การแสดงธรรมิกถา : หน้า 14/112

ณ บัดนี้ อาตมภาพจักได้ แสดงธรรมิกถาเรื่อง อาทิตตปริยาย สูตร ที่สมเด็จพระผู้มีพระภาคทรง แสดงแก่ชฎิล ๑,๐๐๐ มีปุราณกัสสป นทีกัสสป คยากัสสป เป็นประธาน พระบรมศาสดาจารย์ทรงทรมาน ชฎิลทั้งหลายเหล่านี้ ได้ทรงทำปาฏิ หาริย์มากอย่าง จะทำปาฏิหาริย์ สักท่าหนึ่งท่าใด ชฏิลผู้เป็นประธาน ปุราณชฎิลนั้นก็ยังแย้งว่าสู้ของเรา ไม่ได้ร่ำไป จนกระทั่งหมดทิฏฐิมานะ ยอมรับธรรมเทศนา เชื่อต่อพระ ศาสดา พระองค์จึงได้ทรงแสดง ธรรมเทศนาให้ชฎิลละทิฏฐิของตน พร้อมด้วยบริวารทั้งสามพี่น้อง เมื่อ ยอมรับถือตามคำสอนของพระ ศาสดาแล้ว เมื่อได้เวลาสมควรพระ องค์ก็ทรงแสดงอาทิตตปริยายสูตร แก่ชฎิลทั้งหลายเหล่านั้น มีปุราณ ชฎิลเป็นต้น อาทิตตปริยายสูตรนี้ แสดงของร้อนให้ชฎิลเข้าเนื้อเข้าใจ เพราะชฎิลทั้งหลายเหล่านั้นเคยบูชา ไฟมาชำนิชำนาญ ชำนาญในการ ร้อน พระองค์ทรงแสดงอาทิตตปริ ยายสูตร เรื่องของร้อนทั้งนั้น ตามวาระพระบาลีที่ยกไว้ เบื้องต้นว่า เอวมเม สุต อันข้าพเจ้า พระอานนท์เถระได้สดับตรับฟังแล้ว ด้วยอาการอย่างนี้ เอก สมย์ สมัย ครั้งหนึ่ง ภควา องค์สมเด็จพระผู้มี พระภาคทรงเสด็จประทับอยู่ คยาสีสะประเทศ ใกล้แม่น้ำคยา พร้อมด้วยภิกษุ 60,000 ณ รูป ทรงรับ 66 ราคะ โทสะ โมหะ เกิดมา จากจัก บ้าง รูปบ้าง ความรู้ทางจิก บ่าง ความสัมผัสทางจัก บ้าง มันเกิดมาทางนี้ ต้องแก้ใขทางนี้ แก้ไข ทางอื่นใม่ใด้ ต้องแก้ใข ลิ่น กาย ทางตา หู จมูก ใจ ไม่ให้ยินดียินร้าย ในรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์ ที่มากระทบถูกต้อง อายตนะทั้ง ๖ นั้น ให้ท่า ใจให้หยุด หยุดเสีย อ้นเดียวเท่านั่นคับหมด b 99 สั่งเตือนพระภิกษุทั้งหลายเหล่านั้นว่า สพฺพ์ ภิกขเว อาทิตย์ ดูกรภิกษุ ทั้งหลายสิ่งทั้งปวงเป็นของร้อนกิญจ ภิกฺขเว สพฺพ์ อาทิตย์ ภิกษุทั้งหลาย สิ่งอะไรเล่าเป็นของร้อน จกฺขุ ภิกฺขเว อาทิตย์ นัยน์ ตาเป็นของร้อน รูปา อาทิตตา รูป ทั้งหลายเป็นของร้อน จกฺขุวิญญาณ์ อาทิต ความรู้แจ้งทางตาเป็นของ ร้อน จกฺขุสมผสฺโส อาทิตฺโต ความ สัมผัสถูกต้องทางตาเป็นของร้อน ยมปิท จกฺขุสมผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺ- ชติ เวทยิต ความรู้สึกอารมณ์มีขึ้น เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย แม้อันใด เป็นสุขบ้างทุกข์บ้าง ไม่ สุขไม่ทุกข์บ้าง แม้อันนั้นก็เป็นของ ร้อน เกน อาทิตย์ ร้อนเพราะอะไร อาทิตย์ ชาติยา ร้อนเพราะชาติ ร้อนเพราะความกำหนัดยินดี ร้อน เพราะความโกรธประทุษร้าย ร้อน เพราะความหลงงมงาย อาทิตต ชรามรเณน ร้อนเพราะชาติ ความ เกิด ชรา ความแก่ มรณะ ความตาย โศก ความแห้งใจ ปริเทวะ ความ พิไรรำพัน ทุกข์ เพราะความไม่ สบายกาย โทมนัส เพราะความเสียใจ อุปายาส เพราะความคับแค้นใจ เราจึงกล่าวว่าเป็นของร้อน โสต์ อาทิตย์ หูเป็นของร้อน สัททา อาทิตตา เสียงทั้งหลายเป็น ของร้อน โสตวิญญาณ อาทิตย์ 1 ความรู้ทางหูเป็นของร้อน โสตสม ผสฺโส อาทิตฺโต การกระทบถูกต้อง ๑๒ กัลยาณมิตร กุมภาพันธ์ ๒๕๓๖