การตั้งชื่อและความเชื่อในพิธีกรรม : หน้า 72/128

เอาหินบดวางไว้ข้างหนึ่ง เอาฟักวางไว้ข้างหนึ่ง จะให้ชื่อหลานไว้เป็นมงคล ต่อจากนี้ก็เอาแมวที่แต่งตัวอย่างงดงามวางลง ในเปลด้วย สิ่งของที่วางในเปลนี้เขามีความ v หมายทั้งสิ้นคือ ต้องการให้เด็กเจริญงอกงาม เหมือนถั่ว ให้เนื้อเย็นเหมือนฟัก ให้หนักเหมือน หิน ให้รู้อยู่รู้กินเหมือนแมว” พิธีเอาเด็กลงเปลนี้ มักนิยมท่า พร้อม กับการตั้งชื่อโดยดูจาก วันเดือนปีเกิดและเวลา ตกฟาก นำ มาผูกดวงตามหลักโหราศาสตร์ บางทีน่า เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในบ้านเมืองขณะ นั้นมาประกอบ หรือจากความฝันมาประสม ด้วย แล้วตั้งชื่อให้เป็นสิริมงคล เช่น การตั้ง ชื่อพลายแล้ว ก็เพราะมีเหตุสำคัญมาประจวบ พอดี “พ่อแม่ปรึกษากับย่ายาย จะให้ชื่อหลานชายอย่างไร ห้ายตาตะแกเป็นหมอดู คิดคูณเลขอยู่ให้หลานชาย ตกฟากเวลาสามชั้นฉาย แม่ฝันว่านกตะกรุมคาบข้าง ขึ้นมาแต่ทางพนาสณฑ์ พาไปให้ถึงในเรือนตน หัวล้านนอกขนแต่เกิดมา เมื่อตกฟากฤกนพานของหลานชาย ข้างเผือกมาถวายพระพันวษา จึงให้นามตามเหตุทั้งปวงมา หลานรักของข้าชื่อขุนช้าง” (หอพระสมุดแห่งชาติ, ๒๕๑๐ : ๖) นอกจากนี้อาจตั้งชื่อโดยนำ ชื่อของทวด ของปู่ย่าตายาย มาผสมผสานเอาเป็นเคล็ดถือ เป็นมงคลนาม อาทิการตั้งชื่อพลายเพชร บุตร นางศรีมาลา “พระไวยว่ากับพระกาญจนบุรี จะให้ชื่อไรดีคุณพ่อขา ให้สมกับเค้ามูลตระกูลมา ปีขาลวันอังคารเดือนห้า ท่านทวดว่าชื่อแก้วแลแววไว ขุนแผนจึงให้ชื่อว่าพลายเพชร กรุงจีนเอาแก้วอันแพรวพราย เอาเคล็ดนามปูปั้นผู้ใหญ่ มาถวายพระเจ้ากรุงอยุธยา ญาติวงศ์ยินยอมพร้อมใจ ให้ใส่ปลายยอดพระเจดีย์ใหญ่ อยู่ได้ในสุขสนุกสบาย" สร้างไว้แต่เมื่อครั้งเมืองหงสา เรียกวัดเจ้าพระยาไทยแต่ไรมา ให้ชื่อว่าพลายแก้ว แววไว, (หอพระสมุดแห่งชาติ, ๒๕®๐ : ๙) หรือ ตั้งชื่อขุนช้างก็เพราะมีเหตุสำคัญ เกิดขึ้นในบ้านเมือง ประจวบกับความฝัน “บริบูรณ์พูนเกิดกว่าแต่ก่อน เพราะบุญของลูกออนไ ได้สร้างสรรค์ แต่กิดมาเงินตรา ดมดรัม ข้าหญิงชายนั้นมากมายไป เผอิญให้แม่เคียดเกลียดชัง แต่มั่งคั่งหาใครเสมอไม่ ปู่ย่าตายายสบายใจ (หอสมุดวชิรญาณ, ๒๕๑๐ : ๑๐๒) หรือการตั้งชื่อพลายยงบุตรนางสร้อยฟ้า และมีศักดิ์เป็นหลานพระเจ้าเชียงใหม่ด้วย “ครั้นถึงวันดีเป็นศรีวัน พระญาติวงศ์พร้อมกันมาล้วนหน้า เจ้าเชียงใหม่ให้นามแก่นัดดา ให้ชื่อว่าพลายยงพงศ์นพรัฐ" (หอสมุดวชิรญาณ, ๒๕๑๐ : ๑๐๙๙) เมื่อตั้งชื่อแล้ว เวลาจะเอาเด็กลงเปล ก็เขียนชื่อใส่ในแผ่นกระดาษวางไว้ในเปลด้วย เมื่อได้ฤกษ์ดี ญาติผู้ใหญ่หรือบิดาก็จับเอาแมว ออก แล้วอุ้มเด็กลงเปลแทน ไกวเปลเบาๆ กัลยาณมิตร) สิงหาคม ๒๕๓๙ ๓