การประพฤติของบัณฑิต : หน้า 95/112

สวรรค์ คนที่ไม่เลี้ยงมารดาบิดาจะต้อง แท้ ตกนรก” บัณฑิตอยู่ปะปนกับหมู่พาล เมื่อ พระโพธิสัตว์ทรงประทานโอวาท ไม่พูดก็รู้ไม่ได้ว่าเป็นบัณฑิต แม้พูดก็ แก่พระราชบุตร ผู้ประทับนั่ง ณ อาสนะ ต้องแสดงอมตธรรม จึงจะรู้ได้ว่าเป็น ต่ำอย่างนี้แล้ว จึงตรัสสอนเสนาบดีว่า บัณฑิตแท้จริง “ดูก่อน ท่านกาฬหัตถีเสนาบดี พึงกล่าวธรรมให้กระจ่าง (ภาส ท่านเป็นสหายและเสวกของพระราชา เย โชตเยธัมม์) ตำแหน่งอันสูงศักดิ์ เมื่อเป็นดังนี้ ท่าน เห อิสิน ธ แม้พระราชาก็ได้ทรงสถาปนาท่านไว้ใน ควรประพฤติประโยชน์แก่พระราชาบ้าง จึงยกธงของพวกฤาษี (ปกคณ พวกฤาษีมีคำสุภาษิตเป็นธง (สุ (ธมฺโม ว อิสินํ ธโช)” พระราชาและเสนาบดีได้สดับ “พระราชเทวีก็เช่นเดียวกัน” ตรัส ภาษิต ธชา อิสโย) 66 กับพระมเหสีของพระเจ้าโปริสาท “ท่าน ได้ถึงตำแหน่งอันเลิศกว่านารีใดในแคว้น การคบสัตบุรุษเป็นคูณ กาสี เพราะอาศัยพระบารมีของพระราชา ไม่ห่อมทราม ย่อม ธรรมแลเป็นธงของพวกฤาษี คงทนถาวรตลอดชีวิด ส่วนการคบอสดบุรุษ ย่อมเสื่อมเร็ว เพราะ ธรรมบวงสักบุรุษ กับธรรมของอสัตบุรุ ไกลกันนัก ถึงความเจริญด้วยพระโอรสและธิดาแล้ว ธรรมกถาของพระโพธิสัตว์เกิดปีติโสมนัส ท่านควรประพฤติสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ ปรึกษากันที่จะไปเชิญเสด็จพระราชาจึง พระราชาในโอกาสเช่นนี้ สั่งให้คนตีกลองเที่ยวไปในพระนคร ให้ แลแล้วพระโพธิสัตว์จึงตรัสว่า ชาวเมืองประชุมกันแล้วประกาศให้ทราบ “พระราชาที่คิดเอาชนะคนที่ไม่ ว่า ควรเอาชนะ เช่น มารดาบิดา ไม่ควร เป็นพระราชา (น โส ราชา โย อเชย ชินาติ) “ท่านทั้งหลายอย่ากลัวเลยทราบ ว่า พระราชา (โปรสาท) เป็นผู้ตั้งมั่นใน ธรรมแล้ว จงพากันมาเถิด พวกเราจัก เพื่อนที่เอาชนะเพื่อนเป็นเพื่อน ไปนำพระราชานั้นมา” ไม่ได้ (น โส สุขา โย สุชาร์ ชินาติ) แลแล้วมีพระโพธิสัตว์เป็นประมุข ภรรยาที่ไม่กลัวเกรงสามี ไม่ชื่อ พามหาชนออกไปต้อนรับพระราชาโปร ว่าเป็นภรรยา (น สา ภริยา ยา ปติโน ร วิเทติ) บุตรที่ไม่เลี้ยงบิดาผู้แก่แล้ว ไม่ ควรชื่อว่าบุตร (น ต ปุตตา เย น กรนฺติ ชิณณ์) สาท ชวนกันถวายบังคม ให้ช่างกัลบก แต่งพระเกศาและพระมัสสุ ให้สรงสนาน พระองค์ด้วยเครื่องสุคนธ์ แต่งพระองค์ ด้วยเครื่องพัสตราภรณ์ตามขัตติยราช ประเพณีแล้ว เชิญเสด็จขึ้นก่องแก้วเป็น ชุมนุมที่ไม่มีสัตบุรุษเป็นสภาไม่ได้ ราชบัลลังก์ แล้วเชิญเสด็จเข้าสู่พระนคร (หาควรเรียกว่าเป็นสภาไม่ ผู้พูดไม่เป็นธรรม ก็ไม่ควรเรียก ว่าสัตบุรุษ คนที่ละราคะ โทสะ และ โมหะแล้วพูดเป็นธรรมนั่นแลเป็นสัตบุรุษ อ่านต่อฉบับหน้า กุมภาพันธ์ ๒๕๓๖ กัลยาณมิตร ๙๒