วันแม่แห่งชาติ : หน้า 108/128

ข อ ง ดี จ า ก พระไตรปิฎก มเหสี บ วัน เพราะ ที่ ๑๒ สิงหาคม ของทุกๆ ปี นับเป็นวันที่มีความสำคัญยิ่ง ต่อปวงบนชาวไทย เป็นวันที่ทางราชการกำหนดให้เป็น “วันแม่ แห่งชาติ" เพื่อให้ลูกๆ ได้ระลึกถึงพระคุณ อันยิ่งใหญ่ของแม่ และตั้งใจทำความดี ตอบแทนพระคุณของท่าน แสดงความ กตัญญูอย่างวิเศษด้วยการชักชวนท่านทำ บุญให้ทาน รักษาศีล และเจริญภาวนา เหตุที่ทางราชการกำหนดให้วันนี้เป็นวันแม่ แห่งชาติ เพราะเป็นวันเฉลิมพระชนมพรรษา ของสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถ พระองค์ทรงเปรียบเสมือน “แม่แห่งชาติ" ของชาวไทย ทรงเป็นพระราชินีคู่บัลลังก์ ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพล อดุลยเดช นับตั้งแต่พระบาทสมเด็จพระ เจ้าอยู่หัวทรงครองสิริราชสมบัติ จนถึง ปัจจุบันเป็นระยะเวลา ๕๐ ปี สมเด็จพระ นางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถทรงบำเพ็ญพระ ที่ได้ ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงตั้งพระราชปณิธานไว้ว่า “เราจะครอง แผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่ง มหาชนชาวสยาม” จึงนับว่า สมเด็จพระ นางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถทรงเป็น “แม่ ผู้ประเสริฐ” ของชาติ เป็นพระราชินีคู่บุญ บารมีของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวโดย แห ฉบับนี้ ของดีจากพระไตรปิฎกจึง ขอเสนอความหมายคำว่า “มเหสี" ค่า ว่า “มเหสี” เป็นภาษาบาลี แปลว่า ผู้แสวงหา คุณใหญ่ หรือแสวงหาความเป็นใหญ่ ที่น่า มาใช้ในภาษาไทย หมายถึง หญิงผู้เป็น ชายาของพระเจ้าแผ่นดิน หญิงคนใดก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นเชื้อพระวงศ์หรือเป็นสามัญขน เมื่อได้อภิเษกสมรสกับพระราชา ผู้เป็นเจ้า ปกครองแม่นดิน ก็จะมียศตำแหน่ง มี ฐานะความเป็นใหญ่ ตามพระราชาไปด้วย ในสมัยก่อนผู้หญิงไม่ค่อยมีโอกาสได้เป็น ราชกรณียกิจต่างๆ เพื่อประโยชน์สุขแก่ ใหญ่ เป็นหัวหน้าปกครองบ้านเมือง ใน ปวงบนชาวไทย เคียงคู่พระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัวตลอดมาด้วยพระทัยเสียสละ ด้วยพระวิริยะอุตสาหะ มิได้ทรงเห็นแก่ ความเหน็ดเหนื่อยพระวรกาย ทั้งนี้เพื่อให้ พสกนิกรของพระองค์ทุกๆ หมู่เหล่า ได้ มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดี มีความสุขสงบร่ม เยิน และเพื่อให้สมตามพระราชประสงค์ บางประเทศถึงกับกีดกันไม่ยอมรับให้ผู้หญิง ชั้นมาเป็นหัวหน้า หญิงผู้ปรารถนาจะเป็น ใหญ่จึงต้องแสวงหา หรือเลือกสามีผู้เป็น ใหญ่คือพระราชานั้นเอง ดังนั้น หญิงผู้เป็น ชายาได้รับการอภิเษกสมรสกับพระราชาจึง ได้ชื่อว่า "มเหสี" คือหญิงผู้แสวงหาความ เป็นใหญ่ แม้หญิงผู้นั้นจะไม่ปรารถนา โดย : แก้วปริยัติ ความเป็นใหญ่ก็ตาม แต่เมื่อได้อภิเษก สมรสกับพระราชาแล้ว ก็จะได้รับยกย่อง ให้เป็นใหญ่ โดยตำแหน่งและหน้าที่การ งานที่ต้องมีส่วนร่วมรับผิดชอบตามสามีไป ดวย ตามความ แต่ค่าาว่า “มเหสี” หมายในภาษาบาลีที่มีในพระไตรปิฎกนั้น มิได้หมายถึง หญิงผู้แสวงหาความเป็นใหญ่ แต่เป็นดำแสดงถึงชื่อหรือคุณของพระพุทธ เจ้าอย่างหนึ่ง มีรูปวิเคราะห์ที่มาของศัพท์ อย่างนี้ว่า มหนด อริย์ อฏซึ่งคิก มคฺค มหนฺนํ ปรมตฺถ์ อมต์ นิพพาน" เอส คเวสิ ปริเยสีติ มเหสี (ภควา) แปลความว่า พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสวงหา เสาะหา ค้นหาอริยมรรคมีองค์ ๘ คือ อมตนิพพาน อันเป็นปรมัตถ์ใหญ่ เหตุนั้นจึงชื่อว่า มเหสี (ผู้แสวงหาคุณใหญ่) ในบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย มหานิเทส ว่าด้วยเรื่อง ตุวฏกสูตร หน้าที่ ๕๓๑-๕๓๒ กล่าวถึงความหมายของคำว่า มเหสี ไว้ดังนี้ว่า “คำว่า ผู้แสวงหาคุณใหญ่ (มเหสี) ความว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง แสวงหาคุณใหญ่ คือทรงแสวงหา เสาะหา ค้นหา ซึ่งศีลขันธ์ใหญ่ สมาธิขันธ์ใหญ่ ปัญญาขันธ์ใหญ่ วิมุตติขันธ์ใหญ่ วิมุตติ ญาณทัสสนะขันธ์ใหญ่ เพราะฉะนั้นจึงชื่อ ว่า ผู้แสวงหาคุณใหญ่ พระผู้มีพระภาคทรงแสวงหา เสาะ หา ค้นหา ซึ่งความทำลายล้างกองมีดใหญ่ ความทำลายวิปลาสใหญ่ ความถอนลูกศร คือตัณหาใหญ่ ความปลดเปลื้องทิฏฐิใหญ่ ความกำจัดธงคือมานะใหญ่ ความระงับ อภิสังขารใหญ่ ความปลงภาระใหญ่ ความ ตัดสังสารวัฏใหญ่ ความตับความเดือดร้อน กัลยาณมิตร สิงหาคม ๒๕๓๙