อสุรกาย เป็นอุปปาติกะทั้งนั้น นี่ลอยขึ้น พฤศจิกายน ๒๕๓๖ กัลยาณมิตร ๑๓